Inmiddels ben ik behoorlijk afgestompt door de ontelbare videoclips die er in de loop der jaren over mij heen gestort zijn. Maar elke keer als ik de intro van you only live twice (1967) zie, lopen er rillingen van gelukzaligheid over mijn rug. Met jeugdsentiment heeft het zeker te maken. Mijn eerste herinneringen gaan terug tot 1967, het jaar waarin voor mij de vage oertijd overging in tijdgebonden herinneringen. Net als in de mystieke en psychedelische ervaring wordt op die grens de eeuwigheid in de tijdelijkheid ontsloten. One life for yourself and one for your dreams.

In de film The Limey (1998) vraagt een jong retro-hippiemeisje, geboren in de jaren tachtig aan een veteraan (Peter Fonda) hoe die sixties nu écht waren. En de Easy Rider geeft haar het volgende antwoord:

You Only Live Twice [ imdb.com ]

Dinsdagmiddag bezocht ik de tentoonstelling Illusie en werkelijkheid in het Van Gogh Museum over naturalistische schilderkunst, fotografie en film . Ik was vooral benieuwd hoe in deze tentoonstelling verbanden worden gelegd tussen fotografie, schilderkunst en film in het laatste kwart van de negentiende eeuw en aan het begin van de twintigste eeuw. Weliswaar is de schilderkunst aan de fotografie voorafgegaan en op zijn beurt weer de fotografie aan de film. Toch raakten deze kunstvormen door wederzijdse beïnvloeding tussen 1875 en 1918 in een innige verstrengeling. Terwijl in de films van D.W.Griffith de echo’s uit de negentiende eeuwse salonschilderkunst nog nagalmen, is in de futuristische schilderkunst weer duidelijk de invloed van nieuwe en snelle mediums als fotografie en film te zien. Tussen de schilderijen, die vaak grote afmetingen hebben, worden hier en daar beelden geprojecteerd uit oude films, zoals La Terre (1921) en Germinal (1913) naar romans van Emile Zola.

De tentoonstelling Illusie en werkelijkheid beperkt zich tot de naturalistische schilderkunst, een stroming die voortleeft in het sociaal-realisme van de twintigste eeuw. Zowel communisme en fascisme maakten gebruik van de idealisering van het dagelijks leven van arbeiders en boeren. In het naturalisme worden arbeiders en boeren verheven tot working class hero.

Op de catalogus en de affiche van Illusie en werkelijkheid staat een bekend schilderij afgebeeld van de Amerikaanse schilder Thomas Anshutz dat ook op deze expositie aanwezig is. In dit schilderij wordt een verband gelegd tussen het klassieke heroïsche naakt en de fabrieksarbeider.

Illusie en werkelijkheid laat zien dat we ons beeld van de late negentiende eeuw aan het bijstellen zijn. Er wordt al minder met een twintigste eeuwse blik naar deze periode gekeken. In de canon die in de tweede helft van de twintigste eeuw dominant was, kwam het naturalisme eigenlijk niet meer voor. Het laatste kwart van de negentiende eeuw werd vooral geïnterpreteerd als het voorspel op de moderne kunst. Na impressionisme, symbolisme en expressionisme, brak na 1900 een puist van ismen open. De naturalistische schilders en de salonschilders werden door het modernisme afgestraft, omdat ze haaks stonden op de moderne opvatting over kunst. Terwijl we onder het impressionisme en expressionisme namen als Monet en Van Gogh tegenkomen, zijn er onder de naturalistische schilders nauwelijks schilders van naam te vinden. Van alle schilders die op deze tentoonstelling zijn vertegenwoordigd, kende ik alleen werk van Thomas Anshutz en Fritz von Uhde. De schilders Albert Edelfelt en Eugène Buland zijn helemaal nieuw voor mij.

vertegenwoordigde schilders op deze tentoonstelling
Jules-Alexis Muenier, Peter Henry Emerson, Jules Bastien-Lepage, István Csók,Akseli Gallen-Kallela, Raphaël Freida, George Clausen, Emile Claus, Léon Lhermitte, Albert Edelfelt, Eero Järnevelt, Nikolaj, Kasatkin, Félix Thiollier, Sergej Ivanov, Christian Krohg, Károly Ferenczy, Albert Bettanier, Jean Geoffroy, Thomas Anshutz, Eduard Joseph Dantan, Eduard Kaiser, Jules Adler, Hubert von Herkomer, László Pataky, Eugène Buland, Henry Royer, Aimé-Nicolas Morot en Charles Sprague Pearce.

