Mijn eerste kennismaking met Tatort was als achtjarige in 1971. Ik moet toen iets uit een van de allereerste afleveringen hebben gezien, want de serie loopt vanaf 30 november 1970. In ieder geval duurde het nog tot het voorjaar van 1978 voordat ik bewust kennismaakte met de crimi der crimi’s. Maar toen (met de aflevering Reifezeuchnis, 1977) was het gelijk goed raak. Want wat moet je als vijftienjarige jongen als je de (in 1977) zestienjarige scholiere Natasjka Kinski naakt met haar leraar in bed ziet liggen? Inmiddels is Tatort ruim dertig jaar verder en is de serie een kroniek geworden van bijna veertig jaar Duitsland na 1970. Zo zien we ook het verenigde Duitsland na 1990 weerspiegeld in deze serie. Begon het allemaal 39 jaar geleden met een Taxi nach Leipzig ergens in de BRD, nu is Leipzig zelf ook Tatort geworden. Het team uit Leipzig dat bestaat uit de rechercheurs Bruno Ehrlicher en Kain (Peter Sodann en Bernd Michael Lade) is in de Saksische metropool zo populair dat ze beiden tot ereburgers zijn verheven.

Tatort is actief in 15 steden. Eigenlijk is de misdaadserie tegenwoordig een cluster van series geworden die elk door een regionale omroep (NDR, WDR, SWR, MDR, RBB, HR, BR) geproduceerd wordt. Zelfs de ORF doet mee omdat een van de teams standplaats Wenen heeft. Op 27 december zendt de SWR de 750e Tatort uit onder de naam Bluthochzeit.

Liste der 750 Tatort Folgen | Tatort | tatort-fundus.de | tatort-fans.de

Hoewel ik geen liefhebber ben van het genre, kijk ik zo af en toe naar een fantasyfilm. Meestal ben ik dan wel geboeid door de razendknappe special effects maar eigenlijk nooit door het verhaal. Met mijn voorkeur voor non-fictie (liefst biografieën) is dat ook niet zo vreemd. Als ik ergens door geraakt wordt dan is het door de werkelijkheid en bij fantasy zie ik toch altijd weer die dikke duim op de achtergrond. Toch kan fantasy onder mijn huid kruipen, maar dan eerder in de vorm van eeuwenoude mythen en sprookjes. De eerbiedwaardige ouderdom van deze verhalen die door mondelinge overlevering gerijpt zijn, geven voor mij een verankering in de geschiedenis, waardoor deze verhalen boeiend zijn geworden. Het twintigste eeuwse fantasy genre is misschien nog gewoon te jong voor mij. Waarom moeten er altijd veldslagen geleverd worden in een middeleeuwse setting? Want dát is fantasy: veel middeleeuwen, veel zwaarden en natuurlijk een queeste. De heilige graal is ingeleverd voor een ring, een duister kristal, een gouden kompas… Er is een plat verslag van een strijd tussen goed en kwaad, waarin de hoofdpersoon vaak een kind is dat op miraculeuze wijze de strijd tegen de duisternis wint, bijgestaan door bondgenoten die samen met haar (vaak is het een meisje) of hem strijden voor het goede. Een beetje de James Bond formule dus: saving the world once more. Gaap!

The Golden Compass van Philip Pullman gaat uit van het idee van een parallel universum. Dat concept komen we al tegen in Through the Looking-glass (1871) van Lewis Caroll en in Lilith (1895) van George McDonald. In de twintigste eeuwse fantasy wordt er dankbaar gebruik van gemaakt, omdat deze theorie onze werkelijkheid kan verbinden met allerlei mogelijke fantasiewerelden. Hoe subtieler dat gebeurt, hoe aannemelijker het verhaal wordt. In de film The Golden Compass had ik het eerst niet door dat het verhaal al in een andere wereld begint. Geen fantasiewezens en bizarre architectuur, maar een vertrouwde wereld die zich af lijkt te spelen in Oxford vlak voor de Eerste Wereldoorlog. Bij nader inzien zit deze wereld toch helemaal anders in elkaar en sijpelt het ongewone steeds meer door.

Met de grenzeloze populariteit van Harry Potter beleeft ook de fantasyfilm voor alle leeftijden een gouden tijd. In 2006 werd een begin gemaakt van de verfilming van het eerste deel uit de His Dark Materials Trilogie van de Engelse schrijver Philip Pullman. Voor deze verfilming kwam 180 miljoen dollar op tafel te liggen. Dat was nog eens 50 miljoen dollar meer dan voor de film Harry Potter en de Gevangene van Azkaban in 2004. De laatste film bracht 790 miljoen dollar op terwijl de Golden Compass wereldwijd 372 miljoen dollar opbracht. Er valt dus goed te verdienen aan een fantasy film voor alle leeftijden, vooral als je die met kerst uitbrengt. De Golden Compass houdt na 109 minuten abrupt op terwijl Lyra ons aan het eind verzekert dat ze haar zoektocht niet opgeeft en ons warm houdt voor deel twee. Of dat er werkelijk gaat komen, is maar zeer de vraag, want door de economische crisis houdt filmproducent New Line nu de vinger op de knip. En dat is géén fantasy…

