Maandelijks archief: september 2017

Europa 1914-1949

gekocht in Wageningen: De afdaling in de hel van Ian Kershaw

De afdaling in de helGisteren was ik even in Wageningen en liep Kniphorst en een antiquariaat op de markt binnen. Mijn vader kocht kort na de oorlog al bij deze boekhandels. Het is een goede traditie om mijn vader, 70 jaar later, hierin na te volgen. Wageningen is bovendien de plek waar de Duitsers de capitulatie tekenden. Daarom besloot ik hier de twee jaar geleden verschenen vertaling van To hell and back – Europe 1914-1949 van Ian Kershaw te kopen. Dit boek is het eerste deel van een tweeluik over de twintigste eeuw. Kershaw werkt op dit moment nog aan deel twee, die de periode 1950-2008 moet beslaan. Daar wordt met belangstelling naar uitgekeken, want de gelauwerde Britse historicus begeeft zich daarmee als historicus op onbekend terrein, al kent Kershaw (1943) deze periode natuurlijk wél uit eigen ervaring.

Kershaw is niet een verteller zoals Geert Mak, Philipp Blom of Simon Schama. Geen “sappige” verhalen dus, maar wel heldere analyses. Ik verwacht van hem een bredere blik dan John Keegan of Anthony Beevor, die beiden bestsellers schreven over de Eerste en Tweede Wereldoorlog of Eric Hobsbawm die de twintigste eeuw ook al eens bundelde in één dik boek Een eeuw van uitersten – de korte twintigste eeuw 1914-1989. De eerste twee auteurs zijn eerder militaire historici en de laatste is eerder een economische (marxistische) historicus. Daardoor hebben zij een specifieke invalshoek. Ik hoop dat Kershaw in De afdaling in de hel economische, sociale en culturele factoren met elkaar weet te verbinden zodat we de eerste helft van de twintigste eeuw holistisch kunnen gaan verstaan.

Ian Kershaw schetst vier factoren die ervoor zorgden dat Europa zich verloor in twee allesvernietigende oorlogen, vier factoren die al voor de Eerste Wereldoorlog aanwezig waren, en die door de rampzalige Vrede van Versailles alleen maar werden versterkt. De Tweede Wereldoorlog was vanaf het sluiten van die ‘vrede’ bijna onafwendbaar. Na die monstrueuze oorlog en de volledige vernietiging van Duitsland kon eindelijk gewerkt gaan worden aan een blijvende vrede.
 
Bron: unieboekspectrum.nl

portretten lezen met Schama

gelezen in het gezicht van een wereldrijk van Simon Schama

Simon SchamaDe Britse historicus Simon Schama is zo succesvol dat inmiddels elk groot project van hem standaard een eigen BBC-serie krijgt. The Face of Brittain kreeg twee jaar geleden bovendien ook een tentoonstelling in The National Portrait Gallery. Ik wachtte de Nederlandse vertaling af en kreeg deze van geliefde op mijn verjaardag. Op een camping in de Elzas begon ik aan Het gezicht van een wereldrijk.

Het boek volgt de indeling van de BBC-serie The Face of Brittain en bestaat uit vijf delen: het gezicht van de macht, het gezicht van de liefde, het gezicht van de roem, het gezicht in de spiegel en gezichten van het volk. Schama opent zijn boek met een voorwoord (op het eerste gezicht) en sluit af met een nawoord (op het laatste gezicht).

Uit het voorwoord klinkt al onmiddellijk Schama‘s persoonlijke benadering van zijn onderwerp. Hij schrijft over de geboorte van zijn dochter op 15 mei 1983 en wat er gebeurt als hij voor het eerst een blik uitwisselt met de pas geborene: “Die pupillen waren geheel gebruiksklaar, de irissen opvallend kobaltblauw. We keken elkaar aan met omfloerste ogen – de mijne bewolkt door tranen; de hare worstelend met de optische musculatuur van de pasgeborene – en dronken elkaar in.”

Wie een gezicht vastlegt, legt de geschiedenis vast, zo is de overtuiging van Simon Schama. De manier waarop Churchill ruziede met zijn schilder zegt iets over de politieke verhoudingen na de Tweede Wereldoorlog. Dat John Lennon een paar uur nadat hij in foetushouding was gefotografeerd door Annie Leibovitz, werd doodgeschoten is een wonderlijk wrede speling van het lot. En de plaatjes van Charlie Chaplin of George Bernard Shaw die je bij een pakje sigaretten kreeg, zeggen iets over het begrip roem, dat steeds meer verschijningsvormen kreeg. Schama kijkt met liefde en aandacht naar schilderijen en foto’s uit de afgelopen eeuwen. Hij leest er de karakters in: daadkracht, dromerigheid, passiviteit, frustratie, irritatie. Zijn vertelling over Groot-Brittannië aan de hand van portretten ontstijgt de geschiedenis: zijn verhalen worden meesterwerkjes over menselijke emotie en menselijk handelen. Hij beweegt zich met vertrouwde, stilistische virtuositeit tussen kunst en geschiedenis om te laten zien hoe mensen leven met macht, liefde, roem – en ondergang. Zo geeft hij een uniek beeld van een wereldrijk
 
atlascontact.nl

George Cruikshank

vandaag is het de 225e geboortedag van George Cruikshank
Engelse llustrator, politiek tekenaar en karikaturist

Gisteren werd de inktspotprijs uitgereikt, de prijs voor de beste politieke cartoon. Het genre van de satirische tekening kwam in het Engeland van de 18e eeuw al tot grote bloei. William Hogarth (1697-1764) was dan in de eerste plaats schilder, zijn taferelen lopen al duidelijk vooruit op de satirische prenten die aan het einde van de eeuw gemaakt werden door James Gillray (1757-1815) een van de grootste politieke tekenaars aller tijden. Vandaag is het de geboortedag van George Cruikshank (1792-1878) qua stijl duidelijk een navolger van James Gillray.

