Categorie archief: 19e eeuw

terug naar Solferino [ 3 ]

op 1 juli j.l. keerden we terug naar Solferino en San Martino della Battaglia
The name of Solferino and San Martino goes down in history not only for the battle, but also for the following five reasons:
1. Here was the last battle, where in the middle of the fights there were three Head of States on horseback within a few kilometres radius: Franz Joseph, Napoleon III and Victor Emmanuel II.
San Martino
Solferino Museo
2. During this battle the Sardinian Army Corps – that could be already considered Italian due to the remarkable number of volunteers from all over the peninsula – fought for the Independence of Italy.
San Martino
Solferino Museo
3. For the first time in Modern Europe, there were many black fighters in the French Army who symbolized colonial Imperialism that was reigning at that time.
San Martino
Ossario di San Martino (exterieur)
4. Maybe, for the last time, an Army, the one led by Franz Joseph, fought moved by dynastic loyalty and in defence of the principle of Legitimacy: one of its major creators, Prince Klemens Von Metternich – died precisely at that time in Vienna.
San Martino
Ossario di San Martino (interieur)
5. Finally, and it’s the most relevant fact in the history of humanity, that event marked the birth of the Red Cross. It was, in truth, seeing the trampled-on corpses, the badly buried bodies and the wounded left to the pity of the people rather than in the hands of the health services that inspired Henry Dunant to create the Red Cross which earned him, as its founder, the first Nobel Peace Prize.
 
Bron: solferinoesanmartino.it

Solferino Museo | Ossario di San Martino

terug naar Solferino [ 2 ]

op 1 juli j.l. keerden we terug naar Solferino en San Martino della Battaglia

Wat ons vorig jaar niet gelukt was, moest dit jaar slagen. Daarom gingen we al gelijk bij aankomst in Noord-Italië naar San Martino, een paar kilometer onder het Gardameer en de autostrada van Milaan naar Venetië. Hier staat als een vuurtoren landinwaarts het nationaal monument om de Slag bij Solferino te herdenken. Ieder jaar is hier op 24 juni een re-enactment waarbij de slag tussen de Sardijnse en Oostenrijkse troepen wordt nagespeeld. Wij waren dan te laat voor dit spektakel, maar op tijd voor de toren die veel geduld heeft.

San Martino
De Torre di San Martino (1880-1893) en het standbeeld van Victor Emanuel II

In een brede rotonde onderin de toren staat in het midden een groot standbeeld van Victor Emanuel II (1820-1872), de koning van Sardinië én de eerste koning van het koninkrijk Italië dat in 1861 ontstond. Voor de Italianen is hij de Padre della Patria. Het nationaal monument is ook aan hem opgedragen.

San Martino
De twee grote Giuseppes: Giuseppe Mazzini en Giuseppe Garibaldi

In de nissen van de rotonde bevinden zich borstbeelden van andere Italianen die een grote rol hebben gespeeld in de Risorgimento, de eenwording van Italië. Giuseppe Garibaldi (1807-1882) is natuurlijk de bekendste. Op honderden Italiaanse pleinen staat zijn standbeeld. Een jaar na de Slag bij Solferino zorgde hij voor de hereniging tussen Noord en Zuid door het Koninkrijk Napels binnen te vallen. De mars van de duizend roodhemden is waarschijnlijk nog steeds de meest heroïsche episode uit de Italiaanse geschiedenis.

Minstens zo belangrijk als Garibaldi vind ik persoonlijk Giuseppe Mazzini (1805-1872). In 1831 richtte hij La Giovine Italia op, een liberale beweging die overal in Europa navolging vond. Het streven was naar de nationale eenheidsstaat, bij voorkeur in de vorm van een republiek. Ook Garibaldi wilde alle Italianen graag verenigen in een republiek. Maar rond 1860 was heel Europa nog altijd monarchistisch en een republiek was nog altijd een brug te ver. Pas in 1949 zou Italië een republiek worden.

San Martino
allegorische figuren [klik voor een vergroting]

Aan de rand van de koepel van de rotonde zijn allegorische vrouwenfiguren geschilderd. Michaela vond ze “Mucha-achtig”. Ze zijn geschilderd rond 1893 en ademen de geest van Mucha en de art nouveau.

