zelfmoordpact

nu in diverse filmhuizen: Amour fou (2014) van Jessica Hausner
over de dubbele zelfmoord van Heinrich von Kleist en Henriette Vogel

amour fouOp de middelbare school hoorde ik tijdens de les Duitse literatuur voor het eerst van de zelfmoord van Heinrich von Kleist. Het zelfgekozen levenseinde kleefde de Duitse romantici aan. Het begon in de Sturm und Drang met Die Leiden des jungen Werther (1774) die in heel Europa een heuse zelfmoordepidemie veroorzaakte. Het cultiveren van Weltschmerz en zelfmedelijden maakte van zelfdoding een blijvertje onder de gevoelige zielen. De dichteres Caroline von Günderrode deed het in 1806. Het bizarre aan de zelfmoord van Heinrich von Kleist in 1811, is dat hij er niet alleen voor ging. Rüdiger Safranski schrijft in zijn essay over Heinrich von Kleist:

Op 20 november trekken Heinrich von Kleist en Henriette Vogel erop uit naar de kleine Wannsee. Ze nemen hun intrek in een pension. Verlangen licht en schrijfgerei op hun kamer. Ze slapen apart. Henriette heeft de tussendeur afgesloten. De volgende dag dollen ze wat met elkaar. Kleist springt over de planken van de kegelbaan. ‘s Middags laten ze op een heuvel vlak bij het pension een tafeltje neerzetten en koffie serveren. Kleist vraagt de pensionhoudster om een potlood. Als zij met het verlangde terugkomt, hoort ze twee schoten. Op de heuvel treft ze hen allebei dood aan. Henriette op de rug liggend. Kleist ineengezakt voor haar, zijn hoofd vlak bij haar rechterbeen. Op de grond twee pistolen.
amour fou
stills uit Amour fou
Heinrich von Kleist en Henriette Vogel in twee tableau vivants die herinneren aan interieurstukken van Georg Friedrich Kersting
trailer van Amour fou

Amour fou [ imdb.com ]

ijzige Romantiek

Peder Balke in The National Gallery Londen, tot 12 April 2015

Peder BalkeHoe komt het dat ik nog nooit van de Noorse landschapsschilder Peder Balke had gehoord? Zijn landgenoot Johan Christian Dahl kende ik wel, maar dat komt omdat deze Noorse schilder naar Duitsland emigreerde en in Dresden goed bevriend was met Caspar David Friedrich. Maar Peder Balke bleef in zijn vaderland en schilderde het in de geest van de Romantiek. De natuurkrachten zijn in het fjordenland overal aanwezig en het ruige landschap leent zich erg goed voor het romantische landschap. Het toppunt van Noorwegen is de Noordkaap. In 1832 reisde Balke naar dit barre oord en maakte er schetsen voor zijn ijzigste landschappen.

Peder Balke
Peder Balke Nordkap, ca. 1840
In 1832, the Norwegian painter Peder Balke (1804–1887) travelled to the far north of Norway to the dramatic coastline of the North Cape. The experience was so profound that he built his career painting seascapes of the isolated Arctic Circle. His pictures were originally rooted in the nineteenth-century romanticism of artists such as Caspar David Friedrich and his compatriot, Johan Christian Dahl; later in his career Balke created improvised seascapes with roughly applied brushwork – sometimes using his hands, a technique that was prescient of early modern expressionism. His profile as an artist had fallen into obscurity outside of Norway, but now this book brings together a group of Balke’s pictures from collections in Europe and the United States, and introduces readers to a unique artist and personality.
 
Bron: nationalgallery.co.uk

filmmuziek zonder film [ 2 ]

aan het luisteren naar: В средней Азии van Alexander Borodin
een tafereel uit de steppen van Centraal-Azië (1880)

Aleksandr BorodinDe Russische componist Alexander Borodin (1833-1887) maakte deel uit van Могучая Кучка, ook wel “het Machtige Hoopje” of “De Vijf” genoemd. Samen met Mili Balakirev (1837-1910), César Cui (1835-1918), Modest Moessorgski (1839-1881) en Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908) streefde hij naar specifiek Russische muziek.

Ook in Rusland had het nationalisme in de negentiende eeuw voet aan de grond gekregen. Het panslavisme probeerde de Russen en de Slaven in Oost-Europa geestelijk te verenigen, bij voorkeur onder leiding van Rusland. Nog altijd beschouwen de Bulgaren en Serviërs zich als bloedbroeders van de Russen. Door de Russische aders stroomt echter niet alleen Slavisch bloed. Van 1240 tot diep in de vijftiende eeuw werd Rusland door een wild steppevolk uit Azië, de Tataren, overheerst. Het Slavische bloed mengde zich met Tataars bloed.

Voor Noord-Europeanen is de Slavische volksaard al pittig. Maar de Tataarse volksaard raast als Dzjengis Khan over de steppen. Zeker niet iedere Rus heeft kolkend bloed in de aderen, maar de Europeaan verbindt de spreekwoordelijke Ivan de Verschrikkelijke wel gemakkelijk met de Russische volksaard. Als deze volksaard ergens tot uitdrukking in is gekomen, dan is het wel in de muziek. De bovengenoemde vijf Russische componisten zochten hun nationale identiteit in sprookjes en volksmuziek. Juist daar meenden zij, in navolging van Herder, de gebroeders Grimm en de Duitse romantici, de volksaard op heterdaad te kunnen betrappen. Slavische dansen en volksverhalen waren voor deze componisten een geliefd thema. Ze hadden een voorkeur voor contrasten: lieflijke, dromerige passages worden in hun composities afgewisseld met temperamentvolle, heftige passages.

steppe
Alexei K. Savrasov (1830-1897)
steppe in de middag

In 1880 componeerde Alexander Borodin het symfonische gedicht een tafereel uit de steppen van Centraal-Azië. Programmamuziek volgt een scenario en is daardoor heel beeldend. Je zou het de filmmuziek zonder film kunnen noemen en het genre was in de tweede helft van de negentiende eeuw erg populair. Aanleiding voor zijn compositie was het 25-jarig jubileum van Alexander II (1818-1881). Tijdens de regeerperiode van deze tsaar waren er grote gebieden in Centraal-Azië aan het Russische Rijk toegevoegd. Borodin‘s compositie is behalve een eerbetoon aan tsaar Alexander II ook een politiek werk: de Russische ziel en de geest van het oosten versmelten met elkaar. Onder Moskou’s paraplu.

steppe
A. Franz Roubaud (1856-1928)
Russische kozakken in de steppe
Borodin’s compositie is behalve een eerbetoon aan tsaar Alexander II ook een politiek werk: de Russische ziel en de geest van het Oosten versmelten met elkaar. Onder Moskou’s paraplu.

een tafereel uit de steppen van Centraal-Azië
In de monotone steppe van Centraal-Azië horen we een vredig Russisch lied. In de verte horen we het getrappel van paarden en kamelen, begeleid door oosterse klanken. Een lokale karavaan komt naderbij. Onder de bescherming van de Russische soldaten is de karavaan veilig en zorgeloos trekt ze haar lange tocht door de uitgestrekte steppe. Daarna verwijdert de karavaan zich weer. Het Russische lied en de oosterse klanken combineren zich tot een gemeenschappelijke harmonie die geleidelijk in de immense ruimte van de steppe weer verloren gaat.

filmmuziek zonder film [ 1 ]