Categorie archief: Duitsland

Nathan der Weise

gezien op Arte Nathan der Weise (1922) van Manfred Noa

Maandagavond werd op Arte de stomme film Nathan der Weise uit 1922 uitgezonden. De geest van de negentiende eeuwse salonschilderkunst ademt in deze film nog door. Omdat de stomme film moet zwijgen, moet het theatrale gebaar spreken. Regisseur Manfred Noa (1893-1930) is beïnvloed door het oriëntalisme in Intolerance (1916). De decors in Nathan der Weise zijn weliswaar niet zo indrukwekkend als in Griffith‘s epos maar de gebarentaal is minstens zo theatraal.

Nathan der Weise 1922
stills uit Nathan der Weise zien eruit als tableau vivants. De beeldtaal van de film was rond 1920 nog nauw verbonden met die van de salonschilderkunst

Regisseur Manfred Noa was net als Nathan der Weise een jood. Na de première in München moest de film uit de roulatie gehaald worden wegens dreigementen. Hoofdrolspeler Werner Krauß was beroemd geworden met zijn rol in Das Kabinet des Dr. Caligari (1920) van Robert Wiene. In 1940 zou hij een belangrijke rol spelen in de antisemitische propagandafilm Jud Süß.

Getrouwe verfilming van het toneelstuk Nathan de Wijze uit 1779 van Gotthold Ephraim Lessing. Nathan is de wijze Joodse koopman die tijdens de derde kruistocht (twaalfde eeuw) in Jeruzalem in contact komt met de verlichte sultan Saladin, en met een jonge tempelier die verliefd wordt op zijn geadopteerde dochter. De stomme film werd in 2009 gerestaureerd en voorzien van een passende symfonie van de Duits-Libanese componist Rabih Abou-Khalil. Een monumentale film over religieuze tolerantie.
 
Bron: cinema.nl

Nathan der Weise op Arte [ arte.tv ] | nathan-der-weise.info

wie es eigentlich (gewesen) ist [ 2 ]

de inhuldiging van Friedrich Wilhelm IV van Pruisen
in Berlijn op 15 oktober 1840

In 1840 was de fotografie een jaar oud. Maar het zou nog decennia duren voordat er mensenmenigten gefotografeerd konden worden. Dus bleef het vastleggen van belangrijke openbare gebeurtenissen traditioneel de taak van de schilder. Bij staatsopdrachten moest de visie van de staat gerepresenteerd worden. Het officiële beeld dat de schilder moest creëren, was daarom bij voorbaat al staatspropaganda. Zeker in Pruisen tijdens de Restauratie toen er strenge censuur was ingesteld. Met de nieuwe koning Friedrich Wilhelm IV zou de censuur wel iets versoepeld worden, maar écht liberaal werd het beleid nog niet. Het beeld dat we hieronder zien, is daarom een staatsvisie.

inhuldiging
inhuldiging van Friedrich Wilhelm IV
schilderij van Paul Krüger

Franz Krüger was een van de officiële staatsschilders van Pruisen en produceerde gepolijste taferelen. Deze waren zeer bevredigend voor de negentiende eeuwse drang naar objectiviteit, maar in artistiek opzicht tonen ze nauwelijks expressie. Ook de Pruisische schilder Anton van Werner was zo’n objectiviteitsrakker. Hij is verantwoordelijk voor het officiële beeld van de proclamatie van het Duitse Keizerrijk in 1871.

inhuldiging
detail van de eretribune rechtsonder
v.l.n.r. Cornelius, Alexander von Humboldt, Tieck, Schelling, Rauch en de gebroeders Grimm

Nederland had een week eerder een nieuw staatshoofd gekregen: op 7 oktober 1840 werd koning Willem II in de Nieuwe Kerk in Amsterdam ingehuldigd. Het inhuldigingsfeest vol pracht en praal moest vooral voor de Russische delegatie verhullen dat Amsterdam in 1840 in werkelijkheid een verpauperde stad was. Het schilderij van de inhuldiging toont daar natuurlijk niets van. In tegenstelling tot de openbare inhuldiging in Berlijn, blijft Willem II veilig binnen, waar de armoede op straat niet zichtbaar is.

inhuldiging
inhuldiging van Willem II op 7 oktober 1840 in de Nieuwe Kerk in Amsterdam

Friedrich Wilhelm IVIn de jaren veertig begon de fotografie de portretschilderkunst langzaam te verdringen. Van de meeste beroemdheden geboren aan het einde van de achttiende eeuw zijn er op latere leeftijd daguerreotypes gemaakt. Zo ook van Friedrich Wilhelm IV (1795-1861) in 1847. Willem II (1792-1849) heeft blijkbaar nooit voor de camera geposeerd. Hij stierf in 1849 en in Nederland was de fotografie toen nog niet echt doorgedrongen. Zijn weduwe Anna Palowna liet zich na zijn dood wel fotograferen.

Wie es eigentlich (gewesen) ist [ 1 ]

De Nazareners

gelezen: Herzensergiessungen Eines Kunstliebenden Klosterbruders
van Wilhelm Heinrich Wackenroder en Ludwig Tieck

Dit geschrift van Wilhelm Heinrich Wackenroder dat in 1796 door zijn vriend Ludwig Tieck bewerkt is en uitgegeven, inspireerde een groep Duitse schilders die men spottend de Nazarener noemde. Zij namen de helden van Wackenroder tot voorbeeld: Albrecht Dürer, Rafael, Perugino en Michelangelo. Johann Friedrich Overbeck en Franz Pforr vormden de kern van de Nazarener. Peter von Cornelius, Ferdinand Olivier, Wilhelm von Schadow en Julius Schnorr von Carolsfeld sloten zich bij hen aan.

Julius Schnorr von Carolsfeld
Klara Bianka von Quandt met luit, 1820
Herzensergießungen eines kunstliebenden Klosterbruders - ReclamIn der Einsamkeit eines klösterlichen Lebens, in der ich nur noch zuweilen dunkel an die entfernte Welt zurückdenke, sind nach und nach folgende Aufsätze entstanden. Ich liebte in meiner Jugend die Kunst ungemein, und diese Liebe hat mich, wie ein treuer Freund, bis in mein jetziges Alter begleitet: ohne daß ich es bemerkte, schrieb ich aus einem innern Drange meine Erinnerungen nieder, die du, geliebter Leser, mit einem nachsichtsvollen Auge betrachten mußt. Sie sind nicht im Ton der heutigen Welt abgefaßt, weil dieser Ton nicht in meiner Gewalt steht, und weil ich ihn auch, wenn ich ganz aufrichtig sprechen soll, nicht lieben kann.
 
Bron: inleiding uit Herzensergiessungen … [ zeno.org ]

Pre-Raphaelite Brotherhood
Niet alleen in Duitsland gingen schilders in de negentiende eeuw terug naar de schilderkunst van de Renaissance. Enkele decennia na de Nazarener ontstond in Engeland in 1848 de Pre-Raphaelite Brotherhood. Deze schilders keerden terug naar de schilderkunst van vóór Raffael. De groep werd opgericht door William Holman Hunt, John Everett Millais, Dante Gabriel Rossetti en zijn broer William Michael Rossetti.

Herzensergiessungen Eines Kunstliebenden Klosterbruders [ W&V ]