Twintig jaar geleden maakte Martin Scorcese een remake van de thriller Cape Fear uit 1962. De twee hoofdrolspelers van toen, Robert Mitchum en Gregory Peck, kregen in deze remake allebei een kleine rol. De originele filmscore van Bernard Herrmann werd door Elmer Bernstein opnieuw georchestreerd. Voor mij was dat laatste een reden om naar deze remake te kijken, want ik ben een liefhebber van Herrmann‘s filmmuziek. Bovendien zijn er nog fragmenten toegevoegd uit de score die Herrmann schreef voor de Hitchcockfilm Torn Curtain (1966). Deze werd door de master of suspense geweigerd waardoor in 1966 een abrupt einde kwam aan hun unieke samenwerking. Tot aan Herrmann‘s dood op 24 december 1975 zouden ze geen contact meer hebben. Hitchcock overleed zelf op 29 april 1980.

Scorcese pakte voor deze thriller een hele trukendoos uit, waarbij de geest van Hitchcock duidelijk aanwezig is. Emoties worden ingekleurd met visuele effecten die rond 1960 in de mode waren. Zo zijn negatiefbeelden gebruikt om angst en waanzin te verbeelden. Een rood filter stuurt onze staat van bewustzijn richting nachtmerrie, aangevuld met de muzikale adrenaline van Herrmann.

Vooral in de combinatie van excessief geweld met verwijzingen naar Bijbelteksten, moet deze remake van Scorcese een bron van inspiratie zijn geweest voor Quentin Tarantino die twee jaar later met Pulp Fiction de intelligent gemaakte ranzige B-film zowel bij het grote als bij het elitaire publiek tot A-film zou weten te verheffen. Ook al kijk ik helemaal niet graag naar Oudtestamentische wreedheid, de score van Bernard Herrmann, de cinematografie van Freddie Francis en het perfectionisme van Martin Scorcese transformeren de pulp tot een briljant gestyleerde thriller.

Cape Fear [ imdb.com ]

Les vacances de monsieur Hulot is een sfeervolle en poëtische aaneenschakeling van visuele grappen. De film klopt aan alle kanten. De zwierige open typografie van de openingsgeneriek en het lichtvoetige Quel Temps Fait-Il A Paris van Alain Romans passen perfect bij het verpozen, flaneren en uitwaaien aan zee. Waar kende ik deze sfeer ook alweer van? Bert Haanstra, inderdaad. Hij kende Tati persoonlijk. In Alleman (1963) is soms de invloed van Les vacances de monsieur Hulot te herkennen. Beide regisseurs observeren het alledaagse leven met een nadruk op spontaan geestige momenten.

Jacques Tati was op zijn beurt weer beïnvloed door de stomme film. Zelf was hij altijd variété artiest geweest totdat hij vlak na zijn veertigste zijn eerste lange film Jour de fête (1949) maakte. De grote komieken van de stomme film waren hun carrière vaak ook begonnen in het variététheater. Daarin hadden ze geleerd hoe je zonder woorden met mime een verhaal kon vertellen, meestal door het aaneenrijgen van visuele grappen. Deze manier van vertellen was geknipt voor de slapstickcomedy waarbij een ‘uitvergroot’ geluid het visuele effect versterkt.

Net als in de burleske of het stripverhaal is deze manier van vertellen gebaseerd op overdrijving. Je ziet die overdrijving vooral in de gebaren, mimiek en de bewegingen van de hoofdfiguur. Zijn wereld is de wereld van de komische stripfiguur. Als de deur naar het strand opengaat, waait gelijk alles maar dan ook alles van tafel. Als een auto remt, vliegen de achterbanden bijna de lucht in. Als iemand boos is, schudt hij uitdrukkelijk vele malen met zijn vuist. Door de overdrijving ontstaat een aanstekelijk soort werkelijkheid, een werkelijkheid waarbij iemand een zwart gezicht krijgt als er een zwarte bol ontploft, een werkelijkheid die niet deert. Het is ook een werkelijkheid van gelegitimeerd leedvermaak waarbij we mogen lachen als iemand op zijn neus valt.

Vorige week kocht ik het boek Jacques Tati. Een kwestie van kijken (2010) van Ann Meskens en ben dat nu aan het lezen. Al eerder, in 2003 publiceerde zij het essay Les vacances de monsieur Hulot, of het verlangen naar vrije tijd dat voor het boek bewerkt werd.

tativille.com

Het Belgische televisiekanaal Een heeft de goede gewoonte om op zondagmiddag een klassieker in zwartwit uit de periode 1940-1960 uit te zenden. Gisteren keek ik naar Sunset Boulevard (1950). Ook al zijn de meeste films van Billy Wilder inmiddels meer dan een halve eeuw oud, je komt ze op televisie gelukkig nog steeds tegen. Zo was vorige maand Some like it hot (1959) nog te zien. Voor beide films werd Wilder genomineerd voor twee oscars (beste regie en beste scenario en filmscript). Hopelijk worden Double Indemnity (1944), The Lost Weekend (1945) en The Appartment (1960) ook nog eens op Een vertoond. Ook voor deze drie films werd Billy Wilder voor de twee eerdergenoemde oscars genomineerd. Met in totaal acht oscarnominaties (waaronder twee gewonnen) is Wilder een van de weinige regisseurs die ooit zoveel bereikt heeft. Alfred Hitchcock, Stanley Kubrick, Sidney Lumet, Federico Fellini en Peter Weir kregen bijvoorbeeld ieder hooguit vijf nominaties maar wonnen nooit een oscar.

Wie de Academy Award maar een verwerpelijk symbool van Hollywood vindt, zal Sunset Boulevard wel kunnen waarderen, want deze film noir laat Hollywood zien als een fabriek met mensen als grondstof. In de schaduw van het circus dat Paramount heet, speelt Gloria Swanson de verbleekte ster Norma Desmond die in de pionierstijd van Hollywood haar gloriedagen had, maar nu verpietert in een imposant Hollywoodpaleis aan de Sunset Boulevard, samen met haar butler (Erich von Stroheim) terwijl ze zich vastklampt aan haar droom om nog eens als Salomé voor de camera’s te schitteren in een productie van Cecile B. DeMille. Ze wil niet inzien dat haar tijd voorbij is en nooit meer terugkomt en sneert naar het moderne Hollywood van de late jaren veertig. “We didn’t need dialogue. We had faces!”, verwijt ze de talkies. Het is immers niet haar leeftijd, maar de moderne tijd die haar heeft afgedankt, meent ze.

In een nostalgische Victoriaanse salon laat ze haar butler stomme films vertonen waarin zij als ster te zien is. Swanson vertolkt zichzelf met veel theatrale gebaren en mimiek. Haar groteske verschijning krijgt een dubbele betekenis: op het eerste gezicht is ze een gestoorde filmdiva, maar tegelijkertijd verwijst ze naar de stijl van de stomme film, waarin acteurs met veel gebaren en mimiek hun taal spraken. Filmpionier Cecile B. DeMille speelt in Sunset Boulevard zichzelf en is overigens niet het enige monument dat meespeelt. Ook Hedda Hopper, Anna Nilsson, Ray Evans, Jay Livingston, Buster Keaton en zelfs de toen 75-jarige H. B. Warner spelen zichzelf in Norma‘s bridgeclubje. De verteller wiens voice over we telkens horen, noemt hen wassenbeelden.

Sunset Boulevard [ imdb.com ]