George Cruikshank
In Engelse spotprenten kregen de protagonisten vaak nicknames. Napoleon was bij Gillray “Little Boney”. Koning Lodewijk XVIII die Napoleon na zijn val in 1814 opvolgde, wordt door Cruickshank “Old Bumblehead the 18th” genoemd. [Lodewijk XVIII probeert de laarzen van Napoleon uit voor de Spaanse veldtocht, 1823]
George Cruikshank begon zijn loopbaan met satirische politieke cartoons en illustreerde later meer dan 850 boeken over actuele gebeurtenissen en kinderboeken. Zijn beroemdste illustraties waren die voor het boek Oliver Twist van de novellist Charles Dickens (1838). Hij publiceerde ook zelf een aantal boeken. Eind 1840 werd Cruikshank, wiens eigen vader was overleden aan de gevolgen van alcoholisme, een enthousiaste propagandist voor de geheelonthouding. In die tijd publiceerde hij een serie van acht platen met de titel The Bottle in 1847, waarvan bijna 100.000 exemplaren verkocht werden, en het vervolg, acht platen van The Drunkard’s Children in 1848. Tussen 1860 en 1863 schilderde hij een enorm doek waarop The Worship of Bacchus was afgebeeld. Cruikshank stierf op 1 februari 1878 in Londen.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Hermann

gelezen in Jeremiah van de Belgische striptekenaar Hermann

In 1973 maakte ik via het stripblad PEP kennis met het werk van twee meesters in het genre van de westernstripverhaal: De Franse tekenaar Giraud en zijn Belgische collega Hermann. Generaal Geelkop van Blueberry, Verschroeide aarde van Bernard Prince en Comanche waren de eerste verhalen die ik als tienjarige begon te lezen. Later ging ik alle verhalen van Blueberry verzamelen. Er staan zo’n dertig albums in de kast. Vorige maand kocht ik in één keer de serie Jeremiah van Hermann, inmiddels ook al zo’n dertig albums.

Hermann Huppen
still uit de video Hermann at work

Giraud en Hermann tekenen beiden in een realistische stijl met heel veel lijntjes. De lijnvoering van Giraud is steviger en dynamischer. Hermann tekent standaard met het puntje van zijn penseel. Sinds de jaren negentig heeft zijn werk een belangrijke stijlverandering ondergaan. Doordat hij met aquarel alles rechtstreeks inkleurt met een nadruk op volume en belichting, zijn de plaatjes eigenlijk stuk voor stuk schilderijtjes. Dat paart hij aan zijn zeldzame talent voor filmische standpunten.

Hermann behoort tot de oude meesters van het beeldverhaal en hoopt volgend jaar zijn 80e verjaardag te vieren.

hermannhuppen.com

het Parma van Bertolucci

gezien op DVD: Prima della Rivoluzione (1964)

Prima della RivoluzioneIn 1963 maakte de toen pas 23-jarige Bernardo Bertolucci een vroeg meesterwerk. Prima della Rivoluzione ging in première op het Cannes Film Festival 1964 en trok internationaal de aandacht. Maar in Italië bleef het succes uit. Bertolucci ontleende elementen uit De Kartuize van Parma. Deze zomer las ik Stendhal‘s grote roman voor het eerst en kwam zo ook op het spoor van Prima della Rivoluzione. Het enige dat echt uit het boek is overgenomen, zijn de hoofdpersonen Fabrizio del Dongo en zijn tante Gina, de hertogin van Sanseverina. Bertolucci verplaatst hen naar zijn eigen tijd, het begin van de jaren zestig.

Prima della Rivoluzione
Prima della Rivoluzione begint met een luchtopname van Parma en een voice over

Prima della Rivoluzione is een kruising tussen het Italiaanse neorealisme en de Franse nouvelle vague. Bertolucci opent met fraaie zwart-witbeelden van zijn vaderstad. Het communisme speelt een belanrgijke rol. Zoals zovele intellectuelen in het naoorlogse Italië was Bertolucci lid van de communistische partij. Ook zijn hoofdpersonage Fabrizio wordt aangetrokken door het communisme, maar door zijn afkomst is hij verstrikt in de Parmezaanse bourgeoisie.

Prima della Rivoluzione
ook de Po ten Noorden van Parma vormt een decor

Het motto van Prima della Rivoluzione is een uitspraak van Talleyrand (1754-1838): “Celui qui n’a pas vécu avant la révolution ne sait pas ce qu’est la douceur de vivre.” (Al wie niet geleefd heeft in de wereld van voor de Revolutie, heeft de zoetheid des levens niet gekend.)

Rauch over Rink

gelezen in Duitsland: interview met Neo Rauch in Die Zeit
over zijn leermeester Arno Rink (1940-2017)

Op 6 september j.l. overleed Arno Rink een van de schilders van de Leipziger Schule. In Die Zeit las ik een lang interview met zijn leerling Neo Rauch waarin deze stilstaat bij de dood van zijn leermeester.

Rink
Arno Rink – Malerei und Zeichnung 2010

Arno Rink gestorben [ zeit.de ] | Arno Rink gestorben [ spiegel.de ] | Arno Rink [bio]