Volgende week hoop ik de tentoonstelling Alexander, Napoleon & Joséphine in het Hermitage in Amsterdam te bezoeken. Een aantal van de tentoongestelde schilderijen en kunstwerken heb ik tien jaar geleden al eens gezien in het Hermitage in Sint Petersburg. Bijvoorbeeld het prachtige schilderij van de wolfshond van Paulus Potter.

“De wolfshond” behoorde tot Joséphine‘s privécollectie op le châteaux de Malmaison. Bij haar dood in mei 1814 telde deze verzameling zo’n vierhonderd schilderijen. Het schilderij van Paulus Potter was een van haar lievelingswerken. Tsaar Alexander I kocht het in 1814 samen met ruim dertig andere schilderijen en sindsdien hangt het in het Hermitage in Sint Petersburg. Maar voor de tentoonstelling is het weer even terug in Amsterdam.

Op de website van Vrij Nederland las ik een uitgebreid artikel over de achtergrond van deze tentoonstelling, tweehonderd jaar na de Slag bij Waterloo. Ook op de site van het Financiële Dagblad staat een lang artikel dat gewijd is aan Alexander, Napoleon & Joséphine.

Alexander, Napoleon & Joséphine [ hermitage.nl ]

De Honderd Dagen (of Cent Jours) van Napoleon beginnen met zijn ontsnapping van het eiland Elba op 26 februari 1815. Vanuit Zuid-Frankrijk rukt de verbannen keizer van Frankrijk met een groot leger via Grenoble op naar Parijs. Het koningschap van de Bourbons dat in 1814 in ere hersteld was, stond opnieuw op het punt te bezwijken. Lodewijk XVIII kende maar al te goed het lot van zijn broer Lodewijk XVI. Deze had in 1791 geprobeerd te ontkomen aan de revolutionairen en was incognito vanuit Parijs met zijn familie gevlucht richting de Oostenrijkse Nederlanden. Maar aan de Franse grens werd de koninklijke familie herkend en gevangen genomen. Eind 1792 werd hij al citoyen Capet ter dood veroordeeld. Een maand later rolde zijn kop van het schavot.

Een dergelijk lot wilde Lodewijk XVIII zichzelf besparen. Toen hij hoorde dat Napoleon oprukte naar Parijs met een schare enthousiaste aanhangers die steeds groter werd, nam hij op 13 maart 1815 het zekere voor het onzekere. Net als zijn voorganger vluchtte hij noordwaarts. Inmiddels waren de Oostenrijkse Nederlanden met de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden samengevoegd tot het Koninkrijk der Nederlanden. In Gent vond de Franse koning onderdak in Hotel d’Hane-Steenhuyse aan de Veldstraat. Daar zat hij de Honderd Dagen uit. Na de Slag bij Waterloo kon hij weer naar huis. Lodewijk XVIII werd op 8 juli 1815 hersteld op de Franse troon. Voor de Gentenaren bleef hij “de koning van de Veldstraat”.

De koning van de Veldstraat [ tienstiens.org ]

Het ancien régime was onrechtvaardig en vaak wreed, maar de godin van de vrijheid die in 1789 in Parijs was neergestreken was beslist ook geen lieverdje. La Liberté gebruikte al snel dezelfde barbaarse middelen als de onderdrukkers van het volk.

De constitutionele monarchie die in 1789 was ingesteld, was geen blijvertje. In de zomer van 1791 probeerde de koning en zijn familie incognito te vluchten naar de Zuidelijke Nederlanden, maar bij de grens werd het hele gezelschap aangehouden en gevangen gezet. Zijn lot en dat van koningin Marie-Antoinette was toen eigenlijk al bezegeld. Het Franse koningshuis werd officieel op 21 september 1792 afgeschaft. Drie maanden later moest burger Louis Capet, zoals de Lodewijk XVI nu heette, zich tegenover de Nationale Conventie verantwoorden. Op 21 januari 1793 volgde zijn onthoofding. De terechtstelling werd door duizenden Parijzenaars bijgewoond. Zij waren geen onderdanen meer, maar vrije burgers.

Koning Lodewijk XVI wordt in Parijs onthoofd [ vandaagindegeschiedenis.nl ]