De filmcritici van het American Film Institute kozen Casablanca (1942) na Citizen Kane (1941) in 1998 als de beste Amerikaanse film van de twintigste eeuw. The Godfather (1972) kwam op een derde plaats. In de top 250 van The Internet Movie Database en moviemeter.nl voeren The Shawschank Redemption (1992) en The Godfather (1972) de lijst aan. In Nederland komen Citizen Kane en Casablanca bij het grote publiek niet hoger dan een 181e en 69e plaats. In Amerika is dat resp. een 37e en 16e plaats. Zwart-witfilms scoren nu eenmaal lager dan kleurenfilms en natuurlijk speelt daarbij de gedateerdheid een rol. Meestal is ‘zwart-wit’ synoniem met ‘belegen’. Gelukkig dat filmcritici hier anders over denken en Casablanca en Citizen Kane een ereplaats in de filmgeschiedenis geven.

Ook als het om niet-Amerikaanse films gaat, scoren zwart-witfilms hoog bij filmcritici. Velen beschouwen zelfs de Russische film The Battleship Potemkin (1925) als de beste film ooit gemaakt. In mijn persoonlijke film top 100 zou ik films van vóór 1960 hoog noteren: The Maltese Falcon (1941), The Big Sleep (1946), Ladri di biciclette (1947), The Third Man (1949), Touch of Evil (1958), Ascenseur pour l’ Échafaud (1958) en Some like it hot (1959) om er een paar te noemen. Allemaal zwart-wit en alles behalve saai. En de fotografie en de belichting zijn vaak om je vingers bij af te likken.

my other favourite things

Vier jaar geleden schreef ik hier al eens iets over de verfilming van de underground comic Ghost World van Daniel Clowes. Ghost World is vol wrange humor waar je van moet houden. Dat geldt in de eerste plaats ook voor de hoofdfiguren, twee nukkige, cynische en onaangepaste meisjes die net hun highschool hebben afgerond en de maatschappij ingegooid worden. Terwijl Rebecca een vakantiebaantje neemt, weet Enid zich met het leven geen raad.

De vlotte jongens van haar leeftijd die van sport en popmuziek houden, vindt ze boring. Maar wanneer ze Seymour ontmoet, een sukkelige eenzame veertiger, is er een schok van herkenning. Tot groot onbegrip van haar vriendin vindt ze deze schlemielerige Einzelgänger juist cool. Seymour leeft op een andere planeet, en leeft zijn melancholie uit in het verzamelen van 78-toeren platen en andere vintage uit vervlogen tijden. Daniel Clowes, de geestelijk vader van Ghost World heeft Seymour geënt op underground icoon Robert Crumb. Het is niet voor niets dan Terry Zwigoff de verfilming van Ghost World op zich nam want hij maakte al eerder de film Robert Crumb. Voor underground artists is Robert Crumb een tragische held, een vreemdeling in deze wereld. Ditmaal moest ik bij het zien van de film denken aan Schopenhauer‘s parabel van de stekelvarkens (zie kader). Ook Rebecca en Enid zijn twee stekelige meisjes die elkaars warmte zoeken, maar elkaar toch ook niet te dicht moeten naderen.

De parabel van de stekelvarkens
Een groep stekelvarkens schurkte op een koude winterdag lekker dicht aaneen om zich door elkaars warmte te beschutten tegen bevriezing. Zij voelden echter snel elkaars stekels, wat hen dan weer van elkaar verwijderde. Wanneer de behoefte aan warmte hen nu wederom samenbracht, herhaalde zich het tweede euvel, met het gevolg dat zij tussen beide aandoeningen heen en weer geslingerd werden, tot zij een optimale afstand van elkaar hadden gevonden, waar zij het ‘t best konden uithouden.

Ghost World [ en.wikipedia.org ] | Ghost World (comic)

Iedere keer als ik deze klassieker van Carol Reed zie, is het een genot om naar de fraaie zwart-witfotografie van Robert Krasker te kijken. Vooral de scenes in de donkere straten van Wenen blijven bij: door de regen glanzende klinkers in het schijnsel van lantaarnpalen, hier en daar doorsneden door een scherpe diagonale schaduw. Terecht won Krasker een oscar voor de cinematografie.

The Third Man [ W & V ]