Categorie archief: Duitsland

metafysische navelstreng

de inleiding gelezen van : de esthetische revolutie
het ontstaan van het moderne autonome kunstbegrip (2015) van Arnold Heumakers

de esthetische revolutieBegin april plaatste ik de esthetische revolutie bovenaan op mijn verlanglijstje. Ik was toen vergeten dat ik bij het verschijnen van Goethe – Kunstwerk des Lebens van Rüdiger Safranski twee jaar geleden de Nederlandse vertaling prioriteit had gegeven. Dus ben ik nu nog aan het lezen in de vertaling van Mark Wildschut die eind mei verscheen. Maar het boek van Arnold Heumakers is al in huis en ik kon het niet laten de inleiding alvast te lezen. Overigens staan in de literatuurlijst van dit boek vier titels van Safranski vermeld, waaronder zijn biografie over Goethe en Romantik. Eine Deutsche Affaire.

In de inleiding van de esthetische revolutie las ik een zin die mij op het lijf geschreven is: “Sinds we de metafysische navelstreng met de eeuwigheid hebben doorgeknipt, vinden we onze diepte nog alleen in de geschiedenis.” In de negentiende eeuw werd de geschiedenis een substituut voor de religie. Het historiseren leidde niet alleen tot een objectiveringskoorts (“wie es eigentlich gewesen ist”) en het verwetenschappelijken van het verleden, maar ook tot de evolutietheorie van Darwin. In plaats van een schepsel van een persoonlijke God, werd de mens het product van natuurlijke selectie, voor de een “een schitterend ongeluk” en voor de ander “een bedrijfsongeval van de natuur”. Dat is de consequentie wanneer we onze “metafysische navelstreng met de eeuwigheid” doorknippen en onze longen zich volzuigen met objectieve wetenschap.

Sinds we de metafysische navelstreng met de eeuwigheid hebben doorgeknipt, vinden we onze diepte nog alleen in de geschiedenis.
Michaud
Hippolyte Michaud La Mansarde, 1865
Via sprankelende en diepgaande analyses van dichters en denkers als Shaftesbury, Baumgarten, Rousseau, Kant, Hamann, Hemsterhuis, Herder, Moritz, Schiller, Goethe, Schlegel, Novalis en vele anderen beschrijft Arnold Heumakers het ontstaan en de ontwikkeling van het romantisch-moderne kunstbegrip. Op magnifieke wijze laat hij in De esthetische revolutie zien hoe autonomie en engagement, deze schijnbare tegenpolen, tot op de dag van vandaag bepalen hoe wij kunst en literatuur ervaren.
 
Bron: boomfilosofie.nl

meer is meer !

rococo in OberBayern

Tijdens onze vakantie door OberBayern bezochten we weer een aantal kerken. In Zuid-Duitsland en Tirol vind je de meest uitbundige kerkinterieurs ter wereld. De meeste zijn gebouwd tussen 1740 en 1770 in de periode dat het rococo in de mode was. Ik ben deze stijl de laatste jaren pas gaan waarderen, nadat ik lang tegengehouden ben door beeldvorming: krullen staan nu eenmaal onder de zware verdenking van kitsch, terwijl eenvoudig en minimalistisch daarentegen meestal geassocieerd worden met kunst.

Deze beeldvorming is alomtegenwoordig. Bijna alle klanten voor wie ik de afgelopen vijftien jaar websites maakte, verklaarden met klem geen “toeters en bellen” te willen en met de mantra “minder is meer” was er meestal volmaakte consensus. Eenvoud is nu eenmaal het kenmerk van het ware. En van de goede smaak.

Ettal
rocaille in de abdijkerk van Ettal

Complexe structuren en “drukke” kunstwerken diskwalificeren zich in deze beeldvorming. Toch is dat onzin. We zijn geconformeerd aan het moderne smaakoordeel waarin “minder is meer” per definitie beter is dan “alle registers open”. In het midden van de achttiende eeuw was het smaakoordeel precies omgekeerd. Minder was gewoon minder en meer was gewoon meer! Versieringen waren chique en sober was kaal en armoedig. Het conformisme in die tijd volgde juist de tegengestelde richting.

