Categorie archief: geschiedenis

de nieuwe wereld

gisterenavond gezien op Canvas: The New World (2005)

The New World DVDThe New World vertelt op trage en poëtische wijze het verhaal van Pocahontas, een indiaanse uit de kolonie Virginia die in het moederland een beroemdheid wordt en in 1616 zelfs door Jacobus I ontvangen wordt aan het Engelse hof. Nog voordat ze de Nieuwe Wereld terug kan zien, sterft ze, waarschijnlijk aan de pokken.

De geschiedenis van de engelse kroonkolonies in de zeventiende eeuwse is vooral een religieus verhaal. In tegenstelling tot de Spanjaarden die vooral voor het goud naar Amerika voeren, hadden de Engelse kolonisten godsdienstige motieven. In de late zestiende eeuw waren er overal in Europa godsdiensttwisten en religieuze vervolgingen, ook in Engeland. Voor de puriteinen betekende de oversteek naar Amerika een uittocht uit het gehate moederland waar zij vervolgd werden. Zij hadden hun hoop gevestigd op de Nieuwe Wereld die voor hen veel meer was dan een nieuw continent. Ze identificeerden zich met de joden uit de Exodus die door God Persoonlijk een nieuw land waren gewezen. Amerika was voor de puriteinen dus het Beloofde Land. In Amerika’s Visioenen schrijft Robert Hughes over deze episode in de Engelse geschiedenis:

Dankzij de puriteinen is geen andere beschaving in de wereld zo bezeten van radicale nieuwheid als de Amerikaanse. Nieuwheid werd voor de Amerikanen wat de Oudheid voor de Europeanen was – een teken van verbondenheid, het kenmerk van een speciale relatie met de geschiedenis. Het werd mythisch. Dat kon alleen gebeuren doordat de puriteinen het met zoveel kracht en overtuiging lanceerden, dat het rijmde met de Amerikaanse revolutie en tot aan de dag van vandaag in Amerika doorklinkt.
 
Bron: Robert Hughes, Amerika’s Visioenen, blz.22

PocahontasHet verhaal gaat dat Pocahontas verhinderde dat haar vader de kolonist John Smith doodde in het jaar 1607. Dit kan echter niet; ze was toen nog maar 13 jaar en kan Smith toen niet hebben gekend, aangezien hij dat jaar in Engeland was. Ook sprak hij de taal van Pocahontas niet.Wat wel gebeurde, was een vriendschap tussen John Smith en de rest van de kolonie van Jamestown, Virginia. Pocahontas is daar wel eens geweest om met de kinderen te spelen en bij het schenken van voedsel.

In 1612 was Pocahontas gegijzeld door enkele kolonisten uit Jamestown, in de hoop dat ze haar konden ruilen voor kolonisten die in haar stam gevangen zaten. In die tijd leerde ze Engels en werd ze gedoopt door Alexander Whitaker. Het is mogelijk dat ze in die tijd al 2 jaar getrouwd was met iemand van haar stam, genaamd Kocoum. Toch trouwde ze na haar doop met John Rolfe, een van de drijvende krachten achter de tabakplantage in Virginia. Ze trouwden op 5 april 1614. Ze veranderde haar naam in Rebecca Rolfe. Ze woonden samen op Rolfes plantage, op de Varina boerderijen. Hun huwelijk was onsuccesvol in het terugwinnen van hun gevangenen, maar het zorgde wel voor een vrediger klimaat tussen de kolonisten en de stam van Pocahontas voor een aantal jaren.

De kolonies van Virginia vonden het moeilijk om investeerders te vinden voor hun werk. In 1616 werd Pocahontas naar Engeland gebracht, om daar koning James I en zijn hof te ontmoeten. Daar werd ze gepromoot als de “Indiaanse Prinses” en werd een fenomeen in Engeland. Ze was de eerste ster van de Nieuwe Wereld. Hierdoor werd geld vergaard voor de kolonies in Virginia. Rolfe kon toen terugkeren naar Virginia, maar tijdens de reis werd Pocahontas ziek en stierf. De oorzaak is niet helemaal zeker; tuberculose, longontsteking of pokken. Haar enige kind was Thomas Rolfe, geboren op de Varina boerderijen. Via hem zijn er nog afstammelingen, zoals Edith Wilson, waar geen afstammelingen meer van zijn.

Bron: nl.wikipedia.org

The New World [ official website ]

een Duitse affaire

Romantik Eine deutsche Affäre
Rüdiger Safranski über eine deutsche Geisteshaltung

De Romantiek is een historische periode die we grofweg situeren tussen 1790 en 1830. Tegelijkertijd is het een tijdloze geesteshouding waardoor het mogelijk is de historische Romantiek te actualiseren. De Duitse filosoof Rüdiger Safranski lijkt in de Romantiek te wonen. Toch kan hij als geen ander het huis van de Romantiek van buitenaf beschrijven en toont zich daarin een post-romanticus. Niet voor niets schreef hij zijn eerste biografie juist over Schopenhauer die er middenin leefde en er toch al afstand van had genomen. In zijn essaybundels Hoeveel globalisering verdraagt een mens? en Hoeveel waarheid heeft een mens nodig? verbindt Rüdiger Safranski de actualiteit met het denken uit de Romantiek. Het was daarom niet echt een verrassing toen hij een paar jaar geleden eindelijk een boek over de Romantiek zélf schreef Romantik Eine deutsche Affäre.