goldencompass.nl

Al eerder heb ik aandacht geschonken aan The New World (2005) van Terrence Malick. Het is typisch zo’n film waar je helemaal van houdt of helemaal niet van houdt. Als je niet zo van poëzie houdt maar meer van actie of een doortimmerde plot dan kun je beter niet kijken. Hou je wel van poëzie en heb je daarbij ook interesse voor de vroegste kolonisatie van het Noord-Amerikaanse continent, dan is er grote kans dat je deze film al gezien hebt en er door geraakt bent. Ook al leunt het hele verhaal zwaar op de mythe van de nobele wilde, het is toch niet zo verkeerd om de Europese kolonisering van Amerika en de uitroeiing van de oorspronkelijke bevolking die daarmee gepaard ging te zien als een van de grootste tragedies uit de geschiedenis. Niet alleen in humanitair opzicht was het een drama, ook in ecologisch opzicht was de ontdekking van Amerika een ramp voor het nieuw ontdekte continent. Na 1500 is er een aards paradijs verloren gegaan. The New World laat iets zien van dat allereerste begin, Virginia 1607.

Toen Michaela de eerste beelden had gezien en nog niet wist waar de film precies over ging, vroeg ze of het verhaal zich soms ergens in Nieuw-Guinea afspeelde! Inderdaad, aan het begin van de zeventiende eeuw, zo’n honderd jaar na Columbus, was Amerika een ongerepte wildernis. Kijk bijvoorbeeld eens naar de reconstructie van Manhattan in het jaar dat Hudson er als eerste Europeaan voet aan wal zette. Amerika was ooit echt een compleet nieuwe wereld en The New World maakt dat op een poëtische wijze zichtbaar. De Amerikaanse wildernis waar de eerste Engelsen kolonisten kennis mee maken, is een zuivere wereld waarin de oorspronkelijke bewoners een intense band onderhouden met de ongerepte natuur. In onze tijd van save the planet waarin we de aarde langzaam zien sterven, lijkt de geest van de indianen meer dan ooit tot ons te spreken: “denk aan onze Moeder!”

Ik heb altijd een dubbel gevoel bij films waarin indianen als beter soort mensen worden afgeschilderd (Dances with Wolves, The Emerald Forrest, enz…) Eerst hebben de Europeanen hun land afgepikt en als wilde beesten afgeslacht of in reservaten opgesloten. En nu er bijna geen indianen meer zijn, plaatsen we ze op een voetstuk en verdient de filmindustrie geld aan deze tragedie. Natuurlijk is een dergelijke film ook een eerbetoon aan de oorspronkelijke bevolking van Amerika. De schaamte waarmee wij als filmkijkers geconfronteerd worden, is op zijn plaats. En toch blijft het voor mij altijd dubbel, een gespeeld mea culpa dat niets kost maar waar juist aan verdiend wordt.

Toen Rembrandt in de wieg lag, werd in het verre Amerika door Engelse kolonisten in Virginia een nederzetting gebouwd die de trotse naam van Jamestown (stad van de koning van Engeland) kreeg. Erg koninklijk moet Jamestown niet geweest zijn, want de eerste kolonisten keerden achter de houten omheining in wezen terug naar de vroege Middeleeuwen. In de eerste jaren werd er vreedzaam samengeleefd met de hen omringende Powhatan indianen, maar al snel werd de situatie grimmiger. Het verhaal van de film gaat over de liefde tussen John Smith, de stichter van Jamestown die door de indianen gevangen wordt genomen. Hij wordt op het laatste moment van de dood gered door Pocahontas , de dochter van het opperhoofd die haar vader smeekt Smith‘s leven te sparen. Haar vader geeft hier gehoor aan en Smith wordt opgenomen door de Powhatan. Hij begint een nieuw leven en gaat delen in de natuurverbondenheid van deze indianen. De voice over van Smith zwijmelt over de zuiverheid van de indianen en dat kan soms irritant zijn. Maar als je hem gelooft, is het allemaal prachtig om te horen en heeft hij werkelijk het aards paradijs gevonden waarin de Powhatan leven als onschuldige kinderen.

In 1607 vestigden de eerste Engelsen zich in hun kolonie Jamestown op het grondgebied van de Powhatan. De indianen dolven tegen de Europese wapens al gauw het onderspit. Het grootste deel van hen werd geangliceerd, andere vluchtten naar New Jersey en Delaware, waar vandaag de dag nog steeds nakomelingen van de Powhatan wonen. Hun aantallen waren in de 19e eeuw al zo sterk afgenomen dat door de Amerikaanse federale overheid nooit pogingen zijn gedaan de overgebleven indianen te verhuizen naar het Indian Territory in Oklahoma.
Bron: nl.wikipedia.org/wiki

The New World werd opgenomen op locatie langs de Chickahominy, welke door moest gaan voor de James. Langs de rivier werden reconstructies gemaakt van Jamestown en het indianendorp. Hiervoor werden zowel archeologische bewijzen als eigen inzicht van de producers gebruikt. De scènes in Engeland werden opgenomen bij het Hampton Court Palace en Hatfield House, nabij Londen, en buiten de Bodleian Library in Oxford. Blair Rudes, professor in taalkunde, verzorgde voor de film een reconstructie van de inmiddels uitgestorven taal van de Powhatan-indianen.
Bron: nl.wikipedia.org/wiki

The New World [moviemeter.nl]
Jamestown in 1607 [ nationalgeographic.com ]