San Martino
allegorische figuren [klik voor een vergroting]

Een van de nissen in de rotonde geeft toegang tot een treeloze trap die in een spiraal aan de binnenkant van de toren omhoog voert. Op de wanden zijn grote wandschilderingen aangebracht die scenes uit de veldslag laten zien. De Slag bij Solferino en San Martino was bijzonder bloedig. Er stond veel op het spel. Voor Oostenrijk markeerde deze slag het begin van het einde. Er was een einde gekomen aan driehonderd jaar Habsburgse hegemonie in Noord-Italië.

San Martino
Michaela in het inwendige van de toren

terug naar Solferino [1]

terug naar Solferino [ 1 ]

op 1 juli j.l. keerden we terug naar Solferino en San Martino della Battaglia

Vorig jaar bezochten we iets ten Zuiden van het Gardameer de plaatsen Lonato, Castiglione delle Stiviere, Solferino en San Martino della Battaglia. Op 24 juni 1859 werd in deze streek een verschrikkelijke veldslag geleverd tussen Fransen en Italianen enerzijds en Oostenrijkers anderzijds. Henri Dunant schreef na deze bloedige dag zijn beroemde Un souvenir de Solferino.

Deze episode uit de geschiedenis die het startsein van de Italiaanse eenwording werd, bleef mij het afgelopen jaar boeien. Omdat we dit jaar weer in Noord-Italië waren, besloten we terug te keren naar Solferino en San Martino della Battaglia die op 24 juni 1859 precies op de frontlijn lagen. Ook bezochten we Castiglione delle Stiviere opnieuw, dat achter de frontlijn lag en waar Henri Dunant diep onder de indruk raakte van de vrouwen die daar de gewonden verpleegden, ongeacht hun nationaliteit. De vrouwen van Castiglione inspireerden hem tot de oprichting van het internationale Rode Kruis, dit jaar 150 jaar geleden.

San Martino della Battaglia
uitzicht vanaf de Rocca di Solferino op het Noorden. Op de achtergrond het Gardameer en de zuidelijke uitlopers van de Alpen. In het midden de Torre di San Martino [klik voor vergroting]

Vorig jaar bezochten we de Rocca di Solferino maar voor de nabijgelegen Torre di San Martino waren we net te laat. Bijna een jaar later keerden we, ditmaal ruim op tijd, terug. De 64 meter hoge toren werd gebouwd tussen 1880 en 1893 als een nationaal monument. Vanaf de toren heb je een schitterend uitzicht over het gebied waar op 24 juni 1859 gevochten werd en waar de Oostenrijkers tenslotte werden teruggeslagen over de Mincio, de grensrivier tussen Lombardije en Veneto.

San Martino della Battaglia
uitzicht in omgekeerde richting: van de Torre di San Martino op de Rocca di Solferino [klik voor vergroting]

Het is moeilijk voor te stellen dat dit vruchtbare gebied met vele wijngaarden ooit een van de bloedigste slagvelden uit de Europese geschiedenis is geweest. In een klein museum achter de toren is een simulatie van de slag te zien in een multimediapresentatie. De Fransen onder Napoleon III vielen de Oostenrijkers aan bij Solferino en de Italianen onder Vittorio Emmanuel I vochten ten Zuiden van het Gardameer rond het plaatsje San Martino.

Slag bij Solferino
de posities van de Sardijnse, Franse en Oostenrijkse divisies tijdens de Slag van Solferino en San Martino op 24 juni 1859 (klik voor vergroting)

Het is dus logisch dat het nationale monument in San Martino moest komen omdat hier het Italiaanse bloed gevloeid heeft. Toch heerst ook hier de geest van het Rode Kruis, want of het nu Italiaans, Frans of Oostenrijks bloed is, uiteindelijk gaat het om de humaniteit. De Slag van Solferino confronteert mij met tegenstrijdige gevoelens van eng nationalisme en universele menselijkheid.

San Martino della Battaglia
uitzicht vanaf de Torre di San Martino op het Noorden [klik voor vergroting]

Souvenir de Solferino [4]

Vilnius 19 mei 1812

herlezen in 1812: hoofdstuk 6 – Confrontatie
de ontmoeting tussen de Narbonne en Alexander I in Vilnius

