Jacques-Louis David in Brussel (1817-1825)
Het boegbeeld van de neoclassicistische schilderkunst, Jacques-Louis David (1748-1825), bracht de laatste jaren van zijn leven in ballingschap door in Brussel. Zo kwam het beroemde schilderij De dood van Marat uiteindelijk niet in het Louvre terecht maar in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België. Vrijdag kon ik het schilderij dan eindelijk eens in het echt zien, aangemoedigd door Simon Schama in The Power of Art:
Nu hangt het schilderij weggestopt in een onderbelichte ruimte in de moderne vleugel van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel. De verontrustende schoonheid van het groene laken dat het bad bedekt, van Marats heilige bleekheid en van het onvergelijkbare realisme van het bloederige water zijn weggeloogd in het keiharde duister. Het is alsof het nog steeds dubieuze complimenten kreeg voor zijn toverkracht en zijn vermogen om de beschouwer te overmeesteren. Maar toen het schilderij overspoeld werd door koele televisielampen kwam het monster brullend uit zijn schemergrot en onthulde heel zijn biologerende kracht. Het hypnotische effect is geen holle frase. Het schilderij zendt een soort onaards gezoem uit dat lijkt te vibreren vanuit de borstelige streken achter in zijn kader, en als je er lang genoeg naar staart, begint de verschijning van de afgeslachte heilige te dansen en en te zweven en te drijven, niet beteugeld door de beperking van de lijst. Krankzinnig? Absoluut. Spring maar in de trein en ga zelf kijken.
Bron: Simon Schama in The Power of Art, 2007
Inmiddels hangt De dood van Marat niet meer in een onderbelichte zaal. In de BBC documentaire uit 2006 kwam Marat als een spook uit het duister tevoorschijn. Maar gisteren zag ik hem in een helder licht. De afdeling 19e eeuw is namelijk opnieuw ingericht. David‘s meesterwerk hangt in een neo-classicistische zaal met o.a. werk van François-Joseph Navez (1787-1869). Deze schilderde in 1817 een portret van David, herkenbaar aan zijn scheve mond. Pal tegenover Marat hangt een schokkend smakeloos werk met bloteriken. Het is een voorstelling van Mars die door Venus ontwapend wordt en het past helemaal in de geest van de Restauratie. Make love, not war.
Jacques-Louis David
Mars ontwapend door Venus (1822-1824)
Het is een voorstelling
van Mars die door Venus ontwapend wordt en het past
in de geest van de Restauratie.
Make love, not war.
Toen ik het bijschrift las, kon ik eerst mijn ogen niet geloven. Dit gedrocht bleek een schilderij van David! Het was zijn laatste grote werk dat hij na zijn zeventigste schilderde, gesteund door assistenten. Wat was er in hemelsnaam met de grote meester gebeurd? Het tamme onderwerp is begrijpelijk. Verbannen uit zijn vaderland, zwoer David de politiek voorgoed af. Net als Hölderlin trok hij zich terug in een klassieke fantasiewereld. Zijn koele afstandelijkheid sloeg om in behaagziek gepronk. Misschien maakten zijn leerlingen het te bont. Dat zou deze inflatie van zijn talent minder pijnlijk maken. De huisschilder van de Franse Revolutie, die aan het eind van zijn leven een kleurloze lakei van de Restauratie is geworden met een bedorven smaak.
Jacques-Louis David
Mars ontwapend door Venus (detail)
Mars ontwapend door Venus is een schilderij van
Jacques-Louis David, dat hij schilderde een jaar voor zijn dood, in 1824. Dit monumentale doek is het eindpunt van de loopbaan van de kunstenaar. Hij is 73 jaar oud wanneer hij er te Brussel aan begint en er drie jaar aan werkt. In een surrealistisch decor met een in een wolkenlucht zwevende tempel zijn Venus en haar handlangers, de drie Gratiën en Cupido, in volle actie. Mars laat zich als god van oorlog welgevallig ontwapenen en bezwijkt voor de charmes van Venus. Dit indrukwekkende en ambitieuze doek is een poging tot synthese van oudheid, idealisme en realisme. De oude kunstenaar heeft nog de energie om dit provocerend en spottend werk op een dergelijk groot formaat te schilderen en het op de koop te nog net voor zijn dood als Franse banneling in Parijs te laten tentoonstellen, daarenboven precies op het moment dat de romantiek op het Salon aldaar doorbreekt.
Bron:
nl.wikipedia.org
Voor vele reizigers uit het noorden was de ‘Grand Tour’ een eerste lijfelijke kennismaking met overblijfselen van de klassieke wereld en de idealen die zo vaak – zij het abstract – werden bezongen. Het voornaamste doel van de reis waren de Italiaanse kunststeden, maar ook andere bestemmingen in Zuid- en Midden-Europa waren populair. Het was in de eerste plaats een studiereis, maar ook het ‘wandern’ – het doelloos en flanerend rondzwerven – was een doel. En er ontstond een heuse souvenir-business, waar bijvoorbeeld vedutisti als Panini en Canaletto hun faam mee konden maken. De omgeving werkte inspirerend.