Die Romantik ist eine glänzende Epoche des deutschen Geistes, die Weltkarriere macht. Zwischen 1790 und 1830 schreiben Eichendorff, Novalis, Heine und andere Weltliteratur. Die romantische Musik gilt als Inbegriff deutscher Musik. Weltberühmte Philosophen wie Schlegel, Schelling, Fichte begeistern sich für die Französische Revolution, rufen selbst eine aus.
 
Bron: aspekte.zdf.de

Romantik Eine deutsche AffäreDie Romantik, neben dem Idealismus der Inbegriff des deutschen Geistes, ist in aufgeklärten Zeiten an den Rand gedrängt worden. Rüdiger Safranski holt sie für uns ins Zentrum zurück. Er beschreibt die Romantik als Epoche, ihre Zeitgenossen Tieck, Novalis, Fichte, Schelling, Schleiermacher oder Dorothea Veit, die für die Entfesselung des Genies stehen, für den Aufbruch ins Grenzenlose, für die Lust am Experiment. Und er erzählt die Geschichte des Romantischen, die bis heute fortlebt. Sie handelt von der Karriere des Imaginären und führt über Heine, Richard Wagner, Nietzsche und Thomas Mann bis in die Gegenwart – die Biographie einer Geisteshaltung. (Bron: hanser.de)

fragment uit interview met Rüdiger Safranski door Wolfgang Herles voor ZDF (Aspekte)

Rüdiger Safranski einer der bedeutendsten und kompetentesten Kenner deutscher Kulturgeschichte und bekannt vor allem durch seine Monografien über Heidegger, Nietzsche und Schiller, erzählt in seinem Bestseller Romantik Eine deutsche Affäre erhellend, wie der romantischen Epoche das Romantische erwächst. Es ist eine sehr deutsche Geisteshaltung, die Goethe für krank hält, die aber Weltkarriere macht. Das romantische Gefühl ist immer auch eine Abwehrreaktion auf den Wandel der Welt, auf die industrielle Revolution im 19. Jahrhundert. Die Romantiker setzen die Poesie gegen das Nützlichkeitsdenken; das Irrationale gegen die Entzauberung der Welt. Ein wenig weltfremd sind sie und verstiegen.

Bron: aspekte.zdf.de

Rüdiger Safranski – Porträt [ zdf.de ]

Ein Wintermärchen

voorgelezen aan Michaela: de eerste duizend versregels van
Deutschland. Ein Wintermärchen van Heinrich Heine

Het woord Heimat is eigenlijk onvertaalbaar. Je kunt het zeker niet vertalen met ‘vaderland’ want dat is mannelijk, terwijl Heimat vrouwelijk is en onmiddellijk verbonden is met de aarde, die behalve vrouwelijk ook moederlijk is. ‘Moederland’ zou eerder in aanmerking komen, of ‘thuisland’ omdat het woord ‘Heim’ erin zit. Wanneer je de Duitse filmreeks Heimat in zijn geheel ziet, dan blijkt Heimat niet alleen een lokatie maar ook een tijd te omvatten. Heimat gaat dus dieper dan het horizontale Boden, het is ook de verticale lijn van het Blut. Kortom, Heimat is de tijdloze verbondenheid met de moederschoot, de oorspronkelijke Lebensraum. Zo, de hoge woorden zijn eruit. Al zijn ze door de nazi’s nog zo misbruikt, ik geloof niet dat er in het Nederlands woorden bestaan die deze mystieke betekenis zo krachtig uitdrukken. Als onze taal ‘het huis van het Zijn’ is, zoals Heidegger eens heeft opgemerkt, dan voel ik mij thuis in een huis met Duitse fundamenten: Die Sprache ist das Haus des Seins. In Heimat komt het allemaal aan bod, inclusief de studenten die staan te ‘heideggeren‘ aan de zijlijn van het voetbalveld.

