De Duitse theoloog en cultuurfilosoof Romano Guardini (1885-1968) was een tijdgenoot van Martin Heidegger (1889-1976). Beiden studeerden aan het begin van de twintigste eeuw theologie (Guardini in Tübingen en Heidegger in Konstanz en Freiburg) en raakten als jonge theologen verwikkeld in de Modernismusstreit waarin de Rooms-katholieke Kerk moderne theologische opvattingen bestreed. Guardini werd in 1910 tot priester gewijd en ook Heidegger leek voorbestemd om priester te worden. Na een blauwe maandag bij de Jezuïeten, zag hij in 1909 van het priesterschap af. Twee jaar later verruilde hij zijn studie theologie voor de filosofie. In 1915 habiliteerde de dan 26-jarige Heidegger met een studie over Duns Scotus. In hetzelfde jaar kreeg de 30-jarige Guardini de doctorstitel in de theologie met een studie over Bonaventura, zijn eerste in een lange reeks theologische studies. Daarnaast publiceerde hij ook cultuurfilosofische studies over o.a. Hölderlin, Dante, Pascal en Kierkegaard. Heidegger viel kort na de Eerste Wereldoorlog van zijn geloof en keerde zijn vroegere broodheer, de Rooms-katholieke Kerk, de rug toe.

Guardini ontwikkelde zich in de geest van zijn tijd tot een existentialistisch theoloog en schreef in hoog tempo theologische werken. Tot zijn bekendste werken behoren Vom Geist der Liturgie (1918) en Der Herr. Betrachtungen über die Person und das Leben Jesu Christi. (1937). Kort na de Tweede Wereldoorlog kwamen zowel Guardini als Heidegger in een depressie terecht. Heidegger schreef in 1946 zijn Brief über den “Humanismus”, waarin hij onderzocht of en hoe er na de verschrikkingen van de oorlog aan het woord humanisme nog betekenis kon worden gegeven. Guardini gaf in 1947 en 1948 in Tübingen en in 1949 in München een aantal colleges die in 1950 selectief bijeengebracht werden in het essay Das Ende der Neuzeit. Hierin schetste hij de historische ontwikkeling van Europa sinds de Middeleeuwen, met het accent op de verdringing van het christelijk geloof door de moderniteit en de hoop voor de toekomst. Anders dan in Novalis‘ essay Der Christenheit oder Europa (1799) zag hij geen visioen van een verenigd christelijk Europa. Hij stelde zijn hoop niet op een politieke werkelijkheid maar op Christus.

Boeken van Guardini bij Matthias Grünewald Verlag
Romano Guardini im Internet

In het nieuwste nummer van het tijdschrift Speling las ik een wetenschappelijke analyse van Peter Nissen van het veranderende godsbeeld in Nederland. Het artikel maakt dus niet wijzer (en heeft die pretentie ook niet) maar informeert wéll uitstekend over het religieuze landschap in Nederland. Nissen geeft in zijn objectiverende, wetenschappelijke taalgebruik eigenlijk al antwoord op de vraag waarom het godsbeeld in Nederland zo veranderd is. God is tot een object gemaakt. De volgende zin van de wetenschappelijk onderzoeker Nissen krijgt een andere betekenis als je deze als volgt corrigeert: “In 1966 was 47% van de Nederlanders ervan overtuigd dat er een God is die zich dat God Zich met ieder mens persoonlijk bezighoudt, in 2006 was nog slechts 24% daarvan overtuigd.” De titel zou evengoed kunnen luiden: Wat is er met óns gebeurd in Nederland?

Vermoeden van het goddelijke
Onze cultuur is bezig de speelruimte van de spiritualiteit opnieuw te verkennen. Daarbij staan de eigen traditie en bepaalde voorgegeven leerstellingen niet meer voorop. Het is een open ruimte, waar ervaring en beleving vrij spel hebben.
Maar als alles draait om de menselijke beleving, is er dan nog ruimte voor God? Minder voor God als massieve zekerheid, denken wij, misschien wel meer voor het goddelijke in de toonaard van het vermoeden. Vermoeden zoekt voorzichtig, is tastend, meer gissend dan zeker. Een hachelijk waagstuk voor iemand die zekerheid zoekt en garanties wil. Maar voor wie het waagt, ontstaat er speelruimte en beweging. Dit is vooral van belang waar het gaat om God, waarschijnlijk het meest vermoedelijke dat vermoed wordt.
Bron: speling.nl

Tijdschrift Speling | peternissen.nl

Na de Eerste Wereldoorlog heerste er in Duitsland een groot onbehagen. Het cultuurpessimisme bleek een voedingsbodem voor allerlei alternatieve en spirituele clubjes die hun verlossingsweg aanboden. New Age en shoppen op de relimarkt zijn dus niet alleen de laatste veertig jaar in de mode. Carl Christian Bry schreef hier in de jaren twintig al een kritisch boek over onder de titel Verkappte Religionen. Kritik des kollektiven Wahns Zijn proza heeft een korte, zakelijke en soms bijna dadaïstische toon en werd in 1925 een bestseller. Een jaar later overleed Bry in Davos op 33-jarige leeftijd aan tuberculose.

Carl Christian Bry [ de.wikipedia.org ]