1812 - Adam ZamoyskiNa 1809 liepen de spanningen tussen Napoleon en zijn “bondgenoot” Rusland steeds verder op. In het voorjaar van 1812 was de spanning zo groot geworden, dat Frankrijk en Rusland mobiliseerden. De confrontatie tussen Napoleon en Alexander was in meerdere opzichten een strijd. Allereerst was het een strijd tussen twee ego’s. De keizer van Frankrijk en de tsaar van Rusland hadden de status van een halfgod en wilden beslist niet voor elkaar buigen, alleen al om voor eigen volk geen gezichtsverlies te lijden. Alexander I had in juli 1807 al genoeg gezichtsverlies geleden toen hij met zijn rug naar de muur stond en zich door Napoleon had laten dwingen tot het sluiten van de Vrede van Tilsit. Hij was nu “bondgenoot” geworden van de in zijn land zo gehate “antichrist” Bonaparte. In Rusland werd de Vrede van Tilsit als verraad gezien en Alexander I wist dat hij zijn positie daardoor in het wankelen had gebracht en dat hij bij een volgende confrontatie niet meer met Napoleon zou mogen onderhandelen. Die confrontatie kwam vijf jaar later.

Napoleon van zijn kant wilde wél onderhandelen. Ook al had hij een leger van 600.000 soldaten naar de Russische grens gebracht, hij wilde in zijn hart geen oorlog. In plaats daarvan wilde hij Alexander I opnieuw dwingen tot een akkoord. In mei 1812 stuurde hij vanuit Dresden de diplomaat De Narbonne naar Vilnius waar Alexander op dat moment verbleef. Op 18 mei arriveerde hij in Vilnius en werd door de tsaar ontvangen. Maar deze had niet de behoefte om te praten. Alexander I was steeds duidelijk geweest: hij zou alleen met Napoleon onderhandelen als deze zijn legers zou terugtrekken achter de Rijn. Dat was uiteraard een no go, want zo redeneerde Napoleon, waarom zou hij zich helemaal moeten terugtrekken als de Russische legers zich langs de grenzen van zijn rijk hadden opgesteld en zo het hertogdom Warschau en Pruisen konden binnenvallen? Het noodlot had beide wereldleiders met hun legers pal tegenover elkaar gezet. Napoleon probeerde een oorlog te voorkomen, maar Alexander I wilde niet meer praten.

Zamoyski beschrijft het onderhoud tussen de Franse diplomaat en de tsaar. Op een gegeven moment spreidde Alexander I een kaart van Rusland uit op tafel en sprak: “Mijn beste graaf, ik ben ervan overtuigd dat Napoleon de grootste generaal van Europa is, dat zijn legers het meest gehard zijn in de strijd, zijn luitenants het dapperst en het meest ervaren; maar ruimte is een hindernis. Als ik me na een paar nederlagen terugtrek, de bevolking met me meesleep, kan ik de strijd overlaten aan de tijd, de wildernis en het klimaat en kan ik nog steeds winnen van het geduchtste leger van onze tijd.”

Russian campaign 1812
kaart van de Russische veldtocht van 1812
… maar ruimte is een hindernis. Als ik me na een paar nederlagen terugtrek, de bevolking met me meesleep, kan ik de strijd overlaten aan de tijd, de wildernis en het klimaat en kan ik nog steeds winnen van het geduchtste leger van onze tijd.

tsaar Alexander op 18 mei 1812

Op 19 mei 2012, vandaag precies 205 jaar geleden, stond er een rijkelijk bevoorraad rijtuig klaar voor de Narbonne voor zijn terugreis naar Dresden. Het zou nog vier weken gewapende vrede zijn voordat Napoleon Rusland binnentrok. De Pruisische majoor Carl von Clausewitz, die op dat moment voor de tsaar vocht, zou later in zijn beroemde theoretische werk Vom Kriege schrijven dat oorlog een voortzetting is van diplomatie met andere middelen.

Russia and the Napoleontic warsRussia played a fundamental role in the outcome of Napoleonic Wars; the wars also had an impact on almost every area of Russian life. Russia and the Napoleonic Wars brings together significant and new research from Russian and non-Russian historians and their work demonstrates the importance of this period both for Russia and for all of Europe.
 