Michaela
Deutschland. Ein Wintermärchen

Maar nu naar Heinrich Heine. Hij leefde honderd jaar vóór de eeuw van Heimat en verliet net als Paul Simon zijn geboortegrond. Reden: de censuur die in Pruisen was afgekondigd na de julirevolutie van 1831. Heine vluchtte naar Frankrijk, zoog zich daar vol met liberale opvattingen en bekritiseerde de Restauratie en het opkomende nationalisme. Als jongen van dertien had hij in Düsseldorf de troepen van Napoleon binnen zien trekken en was hij onder de indruk geraakt van de idealen van de Franse Revolutie. Voor Pruisen werd hij zo een landverrader. Nadat hij in 1843 nog eenmaal voor een paar weken naar zijn Heimat was teruggekeerd voor een bezoek aan zijn uitgever en aan zijn moeder in Hamburg , schreef hij in Parijs zijn satirische epos, waarin hij oprechte vaderlandsliefde en kritiek op datzelfde Pruisische vaderland fijnzinnig met elkaar verenigde. Na publicatie in 1844 werd Deutschland. Ein Wintermärchen in Pruisen verboden en koning Friedrich Wilhelm IV van Pruisen kondigde zelfs een arrestatiebevel af waardoor Heine geen tweede keer kon terugkeren. De hele negentiende eeuw zou het epische gedicht als een schandschrift beschouwd worden, ook toen de censuur werd opgeheven. Maar de eeuw daarop zouden de nazi’s zijn boeken zelfs gaan verbranden en bleek dat Heine profetische woorden had gesproken.

Wo man Bücher verbrennt,
verbrennt man am Ende
auch Menschen.

Heinrich Heine

Het aardige van Deutschland. Ein Wintermärchen is dat je met dit epische gedicht niet alleen een reis door de geschiedenis maakt, maar ook een reis door Duitsland. Heine komt bij Aken de grens over, reist dan via Keulen, Hagen, Paderborn naar Hamburg. De spoorwegen bestonden in 1843 nog net niet en de reis gaat nog per koets. In Keulen ziet Heine de beroemde dom die dan al bijna zes eeuwen bestaat, maar nog steeds niet voltooid is. In 1842 heeft koning Friedrich Wilhelm IV van Pruisen echter besloten om de dom te laten voltooien. Niet zozeer vanuit religieuze maar vooral vanuit prestigieuze overwegingen, want de Keulse dom zou in 1880 met 157 meter het hoogste gebouw van Europa worden en met name dat feit telde. Maar Heine is juist blij dat hij de torens van de dom in 1843 nog impotent aantreft en bezingt ze satirisch als een monument van Duitsland’s kracht. Zo streek hij de trotse nationalisten tegen de haren in en dat werd hem dus niet bepaald in dank afgenomen: hij werd gestraft met een leven in ballingschap.

Da kam der Luther, und er hat
Sein großes »Halt!« gesprochen -
Seit jenem Tage blieb der Bau
Des Domes unterbrochen.
 
Er ward nicht vollendet – und das ist gut.
Denn eben die Nichtvollendung
Macht ihn zum Denkmal von Deutschlands Kraft
Und protestantischer Sendung.
 
Bron: gutenberg.spiegel.de

Niet alleen zijn vaderland, maar ook het katholieke geloof kregen van Heine een satirische behandeling. Ook hier gaf hij weer blijk van zijn vrijheidsliefde en afkeer van censuur. We zien ook dat Heine zijn beroemde uitspraak over boekverbranding baseerde op de Middeleeuwse ketterverbrandingen. Hij keek achterom en wist dat het verbranden van het woord tenslotte weer tot het verbranden van het vlees zou leiden.

Die Flamme des Scheiterhaufens
hat hier Bücher und Menschen
verschlungen;
Die Glocken wurden geläutet dabei
Und Kyrie eleison gesungen.

Heinrich Heine

Dom van Keulen tijdens voltooiingKönig Friedrich Wilhelm IV. will mit seiner Teilnahme am Dombaufest zu Köln am 14.August 1842 die Aussöhnung zwischen Staat und Kirche demonstrieren. Gemeinsam mit Erzbischof von Geisel legt er den Grundstein zum Weiterbau. Zugleich ist der Dom ein nationales Symbol: Seine Vollendung bedeutet auch, dass sich der Traum von einem neuen Heiligen Römischen Reich deutscher Nation erfüllen könnte. Nun soll es künftig einen vollendeten Dom geben, eine Stein gewordene Verklärung des Mittelalters, für einen Herrscher von Gottes Gnaden. Gemeint ist der König von Preußen. Ein zweites Dombaufest findet am 14.August 1848 statt. An ihm nehmen 300 Abgeordnete der Frankfurter Nationalversammlung, Johann, Erzherzog von Österreich und der preußische König, Friedrich Wilhelm IV. teil. Das Volk jubelt wenige Monate nach der Revolution dem Monarchen zu. Die Veranstaltung scheint wie ein Vorgriff auf ein neues Deutsches Reich. Bereits 1248 war der Grundstein gelegt worden. Nach 250 Jahren Bauzeit wurden die Arbeiten eingestellt und werden jetzt unter der Schutzherrschaft des Königs wieder aufgenommen. Erst am 15.10.1880 wird der mit 157 Metern höchste Bau Europas nach 623 Jahren vollendet.

Bron: preussen-chronik.de

integrale tekst [ Project Gutenberg ]