Afgelopen woensdag bezocht ik het Paleis op de Dam. Een week eerder was ik in Schloss Wilhelmshöhe in Kassel. Achteraf ontdekte ik dat er een verband bestaat tussen deze twee stadspaleizen. Beiden waren namelijk de residentie van twee jongere broers van Napoleon. Jérôme Bonaparte (1784-1860) resideerde in Schloss Wilhelmshöhe als de koning van het Koninkrijk Westfalen (1807-1813). Zijn broer Lodewijk Napoleon (1778-1846) was koning van het Koninkrijk Holland (1806-1810). Het stadhuis van Amsterdam werd ingericht als zijn residentie en heet sindsdien Koninklijk Paleis. Beide gebouwen hebben de grandeur die een Bonaparte zich toe-eigent.

Het Amsterdamse stadhuis van architect Jacob van Campen werd gebouwd na de godsdienstvrede van Münster. Pas zeventien jaar later, in 1665, was het voltooid. Schloss Wilhelmshöhe, gebouwd door de hugenoot Simon Louis du Ryhet, is van recenter datum.

Toen Jérôme Bonaparte in Schloss Wilhelmshöhe kwam wonen, was het nog geen 25 jaar oud. Net als zijn oudere broer Lodewijk liet hij zijn paleis opnieuw inrichten. Daar is weinig meer van te zien want in de oorlog werd het zwaar gehavend. Het Koninklijk Paleis in Amsterdam werd door Lodewijk Napoleon in neoclassicistische stijl ingericht. Daardoor ademen de vertrekken niet meer de oorspronkelijke sfeer van de zeventiende eeuw. De collectie empire meubelen die de eerste koning van Holland bij zijn vertrek in 1810 achterliet, is een van de belangrijkste ter wereld.

Koninklijk Paleis Amsterdam | Schloss Wilhelmshöhe Kassel

Soms koop je een boek dat op jou persoonlijk heeft liggen wachten. Het overkwam mij afgelopen donderdag in Bückeburg. Naast de poort van Schloss Bückeburg is een antiquariaat waar we om het andere jaar even gaan kijken. Mijn oog viel op een pocket met een intrigerende omslag. Het bleek een verhandeling over het maniërisme. De auteur, Gustav René Hocke, gaat uit van het maniërisme in de ruimste zin en beperkt zich niet tot het historische maniërisme (1525-1580) dat hij overigens oprekt tot 1650.

Het maniërisme heeft een voorliefde voor de vervorming, voor spiegels en labyrinten. Toen ik het motto van Karl Jaspers las, wist ik dat dit een boek voor mij was. Thuisgekomen realiseerde ik mij dat er iets merkwaardigs aan de hand is. Ik vond het buiten in een bak naast de kasteelpoort, dat een fraai voorbeeld is van maniëristische architectuur. De piramidevormige stekels op de boog, staan ook op de omslag van de pocketuitgave. Het is dus waar: ik leef in een labyrint, tussen ontelbare spiegels.

Bückeburg (Schaumburg-Lippe)
 
Ernst von Holstein-Schaumburg, der von 1601 bis 1622 regierte und 1619 gefürstet wurde, machte Bückeburg 1607 zu seiner Residenz. Er verlieh ihr Stadtrechte, ließ neue Straßen anlegen, Befestigungswerke und Bauten errichten; darunter die Stadtkirche mit der frühbarocken Fassade von 1615. Am Marktplatz ließ er das äußere Schlossportal mit einem flankierenden Verwaltungsgebäude, die heute noch bestehende Fürstliche Hofkammer, und das Ballhaus erbauen. Den unter seinem Vater angelegten Garten verwandelte Ernst in einen typischen, recht repräsentativen Renaissancegarten. 1622 wurde als letztes der große Marstall gebaut. Die Kapelle erhielt eine frühbarocke Holzdekoration und wurde komplett im manieristischen Stil ausgemalt. Die filigrane Holzdekoration der Schlosskapelle wurde von den beiden Hildesheimer Bildhauern Ebbert dem Jüngeren und Jonas Wulff angefertigt. (Bron: de.wikipedia.org )

Maniërisme [ nl.wikipedia.org ] | schloss-bueckeburg.de

In oktober is het 200 jaar geleden dat Napoleon in de Slag bij Leipzig verslagen werd door Oostenrijk, Rusland, Zweden en Pruisen. Er komt dan een grote internationale herdenking van de Völkerschlacht die in het engels The Batlle of Nations wordt genoemd. Deze driedaagse veldslag die het einde was van de Napoleontische oorlogen, wordt sinds 1815 overschaduwd door de Slag bij Waterloo. Wat voor het nationale bewustzijn van de Engelsen, Belgen en Nederlanders de Slag van Waterloo betekende, dat betekende de Slag bij Leipzig voor het Pruisische zelfbewustzijn en na 1871 voor het Duitse nationale bewustzijn, namelijk: Napoleon is op vaderlandse bodem verslagen!

In 1913 werd de Slag bij Leipzig voor de eerste maal groots herdacht. Het Duitse Keizerrijk had van alles uit de kast getrokken om de overwinning op Napoleon te vieren. In het middelpunt van de festiviteiten stond een kolossaal monument met een hoogte van bijna honderd meter. Veertien jaar lang was er aan gebouwd. Het was de zoveelste Teutoonse kolos waarmee het Duitse Keizerrijk een steek uitdeelde naar Frankrijk. In 1913 was de vaderlandse trots overal in Europa zover aangezwollen, dat er wel een Grote Oorlog uit moest voortkomen.

Zo krijg ik bij het zien van het Völkerschlachtdenkmal een nare bijsmaak. Het monument lijkt op een grote opgeblazen kikker. Gigantische versteende Teutoonse ridders bewaken het. Het is een sinister mausoleum ter nagedachtenis aan hen die in de strijd vielen: 54.000 geallieerden tegen 80.000 soldaten uit Frankrijk, Italië, Polen en Würtemberg. Het interieur ziet er uit als de filmset uit Hollywood, een Temple of Doom. Het is haast niet voor te stellen dat men dit honderd jaar geleden niet lachwekkend vond.

Het Völkerschlachtdenkmal is van de vele nationalistische monumenten uit het Duitse Keizerrijk, waaronder het Hermannsdenkmal bij Detmold, het Kaiser Wilhelm Denkmal bij Porta Westfalica en het Kyffhäuser Denkmal in Thüringen, waarschijnlijk het meest megalomane project geweest. Van 1898 tot 1913 werd er aan gebouwd in een periode waarin Frankrijk door Duitsland vernederd was en Engeland in door Duitsland voorbijgestreefd werd als modernste land ter wereld.

Het Duitse Keizerrijk mocht dan wel hypermodern zijn, tegelijkertijd was er waarschijnlijk geen land waar de mythe zo’n grote rol speelde. Sinds de Romantiek waren de Duitsers zich ervan bewust welke kracht er huist in verhalen die ons in het diepst van de ziel aanspreken. Wanneer de mythe als brandstof werd gebruikt in combinatie met wetenschap, konden daar onvoorstelbare krachten bij vrijkomen. Het Völkerschlachtdenkmal vertegenwoordigt in de eerste plaats de mythe van het onoverwinnelijke (Wir Deutsche fürchten Gott, aber sonst nichts in der Welt), tegen de achtergrond van een Rijk dat de grootste industriemacht op aarde was geworden.

voelkerschlacht-jubilaeum.de | Teutoonse kolos [ 1 ] | Teutoonse kolos [ 2 ]