“Nu Europa Duits wordt, heeft het land alsnog WO II gewonnen” stond er vrijdag boven een artikel in dagblad Trouw. In het stuk wordt verwezen naar twee artikelen die onlangs verschenen in Der Spiegel en in de Berliner Zeitung. De euro is ooit ingevoerd omdat Frankrijk na de Duitse eenwording in 1990 bang was dat het verenigde Duitsland uiteindelijk weer het machtigste land op het Europese continent zou worden. Door de sterke D-mark aan de Franse franc te koppelen zou het economische zwaartepunt van Europa op de as Parijs-Berlijn komen te liggen. Maar nu Frankrijk haar AAA status dreigt te verliezen, blijkt Duitsland definitief economisch superieur. Vanachter de monetaire crisis is een politieke crisis tevoorschijn gekomen.

Kaffeefahrt ins Krematorium van Sergej Kreso is een van de beste documentaires die ik de laatste tijd gezien heb: informatief, boeiend, goede montage en uitstekende muziek. In de documentaire reizen we een dag mee met een groep ouderen uit het Ruhrgebied die met een gratis busreisje over de grens gelokt wordt naar Venlo. Daar worden ze twee uur losgelaten, zodat ze kunnen gaan koffie shoppen. Maar het eigenlijke doel van de reis is het crematorium in Venlo waar de groep wordt rondgeleid over het terrein en zelfs een kijkje krijgt bij de ovens van het crematorium. “U bent zomers gekleed mevrouw, u dacht natuurlijk, het wordt heet in het crematorium vandaag!” grapt de buschauffeur, wanneer de ouderen bij het crematorium de bus verlaten.

Tussendoor zien we een paar gesprekken thuis met een enkele ouderen die deze dag meereizen. Dat levert ontroerende maar ook tenenkrommende momenten op. Bijvoorbeeld de ruim negentigjarige vrouw die al sinds 1941 weduwe is en twee kinderen verloor in de oorlog. Of ze nog lang hoopt te leven. Welnee! En dan het ruziënde echtpaar over de wens van de echtgenoot om gecremeerd te worden tegen de wens van zijn echtgenote in. “Ik kniel niet voor een urn!” verzekert de vrouw haar man. Aan tafel zit hun zwaar gehandicapte zoon van 34 jaar. “Het gaat erom dat je naastenliefde hebt getoond”, legt hij haar uit, “niet of je vooraan in de kerk zit … en daarbuiten een duivel bent!”

Meer familiedrama schemert ook door bij Karl Schuhmacher, de begrafenisondernemer uit Essen, die in deze documentaire mooi geportretteerd wordt. Zijn vader, die ook Karl heette, maakte 35 jaar geleden een eind aan zijn leven en had zijn zoon gevraagd hem op te volgen. De kleinzoon wordt geïnterviewd op de begraafplaats bij de familiegraven. Hij geeft een korte toelichting bij het rijtje voorouders. Waarom er geen steen ligt op het graf van zijn grootvader, wil de interviewer weten. De familie achtte het destijds niet verstandig wanneer zijn vader zijn eigen naam op het graf van zijn grootvader zou lezen, legt de kleinzoon uit. Karl Schuhmacher blijkt de dood van zijn vader nog altijd niet goed verwerkt te hebben. Ook al positioneert hij zijn begrafenisonderneming op de markt als een prijsvechter, als begrafenisondernemer is hij onberispelijk en integer. Kaffeefahrt ins Krematorium is permanent te zien op Holland Doc.

bestattungsinstitut-karl-schumacher.de

Films over de Tweede Wereldoorlog zijn de laatste twintig jaar steeds verfijnder geworden. In The sinking of the Laconia een Engels-Duitse televisieproductie van Uwe Janson uit 2011 is een goed voorbeeld van deze nieuwe generatie oorlogsfilms. Hierin gaat het niet zozeer over wie goed is en wie fout, maar over de innerlijke strijd die gevoerd moet worden om in de waanzin van de oorlog de menselijkheid te behouden. Dus wordt er vooral ingezoomd op het geweten dat in een spagaat komt tussen de categorische imperatief (rekening houden met de zedelijke vrijheid van álle andere mensen) én het externe bevel alleen de belangen van je eigen volk te dienen. Scenarist Alan Blesdaele schreef zijn verhaal over het gekwelde geweten van U-Boot commandant Werner Hartenstein tegen de achtergrond van een historische gebeurtenis in september 1942 die de geschiedenis is ingegaan als het Laconia-incident.

Laconia Befehl
1. Jegliche Rettungsversuche von Angehörigen versenkter Schiffe, also auch das Auffischen Schwimmender und Anbordgabe auf Rettungsboote, Aufrichten gekenterter Rettungsboote, Abgabe von Nahrungsmitteln und Wasser haben zu unterbleiben. Rettung widerspricht den primitivsten Forderungen der Kriegsführung nach Vernichtung feindlicher Schiffe und deren Besatzungen.
2. Die Befehle über das Mitbringen von Kapitänen und Chefingenieuren bleiben bestehen.
3. Schiffbrüchige nur dann retten, wenn ihre Aussagen für das Boot von Wichtigkeit sind.
4. Bleibt hart. Denkt daran, daß der Gegner bei seinen Bombenangriffen auf deutsche Städte keine Rücksicht auf Frauen und Kinder nimmt!

Drie personen spelen de hoofdrol in het verhaal dat gebaseerd is op ooggetuigenverslagen: de Engels-Duitse Hilda (Franka Potente), de Duitse U-Boot commandant Werner Hartenstein (Ken Duken) en de Engelse Mortimer (Andrew Buchan). De film werd genomineerd voor een BAFTA.

Alan Blesdaele werkte bijna zeven jaar aan het script van The sinking of the Laconia met de historische gebeurtenissen en U-Boot commandant Werner Hartenstein als uitgangspunt. Sommige dialogen zijn echte pareltjes. Een van de passagiers van de Laconia die door de U-Boot van de gewetensvolle commandant Hartenstein gered is, is de Engelse vrouw Hilda, die eigenlijk Duitse is. Hoewel ze door hem gered is, klaagt ze de Duitse commandant aan voor de catastrofe die zijn U-Boot heeft aangericht.

Gustav Julius Werner Hartenstein (1908-1943)
The sinking of the Laconia [ imdb.com ]