Categorie archief: film

Film Noirs op YouTube [ 57 ]

gezien op Full Moon Matinee: Swamp water (1941)

Eigenlijk hou ik helemaal niet van misdaadfilms maar voor film noir heb ik een groot zwak. De zwartwit-cinematografie, belichting en het tijdsbeeld zuigen me altijd weer een nieuwe noir binnen. In het public domain staan honderden films waarvan het copyright om verschillende redenen niet verlengd is en die dus legaal via het internet getoond mogen worden, zoals op het YouTube-kanalen Full Moon Matinee en Cult Cinema Classics. De laatste maanden keek ik naar tien film noirs en neo noirs uit de periode 1941-1964. Vandaag: Swamp water van Jean Renoir

swamp water 1941Swamp Water is gebaseerd op de gelijknamige roman van Vereen Bell en speelt zich af aan de rand van het Okefenokeemoeras op de grens van Georgia en Florida. Het bijzondere van deze coming-of-age-story is de bijna mystieke band tussen de hoofdpersoon en zijn land. Daardoor is het voor mij een beetje een Amerikaanse Heimat. Vereen Bell kwam zelf uit het Zuiden van Georgia en kende de moerassen, bewoners en gebruiken goed. In tegenstelling tot de eerder besproken film Moontide, werd Swamp water op lokatie gefilmd in en om de moerassen van Okefenokee. Door de roman en de film werden deze moerassen in heel Amerika bekend en trokken ze daarna veel toeristen aan.

De jonge Ben Ragan (Dana Andrews) woont met zijn vader in een arm dorp aan de rand van het moeras. Op een dag trekt Ben diep het moeras in op zoek naar een verloren jachthond. Daar ontmoet hij onverwacht Tom Keefer (Walter Brennan), een kluizenaar die zich al jaren verborgen houdt. Tom blijkt ooit vals beschuldigd te zijn van moord. Om aan arrestatie en lynchjustitie te ontsnappen, heeft hij zich teruggetrokken in het ontoegankelijke moeras, waar hij in volledige afzondering leeft. Ben gelooft in zijn onschuld en sluit vriendschap met hem.
 
Wanneer Ben Tom helpt om weer contact te maken met de buitenwereld, leidt dat tot spanningen in het dorp. De bewoners haten en vrezen Keefer en denken dat Ben met een moordenaar samenwerkt. Bovendien wordt Ben verliefd op Julie (Anne Baxter), de dochter van Keefer, wat de situatie nog ingewikkelder maakt.
 
Langzaam komt de waarheid naar boven: de man die Tom ooit beschuldigde blijkt zelf schuldig aan het oorspronkelijke misdrijf. In de climax wordt de echte dader ontmaskerd en kan Tom zijn naam zuiveren. Daardoor krijgt Ben uiteindelijk ook de kans om met Julie een nieuw leven te beginnen.

Film Noirs op YouTube [ 56 ]

gezien op Full Moon Matinee: Moontide (1942)

Eigenlijk hou ik helemaal niet van misdaadfilms maar voor film noir heb ik een groot zwak. De zwartwit-cinematografie, belichting en het tijdsbeeld zuigen me altijd weer een nieuwe noir binnen. In het public domain staan honderden films waarvan het copyright om verschillende redenen niet verlengd is en die dus legaal via het internet getoond mogen worden, zoals op het YouTube-kanalen Full Moon Matinee en Cult Cinema Classics. De laatste maanden keek ik naar tien film noirs en neo noirs uit de periode 1941-1964. Vandaag: Moontide van Archie Mayo

Moontide 1942Oorspronkelijk zou Fritz Lang de regie voor Moontide gaan doen, maar hij kon niet zo goed overweg met hoofdrolspeler Jean Gabin. (Beide heren hadden namelijk wat gehad met Marlene Dietrich.) Dus nam regisseur Archie Mayo het van hem over. Het scenario is gebaseerd op de roman Moon Tide uit 1940 van Willard Robertson. Het was de eerste maar ook de laatste Amerikaanse film met Jean Gabin.

Moontide wordt wel eens de Amerikaanse Le Quai des Brumes (1938) genoemd. Het verhaal en de setting tonen duidelijke overeenkomsten: beide films draaien om een zwervende mannelijke hoofdpersoon in een haven die een vrouw in nood redden. In Le Quai des Brumes is dit Jean, een deserteur uit het leger, die Nelly redt uit haar benarde situatie. In Moontide is het Bobo, een havenarbeider, die Anna redt van zelfmoord. Bovendien speelt Jean Gabin in beide films de hoofdrol.

