Kort nadat ik naar Double Indemnity (1944) van Billy Wilder gekeken had, zag ik Once upon a time in America (1984) van Sergio Leone. Tussen beide films en ook tussen beide regisseurs ligt een wereld van verschil. In de eerste plaats is er het verschil tussen het oude Hollywood en het nieuwe Hollywood met zijn expliciete geweld na 1968. Billy Wilder en Alfred Hitchcock waren als regisseur geniaal maar de overgang naar het nieuwe Hollywood was voor hen te groot. Na 1968 was hun tijd voorgoed voorbij. In de tweede plaats is Double Indemnity een film met extreem veel dialogen en Once upon a time in America een film met weinig dialogen. En ten derde is er het verschil tussen de traditie van het Duits expressionisme van de film noir en het Italiaanse nieuwe realisme van de spaghettiwestern. Want in Once Upon a Time in America zijn alle elementen uit de Italiaanse spaghettiwestern aanwezig. Sergio Leone is na Once Upon a Time in the West (1968) veertig jaar in de tijd opgeschoven en heeft zijn decor verplaatst van The Wild West naar Brooklyn. De ingrediënten van zijn meesterwerk uit 1968 worden weer gebruikt: rauwe types, extreme close ups, opvallende camerahoeken, crane shots van massascenes en epische muziek voor de sfeer.

Het is bekend dat Sergio Leone achteraf veel spijt had dat hij het aanbod had afgeslagen om The Godfather te verfilmen. Net als zijn landgenoten Francis Ford Coppola (The Godfather) en Martin Scorcese (Goodfellas, Casino) maakte hij een bikkelharde misdaadfilm. Voor Once upon a time in America werd gekozen voor het Brooklyn van de jaren twintig tot 1933. De hoofdfiguur (een rol van Robert de Niro) kijkt in de jaren zestig terug op zijn jeugd als straatboefje en later als gangster in Brooklyn. De film is ook een soort ode aan Manhattan Bridge. Deze brug werd aan het begin van de vorige eeuw gebouwd, niet ver van Brooklyn Bridge. Het is een imposante stalen constructie met masten van meer dan honderd meter hoog. Op oudjaarsdag 1909 werd de brug al geopend maar in 1912 zou hij pas helemaal voltooid zijn. De episode met de straatboefjes aan de voet van de brug speelt zich ongeveer tien jaar later af.

De iconische Manhattan Bridge is het decor in een van de belangrijkste scenes uit de film. In 1983 was aan de voet van de brug in Washington Street een filmset gebouwd. In 2000 heb heb ik samen met een bevriende fotograaf op een zonnige en rustige zondagmorgen in mei rondgelopen in het gebied onder deze brug dat in Brooklyn DUMBO (Down Under the Manhattan Bridge Overpass) wordt genoemd. Maar twaalf jaar geleden kende ik de film nog niet. Daarom ben ik met Google Streetview nog eens virtueel naar deze locatie teruggekeerd. Het is een prachtige Amerikaanse plek met een hoog Hopper-gehalte. Vanuit Washington Street heb je het mooiste gezicht op de reusachtige brug.

Once upon a time in America [imdb.com ]

Het blijft een geheimzinnige wisselwerking: acteurs dragen het scenario en het scenario draagt de acteurs. Maar in den beginne was het scenario. Regisseur Billy Wilder was van oorsprong scenarioschrijver. Voordat hij zich met Double Indemnity in 1944 als regisseur in Hollywood definitief op de kaart zette, schreef hij tientallen scenario’s. Ook als regisseur bleef hij verhalenverteller. De afgelopen avonden bestudeerde ik het filmscript van Double Indemnity. Op de DVD die ik gekocht had, stonden geen Engelse ondertitels en daarom legde ik tijdens het kijken de iPad met daarop het script ernaast.

Een filmscript bevat niet alleen dialogen, maar geeft ook beschrijvingen. Het is leuk om op deze manier eens naar een film te kijken: eerst een scene in het filmscript lezen, je voorstellen hoe het eruit zou moeten zien en dan die scene in de film bekijken. Zo worden films gemaakt, het begint allemaal met het script.

Double Indemnity is een klassieker geworden en Billy Wilder zou nog meer klassiekers op zijn naam zetten: The Lost Weekend, Sunset Boulevard, Ace in the Hole, Sabrina, Some Like it Hot en The Apartment. Als basis ligt er telkens het script en Billy Wilder zou voor vele oscars genomineerd worden in de categorieën van het beste filmscenario en de beste filmregisseur. Een paar keer zou hij zelfs deze dubbele oscar winnen. Het filmscenario van Double Indemnity is gebaseerd op een verhaal van James M. Cain uit 1935. Wilder bewerkte het voor film samen met de legendarische misdaadauteur Raymond Chandler. De art directors Hans Dreier en Hal Peirera encameraman John Seitz hielpen het scenario visueel te vertalen naar een film noir. Met Sunset Boulevard staat Double Indemnity in de top drie van beste films noir.

Billy Wilder hield van de voice over. Sunset Boulevard (1950) en The Apartment (1960) beginnen allebei met de voice over van de hoofdpersoon. In Double Indemnity begint het verhaal wanneer Walter Neff (Fred McMurray) de dictafoon pakt en zijn verhaal vertelt. In verschillende flash backs zien wat hem overkomen is. Hij heeft een dodelijk gevaarlijke vrouw ontmoet (Phyllis Dietrichson) en dat is zijn ondergang geworden. Toen Barbara Stanwyck door Wilder gevraagd was voor de rol van Phyllis Dietrichson wilde ze deze eerst weigeren. Slechte karakters als die van Phyllis Dietrichson werden in Hollywood toen (uit angst voor imagoschade?) meestal nog niet door de filmsterren zelf gespeeld, maar door minder bekende acteurs. In 1972 vertelde ze in een interview met Movie Digest hoe ze op deze rol reageerde toen ze het scenario gelezen had:

script van Double Indemnity [ imsdb.com ]

Op de postzegel met John Ford is op de achtergrond een scene opgenomen uit zijn western The Searchers (1956) met John Wayne. Frank Capra is gecombineerd met een scene uit It Happened One Night (1934), een komedie met Claudette Colbert en Clark Gable. Het portret van Billy Wilder wordt afgebeeld samen met Sugar Kane, gespeeld door Marilyn Monroe in de komedie Some Like It Hot (1959). En tenslotte zien we op de achtergrond van de postzegel met John Huston de detective Sam Spade, gespeeld door Humphrey Bogart in The Maltese Falcon (1941).