Bron: palgrave.com
 
verschenen in de serie War, Culture and Society, 1750-1850

Chronologie 16 mei – 28 juni 1812
16 mei Napoleon komt in Dresden aan en logeert in het kasteel van de koning van Saksen.
18 mei Napoleon en Frans I van Oostenrijk ontmoeten elkaar in Dresden.
18 mei Graaf de Narbonne probeert in Vilnius tevergeefs te onderhandelen met tsaar Alexander I.
26 mei Napoleon heeft een onderhoud met Wilhelm Friedrich III van Pruisen in Dresden.
26 mei De graaf de Narbonne komt in Dresden aan en rapporteert Napoleon de mislukte onderhandelinspoging met tsaar Alexander I.
28 mei In Boekarest sluiten Rusland en het Ottomaanse Rijk vrede.
29 mei Napoleon vertrekt uit Dresden op weg naar het Grande Armée aan de Njemen.
7 juni Napoleon arriveert in Danzig en verblijft daar tot 11 juni.
12 juni Napoleon komt aan in Koningsberg (het huidige Kaliningrad).
18 juni De Verenigde Staten verklaren Engeland de oorlog.
21 juni In Gumbinnen spreekt Napoleon de Grande Armée toe en kondigt de “seconde guerre de Pologne” af.
24, 25 en 26 juni Napoleon en zijn Grande Armée steken de Njemen over. De Russische veldtocht is begonnen.
28 juni Napoleon arriveert in Vilnius nadat de Russen zich hebben teruggetrokken.

burgerlijk wonen in Aken

dinsdag het Couven Museum in Aken bezocht
Couven Museum
Biedermeierkabinet
In 1662 liet apotheker Adam Coebergh het huis op de Hühnermarkt bouwen en vestigde hier de Adler-Apotheke. Andreas Monheim, die het gebouw in 1783 had aangekocht, liet het 3 jaar later door de architect Jakob Couven (1735-1812) renoveren. Na de Tweede Wereldoorlog, in 1951, kocht de stad Aken het huis van de familie Quadflieg. Tegen 1958 werd hier het Couven-Museum geopend.
 
Bron: couven-museum.de
Couven Museum
Michaela in het tegelkabinet

Couven Museum [ couven-museum.de ]

Erfurt 1808

gelezen in 1812 van Adam Zamoyski en Goethe van Rüdiger Safranski
over de Erfurter Fürstentag in oktober 1808

Twee jaar geleden bezocht ik in het Hermitage in Amsterdam de tentoonstelling Alexander, Napoleon & Joséphine, een verhaal van vriendschap, oorlog en kunst uit de Hermitage. Daarin werd de relatie tussen Napoleon en zijn vrouw Josephine en tsaar Alexander I van vele kanten belicht. Mijn interesse was gewekt en na de biografie Joséphine van Kate Williams begon ik aan de biografie Napoleon de Grote van Andrew Roberts en 1812 van Adam Zamoyski.

1812 - Adam ZamoyskiIn 1812 neemt Adam Zamoyski een flinke aanloop en concentreert zich daarbij op de twee hoofdrolspelers: Napoleon en tsaar Alexander I van Rusland. Het is heerlijk om Zamoyski te lezen. Hij vertelt het verhaal in een briljante stijl. Nadat Alexander I in 1807 in Tilsit “tot grote verbijstering en morele verontwaardiging van het thuisfront met zijn aartsvijand Napoleon vrede gesloten heeft, schrijft Zamoyski: “Alexander voelde zich afgewezen door zijn omgeving. Hij trok zich terug in zichzelf terwijl hij zich pantserde tegen de openbare mening, verzorgde hij zijn gekwetste trots en omzwachtelde zijn kwetsbare standpunten met wat hij aan geestelijke verbandmiddelen had overgehouden aan zijn merkwaardige opvoeding.”

Napoleon had de acht jaar jongere Alexander in Tilsit om zijn vinger kunnen winden. Rusland was daardoor bondgenoot geworden van Frankrijk. Voor de meeste Russen was Alexander‘s manoeuvre onbegrijpelijk en onvergeeflijk. Napoleon was voor de orthodoxe Russen de antichrist en nu had de tsaar een pact met hem gesloten. Alexander I had in Tilsit met zijn rug tegen de muur gestaan. Napoleon had de Russen tot tweemaal toe verslagen, in februari 1807 tijdens de Slag bij Eylau en in juni 1807 tijdens de Slag bij Friedland beiden in Oost-Pruisen. De Fransen stonden nu aan de rivier de Njemen aan de grens met Rusland. Als Alexander zich niet tot vredesonderhandelingen met Napoleon had laten verleiden, dan zou Napoleon Rusland zijn binnengedrongen. Omdat zowel Napoleon en Alexander naar vrede verlangden, besloten ze in Tilsit vrede te sluiten. De Vrede van Tilsit werd een van de beroemdste vredesonderhandelingen uit de geschiedenis die plaats vonden in een drijvend paviljoen op de Njemen, tussen het Franse en Russische leger in.

Rusland was de ongelukkige echtgenote die door Napoleon in Tilsit tot een huwelijk was gedwongen.