We zijn geconformeerd aan het moderne smaakoordeel waarin “minder is meer” per definitie beter is dan “alle registers open”.

De barokke visie gaf ruimte voor overvloedig versierde interieurs. Maar vaak zijn deze zwaar en drukkend. In het rococo dat zich na 1730 van de barok begint te onderscheiden, wordt alles lichter. In de eerste plaats de kleuren. De pastelkleuren uit het rococo geven het interieur de lichtheid van een Italiaanse ijssalon. De ornamentiek verandert ook. In plaats van zware vergulde lijsten en cartouches, druipt en slingert er een zwierig rocaille langs de muren. De vormen zijn asymmetrisch geworden zodat ze meer ademen als de symmetrische barokvormen en vrijer bewegen.

preekstoelen
de preekstoelen in de kerk in Steingaden (links)
en in de Wieskirche (rechts)

Het interieur van het kleine kerkje in de Wies (bij Steingaden) wordt beschouwd als het mooiste rococokerkje ter wereld. We bezochten het in juni voor de derde keer. Elke keer ga ik het meer waarderen. Een van de bijzondere dingen van de Wieskirche is de balans tussen ornamentiek en kale witte muren. Pas halverwege de witgepleisterde muren en het plafond begint het rocaille te bewegen. Het lijkt wel een branding. Het plafond is een betoverende onderwaterwereld met “koraalriffen” van rocaille. Die associatie is overigens niet vreemd, want het rocaille is oorspronkelijk een schelpmotief.

Salzburg
fresco (detail) in de St Peter in Salzburg. Typerend voor het rococo zijn de pastelkleuren.

kunstwerk van het leven

aangekomen op blz. 400 van Goethe – kunstwerk van het leven (2015)
van Rüdiger Safranski (vertaald door Mark Wildschut)

Goethe - kunstwerk van het levenEen nieuwe gezaghebbende biografie over het natuurverschijnsel Goethe, welke biograaf durft zich daar nog aan te wagen? Biograaf én filosoof Rüdiger Safranski deed het. En hoe. Bij het verschijnen in augustus 2013, werd de biografie door de Frankfurter Allgemeine gelijk gecanoniseerd: “Het boek van Safranski zal voor lange tijd het standaardwerk over Goethe blijken te zijn.” lezen we op de flap van de Nederlandse vertaling, die twee maanden terug verscheen. FAZ- criticus Lorenz Jäger schreef:
Er hat ein Buch geschrieben, das, in seinen Vorzügen wie in seinen Schwächen, wohl auf einige Zeit das Hausbuch der Goethe-Liebhaber bleiben wird.

Safaranski‘s palmares zijn indrukwekkend: de afgelopen deritg jaar schreef hij lijvige biografieën over E.T.A. Hoffmann (1984), Schopenhauer (1988), Heidegger (1994), Nietzsche (2000) en Schiller (2004). Daarna schreef hij in 2007 een prachtig boek over de Duitse Romantiek. Sinds 2003 koop ik elk boek van hem, meestal in een voortreffelijke vertaling van Mark Wildschut.

Johann Wolfgang Goethe (1749-1832) wordt alom beschouwd als een van de grootste Duitse literaire personen: dichter, roman- en toneelschrijver, criticus, jurist, wetenschapper en politicus. Misschien wel de laatste homo universalis, even klassiek als Shakespeare en Dante. Goethe. Kunstwerk van het leven is niet de eerste biografie van Goethe maar het is zeker de meest gezaghebbende. Rüdiger Safranski is een van de grootste biografen van onze tijd en zijn ongeëvenaarde kennis van en fascinatie met zijn onderwerp zijn al gebleken uit zijn beroemde biografie van Schiller en zijn portret van de vriendschap tussen Schiller en Goethe. Hij baseert zich zo veel mogelijk op de primaire bronnen: het werk zelf, brieven en dagboeken, getuigenissen van tijdgenoten. Het uitzonderlijk rijke leven van Goethe wordt door Safranski op magistrale wijze verbeeld.
 
Bron: athenaeum.nl

Goethe, der urbanisierte Olympier [ faz.net ]