Het elfde deel van Die zweite Heimat vertelt het verhaal van Rob en speelt zich af in de winter en het voorjaar van 1967/1968. Hermann kent Rob al vanaf 1960. Met Reinhard behoort hij tot de Jungfilmer van de kunstenaarskliek.

Edgar Reitz heeft vermoedelijk veel autobiografisch materiaal in de personages Reinhard en Rob verwerkt. In hun filmwerk zien we originele opnamen terug die Reitz in de jaren zestig maakte. Zo gaat Reinhard in 1965 naar Mexico en introduceert Rob in 1968 een nieuwe standaard in de experimentele film: Varia Vision.

Edgar Reitz maakte in 1960 de korte film Yucatan en werkte in 1964/65 samen met Alexander Kluge aan het filmexperiment Varia Vision, waarbij simultaan op zestien schermen filmbeelden werden geprojecteerd.

“Elke overeenkomst met bestaande personen berust op toeval”
 
Toch zal een personage als Eberhard Zielke ongetwijfeld gebaseerd zijn op een oudere cineast die Reitz en Kluge in de jaren zestig gekend moeten hebben. Zielke komt in Heimat (1984) ook al voor als maker van propagandafilms aan het oostfront.

Net als Rob en Reinhard is ook de hoofdpersoon Hermann een alter ego van Edgar Reitz. Hermann deelt in de idealen van Rob. Beiden zijn op zoek naar totaalkunst. Zoals Rob de grens tussen film en leven opzoekt, zo wil Hermann dat op zijn eigen vakgebied.

Tegenwoordig is cross over een discipline geworden en geïnstitutionaliseerd. Maar in de jaren zestig was het juist het sterke verlangen om disciplines open te breken, om de grens tussen kunst en leven te laten vervagen.

Hoe hoog de jonge kunstenaars in Die zweite Heimat ook willen vliegen, uiteindelijk lopen ze allen tegen de weerbarstige werkelijkheid aan en worstelen ze met zichzelf in hun relaties. Als de jaren zestig ten einde lopen, is de hemelbestorming voor de meesten uitgelopen in een radicale ontnuchtering. In het laatste deel van Die zweite Heimat dat zich in 1970 afspeelt, staat Hermann, inmiddels bijna dertig, nog steeds voor een dilemma : Kunst oder Leben.

Heimat synopsis [ heimat123.de ] | Die Zeit des Schweigens [ imdb.com ]

Elk deel uit het mammoetwerk Die Zweite Heimat is gefilmd vanuit het perspectief van een personage. Das Ende der Zukunft opent met de subtitel Reinhard, 1966. De 33-jarige filmmaker Reinhard kan na een lange reis door Zuid-Amerika zijn draai in München niet meer vinden. Hij voelt zich vreselijk eenzaam en in een vlaag van heimwee naar zijn vroegere lotgenoten zoekt hij de Fuchsbau in Schwabing weer op. Als hij in de Fuchsstrasse aankomt op de plek waar de villa stond, staat hij voor een gapend gat. Reinhard is verbijsterd. De Fuchsbau is verdwenen.

De anderen uit de vroegere kliek worden op de hoogte gebracht van de gesloopte Fuchsbau. Ieder is zijn eigen weg gegaan, maar het einde van de Fuchsbau brengt de groep kunstenaars en idealisten toch nog één keer bij elkaar. Hermann schrijft een requiem dat wordt uitgevoerd met een performance. Reinhard en Rob filmen de happening. De Fuchsbau is het graf van een gemeenschappelijke jeugd, maar het afscheid brengt de kunstenaars niet dichter bij elkaar. Daarvoor is de verwijdering al te groot.

Das Ende der Zukunft gaat over een melancholie rond je dertigste, wanneer je gesetteld bent geraakt en definitief afscheid hebt genomen van je jeugd. Het idealisme vlamt al niet meer zo hoog op en de zwaartekracht van het alledaagse leven is sterker geworden. De ene kunstenaar maakt een noodlanding in een burgerlijk bestaan (Hermann en Clarissa trouwen bijvoorbeeld), een ander wil steeds hoger vliegen (Helga) en radicaliseert, weer een ander vlucht in de alcohol (Alex) en tenslotte is er ook iemand die met het leven niet terecht komt. (Reinhard)

Heimat synopsis [ heimat123.de ] | Das Ende der Zukunft [ imdb.com ]

Edgar Reitz werkte zes jaar aan het draaiboek van Die zweite Heimat – Chronik einer Jugend. Hij schiep een eigen wereld in het München van de jaren zestig, een raderwerk van personages en dramatische gebeurtenissen waarin elk detail zijn plek heeft binnen het geheel. Dit gevoel voor precisie heeft hij misschien van zijn vader, die horlogemaker was.

Begin jaren zestig was Reitz samen met Alexander Kluge één van de jonge filmmakers achter het Oberhausener Manifest (1962), een initiatief van DOC 59, een groep jonge cineasten uit München die zich sterk maakten voor de verjonging van de naoorlogse Duitse film onder het motto Abschied von Papas Kino. Net als de jonge honden van de Nouvelle Vague bruisten ze van jeugdig élan, helemaal in de geest van de jaren zestig met zijn performances en ludieke acties. In Die zweite Heimat zien we dit autobiografische element telkens terug in de figuren Stefan, Rob en Reinhard, de drie jonge cineasten die samen met de musici deel uitmaken van de kunstenaarskolonie in Schwabing.

Edgar Reitz is duidelijk een liefhebber van de Franse film en combineert het registrerende existentialisme van Robert Bresson graag met het levendige en lichtvoetige van Jean Renoir en de visuele grappen van Jacques Tati. Psychologische dieptepeilingen wordt afgewisseld met de burlesque, vaak ondersteund met keutelende blaasmuziek. Personages als Alex, mevrouw Cerphal of Marie-Goot lenen zich uitstekend voor dergelijke momenten omdat ze eerder typetjes zijn dan uitgewerkte karakters. Maar als typetje vallen ze toch niet uit de toon naast de personages met reliëf. Het komische en het dramatische gaan bij Reitz samen. Dat geeft Heimat zijn unieke bitterzoet.

De beeldvondsten zitten vaak verstopt zodat je ze pas opmerkt als je de scène een paar keer bekeken hebt. In Die ewige Tochter krijgt de trieste figuur Juan een extra dimensie doordat we in een aantal scènes ‘s avonds laat op straat telkens zijn schaduw zien. Bij dergelijke opnamen spookt de The Third Man altijd in mijn achterhoofd. Deze film noir uit 1949 heeft het zwart-witbeeld van de langgerekte schaduw over natte straatstenen tot een icoon gemaakt, maar het stijlmiddel dateert uit de Duitse expressionistische film van de jaren twintig en is psychologisch. Door de stille en trieste Juan telkens met zijn schaduw te filmen, wordt hij een schim, de dolende die hij zich voelt.

Een duidelijke Tatièske visuele grap is de scene waarin mevrouw Cerphal haar lippen probeert te stift in de weerspiegeling van de slinger van een staartklok. Mevrouw Cerphal zou trouwens perfect gepast hebben in Les vacances de monsieur Hulot met haar malle dophoedje en mantelpakje.

Die Hochzeit [ imdb.com ] | Die ewige Tochter [ imdb.com ] | bitterzoet [ 1 ]