Categorie archief: Duitsland

onverminderd actueel

Friedrich Nietzsche over zijn tijd
in over nut en nadeel van geschiedenis voor het leven (1874)

Nietzsche 1875Veertig jaar vóór het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog schreef Friedrich Nietzsche (1844-1900) de profetische woorden: “Es ist gewiß die Stunde einer großen Gefahr: die Menschen scheinen nahe daran, zu entdecken, daß der Egoismus der einzelnen, der Gruppen oder der Massen zu allen Zeiten der Hebel der geschichtlichen Bewegungen war; zugleich aber ist man durch diese Entdeckung keineswegs beunruhigt, sondern man dekretiert: der Egoismus soll unser Gott sein.”

Deze woorden zijn 140 jaar later onverminderd actueel, zeker na de kredietcrisis van oktober 2008. Nietzsche spreekt niet alleen tegen de Gordon “greed-is-good” Gekko’s van zijn tijd, maar ook tegen filosofen en historici, die het egoïsme als de motor achter het wereldgebeuren zagen. De domineeszoon uit Röcken wijst op de Tegenstander in het christelijk geloof. De vorst der duisternis die de mensheid door zijn hartstochten (hebzucht, ijdelheid, enz.) in zijn web ingesponnen heeft, is heer over de geschiedenis.

Christelijk gesproken is de duivel regent van de wereld en heer en meester over succes en vooruitgang: hij is de werkelijke macht achter alle historische machten en zo zal het ook altijd blijven.

Friedrich Nietzsche: over nut en nadeel
van geschiedenis voor het leven

Christelijk gesproken is de duivel regent van de wereld en heer en meester over succes en vooruitgang: hij is de werkelijke macht achter alle historische machten en zo zal het ook altijd blijven – al mag dat dan pijnlijk in de oren klinken van onze tijd die gewoon is het succes en de historische macht te verafgoden. Onze tijd is immers bedreven in het verlenen van nieuwe namen aan oude dingen, ze heeft zelfs de duivel herdoopt. Zeker, de mensheid staat aan de vooravond van een groot onheil: de ontdekking dat door alle tijden heen het egoïsme van individu, groep en massa de hefboom is geweest van elke verandering in de geschiedenis. Toch verontrust dit haar absoluut niet, haar gebod luidt zelfs: eert Uw God het Egoïsme. Willens en wetens gebruiken de apostelen van deze nieuwe godsdienst het egoïsme als fundament voor hun geschiedenis. Het moet alleen wél een slim egoïsme zijn, zo één dat zichzelf beperkingen op wil leggen om des te langer stand te kunnen houden, zo één dat de geschiedenis alleen bestudeert om te weten wat dom egoïsme is.
 
Bron: Nietzsche: over nut en nadeel van geschiedenis voor het leven

moderne Germaanse saga

met Michaela gekeken naar Heimat 3 (2004) van Edgar Reitz

De moderne Germaanse saga Heimat van Edgar Reitz heeft een trouwe schare fans. Voor sommigen, waaronder Michaela en ik, is de Hunsrück een soort bedevaartsoord geworden. Er zijn ook bedevaartsplaatsen, zoals Café Heimat in Morbach, het dorp Gehlweiler dat model stond voor Schabach en tenslotte het Günderodehaus in Oberwesel dat in Heimat 3 een centrale plek innam. In juli bezochten we bovengenoemde plaatsen en bovendien nog verschillende locaties in Simmern, Bernkastell en München. De afgelopen dagen keken we samen naar Heimat 3, Kronik einer Zeitenwende, een kroniek van de jaren negentig.

Heimat 3
lokaties uit Heimat 3: het Günderodehaus, uitzicht op Oberwesel en de Lorelei

Heimat 3, Kronik einer Zeitenwende
1: Das glücklichste Volk der Welt (1989)
2: Die Weltmeister (1990)
3: Die Russen kommen (1992–1993)
4: Allen geht’s gut (1995)
5: Die Erben (1997)
6: Abschied von Schabbach (1999–2000)

Heimat 3 [ imdb.com ]

zieneres

vrijdagavond gezien: Vision (2009) over het leven van Hildegard von Bingen

visionMargarethe von Trotta maakte in 2009 een biopic over de middeleeuwse mystica en zieneres Hildegard von Bingen (1098-1179). Ik was benieuwd hoe Von Trotta, vooral bekend van vrouwenportretten die zich in de twintigste eeuw afspelen zoals Christiane en Gudrun Ensslin (Die Bleierne Zeit, 1981), Rosa Luxemburg (1986), Gesine Cresspahl (Jahrestage, 2000) en Hannah Arendt (2012) een sprong van negenhonderd jaar in de tijd zou maken.

Hoe zou ze de belevingswereld van Hildegard, die doordrenkt was van het christelijk geloof, benaderen? Zou ze de nadruk leggen op de feministe avant la lettre, die toevallig in de middeleeuwen leefde? Of zou ze zich verplaatsen naar die middeleeuwse wereld die gedomineerd werd door mannen en vanuit deze wereld laten zien hoe een vrouw zich met haar hoogstpersoonlijke unieke relatie met God staande hield. Als abdis was Hildegard in haar tijd geen uitzondering, maar als wetenschapster, mystica en zieneres was ze een fenomeen. Ze trok zelfs de aandacht van de bisschop van Mainz en de Hohenstaufer Frederik I (1122-1190), de keizer van het Heilige Duitse Roomse Rijk, beter bekend als Barbarossa.

Hildegard von Bingen
in 1979 verscheen er in Duitsland een postzegel ter gelegenheid van de 800e sterfdag van Hildegard von Bingen

Von Trotta houdt Vision ingetogen. We zien geen visioenen of historische decors die uit de computer komen. De meeste scenes spelen zich af binnen de muren van het klooster, in een besloten kloostertuin of in een tijdloos boslandschap. Ze laat zien dat Hildegard in haar tijd al grote bewondering oogstte, maar dat ze ook een heel gewoon mens was en zelfs met haar hemelse visioenen zeker niet in alles onthecht was. De muziek, die voor Hildegard erg belangrijk was, speelt in de film een grote rol. Ze voegt aan de verstilde beelden precies de juiste sfeer toe. Barbara Sukowa die in 1986 de rol van Rosa Luxemburg speelde, overtuigt als Hildegard von Bingen, vooral met haar blik. Haar ogen hebben meer gezien, maar door de genade die ze daarbij ontvangt, is haar geest sterk genoeg om dat te dragen.

Vision – aus dem Leben der Hildegard von Bingen