Categorie archief: Duitsland

Gekrönte Häupter

gelezen: Die deutschen Kaiser von Karl dem Großen bis Wilhelm II
de keizersportretten in de Kaisersaal van het Römer in Frankfurt

Gekrönte HäupterZes jaar geleden kocht Michaela in Bad Hersfeld (sinds 1990 die neue Mitte Deutschlands) het boek Gekrönte Häupter van Marianne Menzel met daarin korte biografieën van alle Duitse keizers van Karel de Grote tot Wilhelm II. Het boek staat boordevol foto’s en reproducties maar een illustratieverantwoording ontbreekt. Veel portretten van keizers uit het boek zijn afkomstig uit de portrettengalerij in de Kaisersaal van het Römer in Frankfurt.Deze ontstond tussen 1838 en 1853.

Nationalisme werd tijdens de Vormärz (1815-1848) in Duitsland de kop ingedrukt. Een galerij van alle Duitse keizers van het Heilige Roomse Rijk was verdacht als nationalistisch vehikel, omdat het Heilige Roomse Rijk kon verwijzen naar een Duitse nationale staat. In 1815 was op het Congres van Wenen de Duitse Bond in het leven geroepen. Dat was een lappendeken van Duitse vorstendommen die door Oostenrijk gedomineerd werd. In 1866 werd Pruisen dominant en richtte de Noord-Duitse Bond (1866-1871) waaruit in 1871 het (Tweede) Duitse Keizerrijk (1871-1918) voortkwam.

Kaisersaal
drie keizers uit de galerij in de Kaisersaal van het Römer in Frankfurt

De Oostenrijkse staatsman Klemens Wenzel Lothar von Metternich, de architect van het Metternichsches System en de Duitse Bond en conservatief in hart en nieren, schonk ook een portret aan de galerij. Hij maakte van de gelegenheid gebruikt om een politiek signaal af te geven. De Oostenrijkse schilder Edward von Steinle kreeg de opdracht een portret te schilderen van keizer Albrecht I (1298-1308). Dit was de eerste keizer uit de Habsburgse dynastie. Onder zijn bewind werd de Habsburger Urbar afgekondigd. De boodschap was duidelijk: Oostenrijk (Habsburg) was de baas in de Duitse Bond. In navolging van Metternich schonk zijn marionet, de Oostenrijkse keizer Ferdinand I, zes portretten aan de galerie, uiteraard portretten van Habsburgse keizers.

Kaisersaal
de Kaisersaal van het Römer in Frankfurt op een oude postkaart

Hendrik VIIOverigens schonk onze koning Willem I ook een portret, namelijk het portret van keizer Hendrik VII (1312-1313) geschilderd door Filipp Veit.

Alle alten Kaiser in Öl
Hier gibt es die einzige vollständig erhaltene Galerie aller Kaiser und Könige des Heiligen Römischen Reiches Deutscher Nation – von Karl dem Großen über Friedrich Barbarossa bis zu Franz II, insgesamt 52 gekrönte Häupter. Die Galerie ist zwischen 1838 und 1853 von verschiedenen Künstlern – darunter Philipp Veit, Alfred Rethel, Eduard von Steinle – geschaffen worden. Hinter den Gemälden, in den gotischen Wandnischen, befanden sich Büsten der Kaiser; sie sind im 2. Weltkrieg verbrannt. In einer Glasvitrine ist eine Kopie der Goldenen Bulle von 1356 ausgestellt, die Frankfurt zum Wahlort der deutschen Könige bestimmte.
 
Bron: frankfurt.de

De Kaisersaal van het Römer [ de.wikipedia.org ]

Teutoonse kolos [ 4 ]

de frescocyclus (1879-1897) van Hermann Wislicenus
in de Kaisersaal van de Kaiserpfaltz in Goslar

In de Gründerzeit liet het Duitse Keizerrijk zijn spierballen zien. Niet alleen aan erfvijand Frankrijk, maar vooral ook aan de eigen bevolking. Overal in het Duitse Rijk verschenen monumenten van nationalisme. Een paar liet ik er al zien, zoals het Hermannsdenkmal bij Detmold en het Kaiser Wilhelmdenkmal aan de Porta Westfalica. Ze werden gebouwd vanaf de jaren zeventig van de negentiende eeuw tot aan de Eerste Wereldoorlog. Vooral het Völkerschlachtdenkmal bij Leipzig dat in 1913 voltooid werd, laat zien hoe gezwollen het nationalisme aan het begin van de twintigste eeuw in Duitsland geworden was. Dat moest in 1914 wel tot een ontlading komen.

De monumenten blinken uit in bunkerachtig bruutwerk. De reconstructie (1868-1879) van de Kaiserpfaltz in Goslar is daar een uitzondering op. Toch verdient dit monument van nationalisme naar mij mening het predicaat Teutoonse kolos, niet door zijn romaanse buitenkant maar door zijn binnenkant.

