voorgaande posts in deze reeks

Voor de één slaat Cézanne met een moker de zichtbare wereld aan gruzelementen. Voor de ander ontleedt hij deze met chirurgische precisie. Maar dat hij een nieuwe visie heeft gebracht waarmee de zichtbare wereld op losse schroeven kwam te staan, is een feit. Cézanne‘s invloed op de kunst die we modern zijn gaan noemen, is groot geweest. In zijn sterfjaar 1906 ontstond het kubisme waarin zijn geest voortleefde. Picasso beschouwde hem als een vader en voor velen is hij nog steeds de vader van de moderne schilderkunst.

De homogene ruimte die de kunst vanaf de Renaissance beheerst had, viel in scherven uit elkaar. Of positiever gezegd, de ruimte toonde zich als een diamant met vele facetten en lichtbrekingen. Daarin staat het kubisme aan het begin van de moderne kunst. De werkelijkheid is gelaagd geworden en de ruimte is niet vanzelfsprekend één geheel meer. Je kunt kubistische schilderijen te gemakkelijk als decoratief zien. Maar dan ontgaat je de visie, die in feite even revolutionair is als de relativiteitstheorie. Het is niet toevallig dat kubisme en relativiteitstheorie in dezelfde jaren wortelen.

Kubisme [ nl.wikipedia.org ]

“Schilderijen van landschappen zijn niets anders dan bedrieglijke beelden waarbij men de eigen ogen met eigen toestemming en hulp als het ware voor de gek houdt met een complot dat men zelf heeft gesmeed.”

Als deze uitspraak van Edward Norgate geldig is voor landschapsschilderijen dan is ze dat zeker voor landkaarten. Schilderijen en kaarten zijn uiteindelijk afspiegelingen van de ruimte en vanwege hun platheid zeer beperkt. Ook al geeft een kaart heel nauwkeurig hoogtelijnen weer, ze blijft een platte werkelijkheid vertegenwoordigen en dus van een heel andere orde.

“Een kaart is niet het gebied” is de bekendste uitspraak van Alfred Korzybski de grondlegger van de algemene semantiek. Deze uitspraak hangt samen met zijn these dat de mens in twee werkelijkheden leeft: de werkelijkheid die hem aan alle kanten omgeeft (het gebied) en de symbolische werkelijkheid die hij zelf creëert (de kaart). Het menselijk verstand is volgens hem alleen in staat is te reageren op de door hem gecreëerde platte werkelijkheid. In het meest extreme geval kan het verstand het aanwezige gebied volledig vergeten. Korzybski stelt dat veel menselijk lijden veroorzaakt wordt doordat we de symbolische wereld verwarren met de werkelijke wereld.

fransvanoirschot.nl