De meeste historici zijn het erover eens dat de Vrede van Tilsit een tijdbom was. Het was een door Napoleon afgedwongen vrede. Alexander had weinig keuze gehad en het leek alsof er een hartelijke vriendschap tussen beide keizers was ontstaan. Beiden hadden persoonlijk zeker sympathie en zelfs bewondering voor elkaar maar Alexander wist dat zijn volk hem deze vriendschap met de vijand kwalijk nam. In de (precies!) vijf jaar tussen de Vrede van Tilsit (25 juni 1807) en Napoleon‘s inval in Rusland (24 juni 1812) zou de relatie tussen Rusland en Frankrijk geleidelijk verslechteren. Rusland was de ongelukkige echtgenote die door Napoleon tot een huwelijk was gedwongen. Aanvankelijk speelde Rusland het toneelstuk van de Vrede van Tilsit mee, maar al het volgende jaar werd duidelijk dat Rusland geen gewillige bondgenoot was. Dat ondervond Napoleon tijdens de Erfurter Fürstentag in oktober 1808.

Erfurt 1808
Alexander en Napoleon op de Erfurter Fürstentag

Napoleon had in het najaar van 1808 in Erfurt een ontmoeting geregeld met Alexander die moest plaatsvinden in “de geest van Tilsit” met wekenlange festiviteiten. Zijn doel was om Alexander te vleien en week te maken, want hij had hem nodig. In Spanje hadden de Fransen een gevoelige nederlaag geleden en Napoleon wilde er hoogstpersoonlijk heen om orde op zaken te stellen. Maar hij vreesde dat de Oostenrijkers van zijn afwezigheid gebruik zouden maken en tot de aanval over zouden gaan. Daarom had hij van zijn bondgenoot Alexander rugdekking nodig. Voor deze toezegging had hij Alexander uitgenodigd in Erfurt. Daar trok Napoleon van alles uit de kast om indruk te maken op de tsaar. Hij liet klassieke toneelstukken opvoeren en liet de mooiste actrices uit Parijs naar Erfurt komen en probeerde ze zelfs bij Alexander het bed in te krijgen. Maar Alexander gaf geen krimp. Hij zou zich nooit meer door Napoleon laten manipuleren zoals in Tilsit.

In Goethe. Kunstwerk van het leven schrijft Rüdiger Safranski ook over de Erfurter Fürstentag. Napoleon had Goethe namelijk ook uitgenodigd. Op 14 oktober 1808 werden Goethe en Wieland allebei onderscheiden met het Legion d’honneur.

Legioen van eer 1808
Goethe en Wieland door Napoleon onderscheiden in de orde van het Legion d’Honneur.

Erfurter Fürstentag

anachronisme

Charles Edouard Boutibonne (1816-1897)

De Franse schilder Charles Edouard Boutibonne is een typische vertegenwoordiger van de smaak van het Tweede Franse Keizerrijk (1852-1870). Hij werd geboren in Hongarije in een Frans gezin en was een leerling van Franz Xaver Winterhalter (1805-1873) die precies wist hoe je het hof moest behagen. Winterhalter was rond het midden van de negentiende eeuw een veelgevraagd hof- en societyschilder. In 1855 schilderde Winterhalter zijn beroemde groepsportret van keizerin Eugenie omringd door haar hofdames. Het jaar daarop schilderde Charles Edouard Boutibonne twee grote ruiterportretten van Napoleon III en Eugenie voor de Royal Collection in Londen.

Charles Edouard Boutibonne
Charles Edouard Boutibonne 1856
Napoleon III en keizerin Eugenie

Tijdens het Tweede Franse Keizerrijk maakten rococo en barok een comeback. In de architectuur zien we dat in de stijl van de Beaux-Arts, in de schilderkunst aan de neobarok en in de damesmode vooral aan de weelderige crinolines. Rond 1860 bereikte dit een hoogtepunt. Charles Edouard Boutibonne paste zich aan bij de smaak van zijn tijd. Veel krullen en snoeperige kleuren dus. Toch vind ik deze kitsch historisch interessant. Het is de echo van het ancien régime in de ijzeren eeuw. Anachronismen zijn tijdgebonden én van alle tijden.

Charles Edouard Boutibonne
Charles Edouard Boutibonne
“Bij de fontein” roept bij mij onmiddellijk Fragonard in de herinnering
Charles Edouard Boutibonne
Charles Edouard Boutibonne
“De bergbeklimmers” doet mij wat de sfeer en stijl betreft aan het werk van Neo Rauch denken.