Categorie archief: boeken

ballet van emoties

gezien op DVD: Barry Lyndon (1975)

Barry LyndonOoit maakte ik een begin met Barry Lyndon van Stanley Kubrick maar haakte al snel af. De film leek door zijn traagheid eindeloos te duren. Maar Barry Lyndon blijkt een film met gebruiksaanwijzing. Voor mij althans. In de documentaire A personal journey with Martin Scorsese through American movies gaf Scorsese mij de sleutel. Hij gaf zijn visie op de lange en trage verleidingsscene die helemaal zonder dialoog is en sprak over the ballet of emotions. Als je het zo bekijkt, blijkt de traagheid uiterst effectief.

His audacity is to insist on slowness in order to recreate the pace of life, and to ritualise behaviour of the time. A great example is the seduction scene, which he stretches until it settles into a sort of trance, what always struck me is the ballet of emotions of the film, watch the tension between the camera’s movements and the characters body language orchestrated by the music in this scene.
 
Bron: kubrickfilms.tripod.com

Een andere ingang tot Barry Lyndon kreeg ik door de omstandigheden. De laatste maanden verdiep ik mij in de schilderkunst van de achttiende eeuw. Zo kwam Barry Lyndon vanzelf op mijn weg. Want de art direction van Roy Walker en de cinematografie van John Alcott leunen zwaar op schilderijen uit de achttiende eeuw.

Barry Lyndon
tableau vivant uit Barry Lyndon
(…) I found this to be one of the most profoundly emotional films I’ve ever seen

Martin Scorsese

In onze tijd van superdynamische camera’s, flitsende montage en de snobistische handheld camera á la Lars von Trier, is het statische camerawerk in Barry Lyndon een verademing. Alsof we terug gaan naar 1910 toen de trackingshot nog moest worden uitgevonden. De statische camera brengt ons bij de oorsprong van film: de fotografie en nog meer: de schilderkunst. In Kubrick‘s film zie je duidelijk schilderijen uit de achttiende eeuw passeren. Vaak als complete scenes die dan als een tableau vivant werken, maar ook in details.

Gainsborough en Hogarth
Het portret van Lady Georgiana Cavendish (1787) van Thomas Gainsborough lijkt model te hebben gestaan voor de Countess of Lyndon en de echtgenoot uit het bekende schilderij Shortly After the Marriage (1743) van William Hogarth voor een doorgezakte Barry Lyndon

De Countess of Lyndon lijkt met haar weelderige kleding en haardracht sprekend op het portret van Lady Georgiana Cavendish geschilderd door Thomas Gainsborough. Op tafel tref je soms een stilleven aan dat zo van Chardin zou kunnen zijn. Bij de interieurs moest ik denken aan genrestukken van Hogarth en Greuze. Er werd bewust niet met kunstlicht gefilmd en voor de avondlijke opnamen met kaarslicht werd een speciale camera gebruikt.

Barry Lyndon
tableau vivant uit Barry Lyndon

Kenners beschouwen Barry Lyndon als een meesterwerk. Het is voor veel regisseurs een voorbeeld geweest. Zo zou het mij niets verbazen als Jos Stelling voor zijn film Rembrandt fecit 1669 (1977) door de verstilde cinematografie van John Alcott beïnvloed is. Ook Martin Scorsese laat in zijn period piece The Age of Innocence (1994) zien wat hij aan Barry Lyndon verschuldigd is. Een voice over begeleidt ons en het tijdsbeeld is met perfectionisme gereconstrueerd.

Meer over Barry Lyndon
Integrale tekst van The Luck of Barry Lyndon
Een formele analyse van Barry Lyndon [M. Coëgnarts en P. Kravanja]
Barry Lyndon reconsidered
What it means to call Barry Lyndon a museum piece
The most beautiful movie ever made

Barry Lyndon [ imdb.com ] | Barry Lyndon [ en.wikipedia.org ]

il n’y a pas d’amour heureux

gezien op DVD: Aurélien (2003)

Aurelién DVD 2003Aurélien (2003) is een verfilming van de gelijknamige roman van Louis Aragon uit 1944. Het is goed verzorgd drama dat ons zowel in de binnen- als de buitenscènes terugbrengt naar de roaring twenties in Parijs. Luis Aragon (1897-1982) moet veel autobiografische gegevens in zijn roman verwerkt hebben. Kort na de Eerste Wereldoorlog sloot hij zich aan bij het dadaïsme en samen met André Breton en Paul Eluard stond hij bij de wieg van het surrealisme. Het verhaal speelt zich voor een deel af in de hippe kunstenaarswereld van Parijs halverwege de jaren twintig. Aragon modelleerde zijn hoofdpersoon Aurélien waarschijnlijk naar zijn vriend Pierre Drieu la Rochelle.

