Omdat ik van geschiedenis hou, hou ik ook van historisch drama. Dat genre heeft voor mij altijd een voordeel: als het filmscript niet deugt, blijft er meestal nog te snoepen van de decors en de kostuums. Er wordt genoeg historisch drama geproduceerd. De BBC, wereldkampioen in het genre, doet vooral de Jane Austen-tijd en het Victoriaanse tijdperk herleven. Maar voor een kostuumfilm is misschien geen andere periode zo filmgeniek als de pruikentijd. Wanneer de negentiende eeuw vooral door Engeland geclaimd wordt, is de achttiende eeuw echt ‘een Franse eeuw’, ook al wordt de muziek uit deze eeuw juist gedomineerd door de grote Duitse en Oostenrijkse componisten. Maar de lifestyle van het galante tijdperk is ontegenzeggelijk Frans.

Enkele grote regisseurs zoals Stanley Kubrick (Barry Lyndon, 1975) en Milos Forman (Amadeus, 1985 en Valmont, 1988) hebben zich aan de achttiende eeuw gewaagd. Na het enorme succes van Amadeus in 1985 was de achttiende eeuw even populair en verschenen in de jaren daarop een aantal historische films: The Mission (Joffe, 1986) Dangerous Liaisons (Frears,1988), Valmont (Forman, 1989) (beiden gebaseerd op les liaisons dangereux), Last of the Mohicans (Mann, 1991), Farinelli (Corbiau, 1994) The Madness of King George (Hytner, 1994). Daarna werd het iets rustiger, maar twee jaar geleden verscheen er weer een achttiende eeuw historisch drama, ditmaal over het leven van de Franse koningin Marie-Antoinette die haar hoofd verloor in de Franse revolutie.

Marie-Antoinette komt voor mij niet boven het genre van de pruikenfilm uit. Hoewel Kirsten Dunst een prachtige (titel)rol speelt, blijven de andere personages behoorlijk plat. Irritant vind ik de gimmick om in de track keiharde rock op te nemen (Bow Wow Wow, Siouxsie and the Banshees, The Cure). Dat effect kenden we van A Knights Tale (Helgeland, 2001) met Queen’s ‘we will rock you’ tijdens een riddertoernooi. Dat anachronisme moet blijkbaar het stof afblazen van het verleden voor degenen die geschiedenis muf en duf vinden. Hopelijk wordt dit geen trend bij historisch drama, geef mij maar de reconstructieve benadering en geen hippe fratsen.

de excecutie van Marie-Antoinette
(…)Voor ze de gevangenis verliet kreeg ze een priester toegewezen, die ze echter weigerde. In haar bijbel schreef ze ‘s morgens om 5 uur, dat ze geen tranen meer had om voor haar arme kinderen te huilen. Verder schreef ze haar testament. Dit testament, die bestemd was voor haar schoonzusje Madame Elizabeth heeft nooit de geadresseerde bereikt en werd jaren later in de paparassen van Robespierre teruggevonden. In dit document riep Marie-Antoinette haar kinderen op, nooit hun vaders en moeders dood te wreken, ook kwam zij terug op het pijnlijke moment tijdens de rechtszaak over de beschuldiging van incest (ook madame Elizabeth werd beschuldigd van incest). Marie-Antoinette schreef dat haar schoonzus het voorval snel moest vergeten en dat zij (Elizabeth) ook wel wist hoe makkelijk kinderen woorden in de mond gelegd konden worden. Nadat haar haren werden afgeknipt, zodat het valbijl ongehinderd zijn werk kon doen, werd ze op 16 oktober naar de guillotine gebracht. Voorafgaand op de excecutie waren veel Parijzenaars uitgelopen om getuige te zijn van dit zeldzame spektakel. Zo stonden langs de route de mensen rijen dik. Om Marie-Antoinette nog meer te vernederen werd ze niet in een afgesloten koets maar op een strontkar naar het schavot gebracht.
 
In Rue du Faubourg St. Honoré zat op een balkon van een bovenwoning de schilder David. Bij het langstrekken van de kar schetste hij de laatste tekening die van Marie-Antoinette bekend is. Hij tekende haar met haar Habsburgse onderlip, die minachtend samengeknepen waren. Wat de Parijzenaars niet zagen maar wat ze wel graag wilden was hun voormalige vorstin in angst zien. Marie-Antoinette heeft de hele weg niet één keer angst getoond en dat viel de Parijzenaars wel een beetje tegen. Anders was dit bij de voormalige Maîtresse van Lodewijk XV, Madame Du Barry, die zo hard schreeuwde dat de mensen straten verderop nog kippenvel hadden. Op het schavot werd ze door het Parijse volk nogmaals vernederd en bespot. De Parijse meester-beul Sanson gebood haar naar boven op het schavot te komen (Marie-Antoinette leek door de snelheid waarmee ze dit deed haast te hebben). Per ongeluk trapte ze op de voet van Sanson en in haar laatste ogenblikken, verontschuldigde ze zich aan haar doder (‘sorry, ik deed het niet expres’). Nadat het hoofd gevallen was doopten veel mensen hun mouwen nog even in het bloed. De dienstdoende gemeente ambtenaar van de stad Parijs vermelde later dat het lichaam van Marie-Antoinette met het hoofd tussen de benen begraven was op het kerkhof van het convent de Madeleine (Parochie).
 