Quai des Brumes en Moontide zijn beide schoolvoorbeelden van hoe er in een studio atmosferische buitenscenes in de studio kunnen worden nagebootst. De filmset van Le Quai des Brumes is een creatie van setontwerper Alexandre Trauner en de speciale effecten (mist, atmosfeer en belichting) zijn van cinematograaf Eugen Schüfftan. Voor Moontide liet setontwerper Thomas Little een grote studioset bouwen die gevuld werd met water. Cinematograaf Charles G. Clarke kreeg een Oscarnominatie voor de atmosferische effecten. Tomas Little werd niet genomineerd, maar had niets te klagen: tussen 1941 en 1946 won hij maar liefst zesmaal de Academy Awards for Art Direction.

De film speelt zich af in een ruige havenomgeving aan de Californische kust. Bobo (Jean Gabin) is een eenzame, zwervende havenarbeider die zijn dagen doorbrengt met drinken en rondhangen in de kroegen bij de dokken. Na een nacht van zwaar drinken met zijn manipulatieve vriend Tiny, wordt Bobo wakker zonder herinnering aan wat er gebeurd is. Tegelijkertijd hoort hij dat er in de haven een man is vermoord en begint hij te vrezen dat hij tijdens zijn dronken roes misschien zelf de dader is.
 
Terwijl hij met schuldgevoel en paranoia rondloopt, ontmoet hij Anna (Ida Lupino), een jonge vrouw die hij redt van zelfmoord wanneer zij van een pier in zee wil springen. Bobo neemt haar onder zijn hoede en zij beginnen samen een nieuw leven te proberen in een kleine vissershut. Voor het eerst lijkt Bobo een kans te krijgen op rust, liefde en morele verlossing.
 
Maar hun fragiele geluk wordt bedreigd door Tiny, die Bobo psychologisch manipuleert en hem probeert te laten geloven dat hij inderdaad een moordenaar is. Tiny gebruikt deze angst om controle over hem te krijgen.

Film Noirs op You Tube [ 55 ]

gezien op Full Moon Matinee: Dangerous Crossing (1953)

Eigenlijk hou ik helemaal niet van misdaadfilms maar voor film noir heb ik een groot zwak. De zwartwit-cinematografie, belichting en het tijdsbeeld zuigen me altijd weer een nieuwe noir binnen. In het public domain staan honderden films waarvan het copyright om verschillende redenen niet verlengd is en die dus legaal via het internet getoond mogen worden, zoals op het YouTube-kanalen Full Moon Matinee en Cult Cinema Classics. In het laatste kwartaal van dit jaar keek ik naar vier film noirs uit de periode 1949-1953. Vandaag: Dangerous Crossing van Joseph M. Newman

Dangerous Crossing 1953Deze film noir wordt vaak vergeleken met de psychologische thrillers Gaslight (1944) en Suspicion (1941). Psychologische spanning is hier belangrijker dan expliciete actie. De kijker wordt meegenomen in de beleving van de hoofdpersoon (meestal een vrouw) en gaat tenslotte, net als de personages rondom haar, ook aan haar twijfelen. Heeft ze het zich niet allemaal ingebeeld?

De laatste jaren is het begrip “gaslighten” (manipulatie door de ander aan zichzelf te laten twijfelen) niet meer weg te denken uit politieke discussies. In Dangerous Crossing wordt de twijfel aan de eigen waarnemingen versterkt doordat alles zich afspeelt op een groot passagiersschip midden op zee. Dit schept hetzelfde isolement als in The Shining (1980), een film die zich grotendeels afspeelt in een afgelegen en ingesneeuwd hotel. Een effectieve metafoor voor een geïsoleerde persoon die gaat twijfelen aan zijn eigen waarnemingen.

Dangerous Crossing (1953) met Jeanne Crain en Michael Rennie
De film volgt Ruth Stanton (Jeanne Crain), een jonge vrouw die per oceaanstomer van New York naar Engeland reist voor haar huwelijksreis. Kort na vertrek meldt ze dat haar echtgenoot is verdwenen. Het probleem: niemand aan boord herinnert zich hem, er zijn geen officiële passagiersgegevens en het lijkt alsof hij nooit heeft bestaan. De bemanning begint te vermoeden dat Ruth lijdt aan een zenuwinzinking of aan waanvoorstellingen.
 
Ruth raakt steeds meer geïsoleerd en wanhopig, zeker wanneer ze merkt dat haar eigen herinneringen tegen haar gebruikt worden. Alleen Dr. Paul Manning (Michael Rennie), de scheepsarts, neemt haar verhaal serieus. Terwijl de overtocht vordert, ontdekt hij dat Ruth mogelijk het slachtoffer is van een zorgvuldig opgezet complot, waarbij haar man doelbewust is “uitgewist” om haar geestelijke instorting te ensceneren.
 
Langzaam wordt duidelijk dat er financiële motieven en identiteitsfraude in het spel zijn. Ruths huwelijk blijkt onderdeel van een crimineel plan om haar vermogen te stelen door haar als krankzinnig te laten verklaren. In de climax ontrafelt Manning het bedrog en wordt Ruths man ontmaskerd als een oplichter die zijn eigen verdwijning heeft geënsceneerd.