Denis Diderot was zonder enige twijfel een van de groten van wat de Fransen „De eeuw der filosofen„ noemen. Hij was geen bedenker van gesloten systemen. De verschillende benaderingen van een filosofisch probleem goot hij graag in de vorm van een gesprek, waarbij ieder aan het woord komt zodat het probleem van alle kanten bekeken kan worden.
 
In deze drie gesprekken uit de jaren zeventig van de achttiende eeuw bespreekt hij op bedrieglijk eenvoudige toon, in een vaak ironische stijl, de meest complexe vraagstukken. Zoals de vraag of je op eigen gezag de wet mag negeren als de toepassing ervan in jouw ogen onrechtvaardig is. In het tweede gesprek toetst hij de westerse seksuele moraal aan die van het „natuurvolk„ op Tahiti en in het derde gesprek praat hij met de vrouw van een maarschalk over de vraag of er een moraal kan bestaan zonder geloof. De dialoogvorm biedt steeds ruimte voor nuance én humor.
 
Filosofische gesprekken is vertaald en van een nawoord voorzien door Hannie Vermeer-Pardoen, die van Diderot eveneens de Filosofische gedachten vertaalde.
 
Bron: vangennep-boeken.nl

Denis Diderot was tussen 1750 en 1776 met D’Alembert redacteur van de beroemde Encyclopédie en schreef zelf ongeveer 6000 van de 72.000 artikelen in die encyclopedie. De Encyclopédie kende veel tegenstanders. In 1759 werd de Encyclopédie zelfs formeel verboden. Het werk ging vanaf die tijd clandestien door. De Encyclopédie was – door de nadruk op religieuze tolerantie en vrijheid van gedachten en een democratische geest – een bedreiging voor de aristocratie.
Bron: nl.wikipedia.org

Denis Diderot Archive [ marxists.org ]

… en een overzichtje van de eerste twintig paragrafen gemaakt…

De Geboorte van de Tragedie

1. introductie van het Apollinische en Dionysische – het principium individuationis
2. de kunstenaar – de verzoening tussen Apollo en Dionysus in de kunst
3. de Apollinische basis – Homerus – de Olympiërs
4. de dynamische symbiose tussen Apollo en Dionysus
5. voorbeelden uit de kunst: Schiller, Euripides, Schopenhauer
6. muziek en lyrische poëzie
7. de oorsprong van de tragedie – koor – dithyrambe
8. de satyr – koor – betovering en massavervoering
9. Sophocles (Oedipus) en Aeschylis (Prometheus)
10. de tragische held – Prometheus als “vermomde” Dionysus
11. Euripides en het verval van de Griekse tragedie – de toeschouwer op het toneel
12. esthetisch Socratisme – Dionysus vs. Socrates
13. Socrates als tegenstander van tragische kunst – de logische aandrift
14. Socrates – Plato – afschaffing van het koor – optimisme vervangt pessimisme
15. de theoretische mens – kunst en wetenschap – de erfenis van Socrates
16. Schopenhauer over muziek (WWV §51) – de vreugde van het sterven in de onsterfelijke Oermoeder
17. authentieke dionysische muziek vs. nieuwe dithyrambe – regeneratie
18. de theoretische mens en de Alexandrijnse cultuur
19. het recitatief en de opera als verval van het Dionysische
20. de terugkeer van Dionysus in de Duitse cultuur

Die Geburt der Tragödie is het eerste boek dat de 27-jarige Nietzsche in 1872 publiceerde en waarmee hij zichzelf diskwalificeerde als filoloog. Onder zijn vakbroeders oogstte het boek negatieve kritieken. Het voldeed namelijk niet aan de eisen die aan een wetenschappelijke publicatie gesteld werden. Men vond zijn geschrift te speculatief. De slechte ontvangst had ook te maken met afgunst. Nietzsche was in 1869 op 24-jarige leeftijd op voorspraak van Friedrich Wilhelm Ritschl aangesteld als hoogleraar filologie in Bazel, zonder dat hij gepromoveerd was. Jaloerse collega’s probeerden hem daarna ten val te brengen.

Rüdiger Safranski schrijft in Nietzsche – een biografie van zijn denken over het ontstaan van Nietzsche‘s eersteling. Aan het einde van de jaren zestig speelt Nietzsche al met het idee om een boek te schrijven waarin hij filosofie en muziek verenigen wil. In 1868 heeft hij Wagner persoonlijk leren kennen en Nietzsche is in de ban van deze componist geraakt. Met Wagner deelt hij niet alleen zijn passie voor de muziek maar ook zijn passie voor de Oude Grieken. Begin 1870 houdt hij voor zijn studenten in Bazel twee voordrachten over de Griekse tragedie: Das griechische Musikdrama en Sokrates und die Tragödie. Uit deze voordrachten zal in 1872 Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik voortkomen.

Het boek is vooral bekend door de introductie van het dionysische en apollinische. Met name voor de kunstfilosofie heeft dit “begrippenpaar” enorme betekenis. Nietzsche schrijft in 1886 als voorwoord bij de heruitgave van zijn boek uit 1872 een proeve van zelfkritiek. Hij noemt Die Geburt der Tragödie “artiestenmetafysica”. Met de “metafysisch troost” predikt hij een soort verlossingsleer door de “tragische kunst” en op het muziekdrama van Wagner heeft hij al zijn hoop gevestigd. Maar als de Ring der Nibelungen in 1876 eindelijk in Bayreuth in première gaat, is hij zo teleurgesteld, dat hij niet alleen Wagner maar ook de kunst de rug toekeert.

Je kunt Die Geburt der Tragödie niet alleen lezen als een verlossingsleer door de kunst (van Wagner) maar ook als een diagnose van de cultuur. In §18 reflecteert Nietzsche over de cultuur van zijn tijd: “Heel onze moderne wereld zit gevangen in het web van de Alexandrijnse cultuur: haar ideaal is de met de meest verfijnde kennisvermogens toegeruste, theoretische mens, wiens prototype en stamvader Socrates is. Heel onze opvoeding is van het begin af aan op dit ene ideaal gericht.”

Nietzsche ziet Socrates dus als het prototype van de theoretische mens, de mens die hij in zijn tijd overal om zich heen ziet. Deze mens heeft een onwankelbaar geloof in de wetenschap en is verstoken van “tragisch bewustzijn”. Nietzsche noemt dit “dionysische wijsheid”.

Dionysische wijsheid vergaar je door een blik in het afgrondelijke, wanneer je de illusie van de wetenschappelijke kennis doorziet. Nietzsche heeft dit “tragische bewustzijn” gemeen met zijn leermeester Schopenhauer. Maar het vooruitgangsoptimisme rond 1870 wil van dit pessimisme niets weten en schaart zich achter de triomfen van de wetenschap. Ook hierdoor vindt zijn eerste boek geen ingang. Nietzsche heeft zichzelf in de academische wereld buitenspel gezet. Na de slechte ontvangst zijn er nauwelijks nog studenten die zijn colleges volgen. Zijn carrière als eenzame filosoof is begonnen. Maatschappelijk succes zal hij nooit kennen. Zijn boeken worden pas gepubliceerd nadat hij in 1889 krankzinnig is geworden. Dan pas begint de impact van zijn denken tot de wereld door te dringen. In Die Geburt der Tragödie is de basis van dit denken gelegd.

Artiestenmetafysica [ 1 ]