Bron: nl.wikipedia.org

Marie-Antoinette, voluit: Maria Antonia Josepha Johanna (Wenen 1755 – Parijs 1793) was de echtgenote van koning Lodewijk XVI van Frankrijk (en als zodanig koningin van Frankrijk). Ze was één van de zestien kinderen van keizer Frans I en Maria Theresia van Oostenrijk. Haar overgrootvader langs vaderszijde was Filips van Orléans. In 1770 trouwde ze met Lodewijk, die vier jaar later de troon besteeg na de dood van zijn grootvader Lodewijk XV. Marie-Antoinette werd al op 15-jarige leeftijd uitgehuwelijkt aan de Franse kroonprins. In haar huwelijksleven moest ze afrekenen met Madamedu Barry, de maîtresse van koning Lodewijk XV.

Bron: nl.wikipedia.org

official website [sonypictures.com] | Marie Antoinette [en.wikipedia.org]

De afgelopen jaren lijken we een heuse Verlichtingsrevival te beleven. Als antwoord op religieus fundamentalisme wordt teruggegrepen naar het motto van de Verlichting: “Mens durf te denken!”, m.a.w. “Wees eens redelijk!”. Na 9/11 horen we regelmatig dat de islam door de (Europese!) Verlichting heengejaagd moet worden. En blijkbaar is voor andere religieuze groeperingen de Verlichting ook nog niet voltooid. Dat blijkt nu de drie kamerleden van de Partij van de Dieren plotseling als een obscuur groepje sectaristen (want: Zevende Dag Adventisten) wordt afgeschilderd en hun partijprogramma vermengd zou zijn met religieuze uitgangspunten. Het lijkt alsof er een soort seculiere inquisitie is ingesteld onder het banier van de Verlichting die elke religieuze overtuiging de ‘privésfeer’ in moet knuppelen. Ook dat is Verlichting.

Want als we de geschiedenis er eens bijpakken, dan zien we dat de Verlichtingsidealen tijdens de omwentelingen in Frankrijk al snel leidden tot een schrikbewind, waarbij religie (toen uitsluitend het Christendom) werd afgeschaft. Dat gebeurde in 1793 toen Robbespiere een Eredienst voor het Opperwezen instelde, een nieuwe kalender begon en de Notre Dame in Parijs omdoopte in de Tempel van de Rede. Dat was allemaal al voorbereid door een aantal Verlichtingsfilosofen waaronder Voltaire ongetwijfeld de scherpste was. Wanneer er nu aan het begin van deze nieuwe eeuw beweerd wordt dat de islam een Voltaire nodig heeft, moeten we ons goed realiseren wie Voltaire was. Als vrolijke vernietiger van heilige huisjes doet hij het goed in het tijdperk van individualisme, maar honderd jaar geleden zag men dat heel anders. Gisteren las ik dit over hem in een katholiek leerboek geschiedenis uit 1907:

Natuurlijk wordt dit zo gezien vanachter katholieke brillenglazen van honderd jaar oud. Maar het is goed om de huidige visie daarmee te relativeren. Om Voltaire zélf eens goed te leren kennen, kun je bijvoorbeeld zijn brieven lezen die hij schreef naar Frederik van Pruisen. Sinds vorige maand kan dat ook in een Nederlandse vertaling. Het is ook een uitstekende manier om een groot deel van de achttiende eeuw van binnenuit te leren kennen. De correspondentie beslaat namelijk een periode van 42 jaar ! (1736-1778) Egodocumenten bieden vaak een heel natuurlijke ingang tot een historische periode. En dat beide heren een ego hadden, daar hoeven we niet aan te twijfelen.

Voltaire en Frederik de Grote, twee van de allergrootste figuren van de achttiende eeuw, twee bijzonder gecompliceerde figuren ook, die zich onweerstaanbaar tot elkaar aangetrokken voelden, maar elkaar vaak ook niet konden verdragen. Ze voerden een correspondentie van 42 jaar, een correspondentie die een heel leven omvatte en bijna een hele eeuw. Frederik was 24 jaar oud en nog geen koning toen hij zijn eerste brief vol bewondering schreef naar de al internationaal beroemde Voltaire. De laatste brief schreef Voltaire op zijn ziekbed in april 1778. In mei zou hij sterven. Door middel van deze eerste Nederlandse uitgave van alle bewaard gebleven brieven kan de lezer zich rekenschap geven van de grote rijkdom van stijl en onderwerpen. De typische achttiende-eeuwse gewoonte om elkaar te prijzen neemt vaak hyperbolische vormen aan, waardoor de lof, hoewel meestal gemeend, een ironisch tintje krijgt. Ook de gewoonte om een briefte versieren met een gedichtje wordt trouw gevolgd.
 
De onderwerpen raken aan praktisch alles wat de mensen van die tijd bezighield, van filosofie, literatuur, natuurwetenschappen, medicijnen, rijkdom en armoede, economie en politiek en de grote vraagstukken van oorlog en vrede, tot alledaagse zaken zoals de vele ziekten van Voltaire, de jicht van Frederik, zijn wanhoop en verbetenheid tijdens de zevenjarige oorlog, of eenvoudigweg het porseleinen servies dat Voltaire van Frederik krijgt, en in het voorbijgaan maken we kennis met een groot aantal uiteenlopende persoonlijkheden en hun door de schrijvers al dan niet bewonderde theorieën. Kortom, een genot om te lezen en een bron van kennis ontrent de achttiende eeuw en de ideeën van de Verlichting.
 
Bron: nnbh.com

Voltaire [ wikipedia ]