Goslar
Kaiserpfaltz Goslar
reconstructie uit 1868-1879

De Kaiserpfaltz in Goslar werd in de elfde eeuw in romaanse stijl gebouwd. Het was de thuishaven van de Saliërs (1014-1125). Zo werd de legendarische Salische keizer Hendrik IV (1056-1106) in Goslar geboren. De laatste koning die op de Pfaltz verbleef, is waarschijnlijk Graaf Willem van Holland die een paar jaar (1252-1256) Duits koning was.

De Pfaltz werd in de jaren zeventig van de negentiende eeuw gereconstrueerd en moest demonstreren dat het (Tweede) Duitse Keizerrijk de erfgenaam was van het (Eerste) Heilige Roomse Rijk. De Düsseldorfse schilder Hermann Wislicenus kreeg de opdracht om voor de Kaisersaal een serie muurschilderingen te produceren. Daarop moest hij laten zien dat het Duitse Keizerrijk ontwaakt was uit een diepe slaap.

Hermann Wislicenus
Germania bewaakt de Rijn
Wislicenus had met dit schilderij uit 1873 al aangetoond dat hij een politieke boodschap (in dit geval aan erfvijand Frankrijk) goed wist te verpakken in een romantiserende stijl. Hij was de juiste man voor de opdracht in Goslar.

Hermann Wislicenus was er de juiste persoon voor. Hij was leraar aan de prestigieuze kunstacademie van Düsseldorf waarvan Peter Cornelius aan het begin van de eeuw de rector was geweest. De academie stond bekend om een nauwkeurige stijl en historisme die voortkwamen uit de verhalende en monumentale stijl van Peter Cornelius en de Nazareners. Een soort classicistische romantiek. De romantische voorkeur voor de Middeleeuwen had Wislicenus ingegoten gekregen. Hij wist wel raad met deze opdracht waarvoor hij monumentale voorstellingen moest schilderen van episodes uit het leven van keizers als Hendrik II, III, IV, V en Frederik I Barbarossa.

Het Tweede Duitse Keizerrijk was door en door Pruisisch. Dat betekende ook: protestant in plaats van katholiek. Wislicenus kreeg zijn opdracht in de periode dat Bismarck in zijn Kulturkampf de invloed van het katholicisme bestreed. Er verscheen dus een fresco van de Rijksdag in Worms (1521) waar Luther zijn stellingen verdedigde.

Barbarossa
met het ontwaken van de ingeslapen keizer Barbarossa wordt een romantisch verhaal gekoppeld aan een politiek programma. Volgens Rüdiger Safranski is dat een gevaarlijke combinatie.

De geromantiseerde Middeleeuwen van Wislicenus in de Kaisersaal in Goslar staan even ver van de werkelijkheid af als de wandschilderingen van Moritz von Schwind in Schloss Hohenschwangau of die van of Julius Schnorr von Carolsfeld in Schloss Neuschwanstein. Maar het grote verschil is dat de fresco’s in de Beierse sprookjeskastelen geen educatieve functie hebben terwijl de fresco’s in de Kaisersaal in Goslar deel uitmaken van een Pruisisch politiek programma. Rüdiger Safranski concludeerde aan het einde van zijn boek Romantiek. Een Duitse Affaire dat romantiek en politiek een gevaarlijke combinatie vormen.

Hermann Wislicenus
het centrale beeld in de Kaisersaal is de Apotheose van Kaiser Wilhelm Wislicenus’ tijdgenoot Ferdinand Keller schilderde in 1887 een dergelijke verheerlijking van keizer Wilhelm met zijn Wilhelm der Siegreiche

Wandbilder des Kaisersaals in Goslar [ de.wikipedia.org ]

landschapsleraar

Landschaft macht Schule – Johann Wilhelm Schirmer (1807–1863)
onlangs verschenen bij Michael Imhof Verlag
Der Künstler Johann Wilhelm Schirmer (1807–1863) hinterließ ein vielgestaltiges OEuvre. Seine Geburtsstadt Jülich besitzt neben seinen Wirkungsorten Düsseldorf und Karlsruhe die umfangreichste Sammlung seiner Werke. Schirmers großes Thema war die Landschaft. Er entwickelte aus dem Geist der Romantik einen eigenen Stil der realistisch-idealisierten Landschaftsmalerei. Dies machte Schule: Als Professor der Kunstakademien in Düsseldorf und Karlsruhe etablierte er die Landschaftsmalerei als Lehrfach. Er unterrichtete und beeinflusste zahlreiche Schüler, darunter Andreas und Oswald Achenbach, Caspar Scheuren, Anselm Feuerbach und Arnold Böcklin. Anlässlich des 150. Todestages Schirmers analysieren ausgewiesene Fachleute in ihren Aufsätzen ausgehend von den Bestanden des Jülicher Museums sein Oeuvre. Damit entsteht in Fortführung des zweibändigen Kataloges „Johann Wilhelm Schirmer – Vom Rheinland in die Welt“ (2010) ein wichtiges Grundlagenwerk zur Malerei des 19. Jahrhunderts – gehörte doch Schirmer zu den profiliertesten Landschaftsmalern seiner Zeit in Deutschland.
 
Bron: imhof-verlag.de