Het naturalisme in de schilderkunst had betrekking op onderwerpen uit het dagelijks leven van de gewone mens. Kunstenaars trachtten de werkelijkheid zo dicht mogelijk te benaderen en maakten veelvuldig gebruik van fotografie. De composities, soms in opdracht van de overheid, werden geplaatst in musea en openbare ruimten zoals stadhuizen en scholen. Maar werden ook geëxposeerd op de Salon en meerdere Wereldtentoonstellingen. De centrale thema’s binnen het naturalisme zijn onder meer arbeid (op het land, de stad en in de industrie), religie en jeugd. De schilders namen vaak eenvoudige boeren als onderwerp of het harde leven van de arbeiders in de steden. De stijl van schilderen was bijzonder gedetailleerd en de werken lijken haast momentopnamen uit het echte leven. De onderwerpen op deze schilderijen waren echter zorgvuldig gecomponeerd en bedoeld om een verhaal, al dan niet met een moralistische boodschap, over te brengen. Vaak waren het dezelfde thema’s die de schrijver Emile Zola in zijn naturalistische romans en toneelstukken al had beschreven. (Bron: vangoghmuseum.nl)

Illusie en werkelijkheid [ vangoghmuseum.nl ]

Toen Patrick O’Brian in 1969 begon met zijn reeks historische romans over kapitein Jack Aubrey en zijn scheepsarts Stephen Maturin, nam hij het estafettestokje over van zijn landgenoot C.S. Forrester. Tussen 1937 en 1967 had deze elf romans geschreven over kapitein Horatio Hornblower. Jack Aubrey zou als opvolger van Horatio Hornblower de traditie van het Britse zeevaardersepos voortzetten. Patrick O’Brian schreef na C.S.Forrester nog eens dertig jaar romans die zich afspelen in de Royal Navy tijdens de Napoleontische oorlogen. Ditmaal aan boord van de HMS Surprise, het fregat van kapitein Jack Aubrey.

Na Forrester en O’Brian gaat de traditie gewoon door. Zo heeft de Amerikaan Dewey Lambdin na de dood van Patrick O’Brian alweer acht romans geschreven over Alan Lewrie. Er kunnen hier nog twee andere schrijvers vermeld worden: Douglas Reeman. Onder het pseudoniem Alexander Kent schreef hij tussen 1975 en 2007 28 romans over over Richard Bolitho. Daarnaast Dudley Pope die tussen 1965 en 1989 18 romans publiceerde met Lord Ramage in de hoofdrol.

Horatio Hornblower is a fictional Royal Navy officer who is the protagonist of a series of novels by C. S. Forester. He was later the subject of films and television programs. The original Hornblower tales began with the appearance of a junior Royal Navy Captain on independent duty on a secret mission to Central America, though later stories would fill out his earlier years, starting with an unpromising beginning as a seasick midshipman. As the Napoleonic Wars progress, he gains promotion steadily as a result of his skill and daring, despite his initial poverty and lack of influential friends. Eventually, after surviving many adventures in a wide variety of locales, he rises to the pinnacle of his profession, promoted to Admiral of the Fleet, knighted as a Knight Grand Cross of the Order of the Bath, and named the 1st Baron Hornblower.
 
Bron: en.wikipedia.org

Hornblower romans van C.S.Forrester

The Happy Return (1937)
A Ship of the Line (1938)
Flying Colours (1938)
The Commodore (1945)
Lord Hornblower (1946)
Mr. Midshipman Hornblower (1950)
Lieutenant Hornblower (1952)
Hornblower and the Atropos (1953)
Hornblower in the West Indies (1958)
Hornblower and the Hotspur (1962)
Hornblower and the Crisis (1967, onvoltooid)

De film Capain Horatio Hornblower R.N. uit 1951 is gebaseerd op de eerste drie romans The Happy Return (1937), A Ship of the Line (1938) en Flying Colours (1938).

Na de film uit 1951 werden er naar de boeken van C.S.Forrester tussen 1998 en 2003 nog acht televisiefilms gemaakt onder de titel Hornblower.

Hornblower vs. Jack Aubrey [ historicnavalfiction.net ]