Sa vie est un étrange
et douloureux divorce
Il n„y a pas d„amour heureux

Louis Aragon

In het naoorlogse Parijs is bijna iedereen getekend door de Grote Oorlog. De meesten houden hun littekens verborgen en proberen het gewone leven weer op te pakken. Aurélien kampt met telkens terugkerende aanvallen van malaria die hij in de loopgraven heeft opgelopen. Bijna alle mannen die in de oorlog gevochten hebben, zijn cynisch geworden. Ook Aurélien heeft zijn geloof in de liefde opgegeven. Verzekerd door familiekapitaal leidt hij een mondain leventje en loopt hij in Parijs van het ene naar het andere feestje. Wanneer hij het nichtje van zijn vriend Edmond de Barbentane ontmoet, ontdekt hij dat zij de enige persoon op de wereld is van wie hij houdt.

Zijn liefde voor Bérenice blijkt wederzijds, maar wordt niet geconsumeerd. Niet omdat Bérenice getrouwd is en haar man trouw wil blijven, maar omdat ze de zuiver liefde die ze voor Aurélien niet wil vermengen met lichamelijke liefde. In het decadente uitgangsleven anno 1925 waarin beide verkeren, zijn de meesten zo losgeslagen dat liefde en seks niets meer met elkaar te maken hebben. Seks gaat net als de drankjes en de hapjes rond en heeft zijn waarde als bezegeling van de liefde tussen twee mensen totaal verloren. Bij Bérenice ontdekt de cynische Aurélien de waarde van de liefde en dus van het leven opnieuw. Op zijn kamer koestert hij een gipsen masker met de gelijkenis van Bérenice. Het masker geeft aan het verhaal een surrealistische sfeer maar is ook een metafoor voor het karakter van Bérenice. Zij wil de liefde tussen hen absoluut houden en hecht aan een strenge scheiding tussen lichaam en geest.

Aragon‘s roman gaat tenslotte over oorlog en liefde, niet over geluk. Een van zijn gedichten Il n’y a pas d’amour heureux ken ik al ruim dertig jaar door de uitvoering van Georges Brassens. Het past precies bij Aurélien en Bérenice.

Il n’y a pas d’amour heureux
 
Rien n’est jamais acquis à l’homme Ni sa force
Ni sa faiblesse ni son coeur Et quand il croit
Ouvrir ses bras son ombre est celle d’une croix
Et quand il croit serrer son bonheur il le broie
Sa vie est un étrange et douloureux divorce
Il n’y a pas d’amour heureux
 
Sa vie Elle ressemble à ces soldats sans armes
Qu’on avait habillés pour un autre destin
A quoi peut leur servir de se lever matin
Eux qu’on retrouve au soir désoeuvrés incertains
Dites ces mots Ma vie Et retenez vos larmes
Il n’y a pas d’amour heureux
 
Mon bel amour mon cher amour ma déchirure
Je te porte dans moi comme un oiseau blessé
Et ceux-là sans savoir nous regardent passer
Répétant après moi les mots que j’ai tressés
Et qui pour tes grands yeux tout aussitôt moururent
Il n’y a pas d’amour heureux
 
Le temps d’apprendre à vivre il est déjà trop tard
Que pleurent dans la nuit nos coeurs à l’unisson
Ce qu’il faut de malheur pour la moindre chanson
Ce qu’il faut de regrets pour payer un frisson
Ce qu’il faut de sanglots pour un air de guitare
Il n’y a pas d’amour heureux
 
Il n’y a pas d’amour qui ne soit à douleur
Il n’y a pas d’amour dont on ne soit meurtri
Il n’y a pas d’amour dont on ne soit flétri
Et pas plus que de toi l’amour de la patrie
Il n’y a pas d’amour qui ne vive de pleurs
Il n’y a pas d’amour heureux
Mais c’est notre amour à tous les deux
 
Louis Aragon

Bron: Aurélien [ imdb.com ]

rood zwart

gezien op DVD: Le Rouge et le noir (1997)

Le Rouge et le NoirStendhal’s meesterwerk Le Rouge et le Noir (1830) werd al meerdere keren verfilmd. De eerste verfilmingen uit 1920 en 1947 waren Italiaanse producties. In 1954 kwam er pas een eerste Franse verfilming. In 1961 en 1997 volgden nog twee Franse televisiefilms. Deze week keek ik naar de verfilming uit 1997. Het was mijn eerste kennismaking met Stendhal‘s beroemde roman. De ondertitel van het boek luidt Chronique de 1830 en dat betekent dat de Julirevolutie de historische achtergrond bepaalt. Le Rouge et le noir is een liefdesgeschiedenis, een zedenschets, een psychologische en historische roman in één.

un roman, c’est un miroir
que l’on promène
le long d’un chemin.

César Vichard de Saint-Réal (1643-1692)

Oorspronkelijk schreef Stendhal zijn roman onder de naam Julien, naar de naam van de hoofdpersoon Julien Sorel, een briljante timmermanszoon met een grote bewondering voor Napoleon en ambities. Omdat hij tot de lagere klasse behoort, is het onmogelijk om maatschappelijke carrière te maken. Maar tijdens de Restauratie (1815-1848) en in het bijzonder toen onder de Franse koning Karel X (1825-1830) de ultramonarchisten aan de macht waren, kon je via de katholieke kerk hoger op komen. Julien komt onder de bescherming van de plaatselijke pastoor en omdat hij vloeiend Latijn spreekt, krijgt hij een aanstelling als huisleraar voor het zoontje van een welgestelde familie. Meneer de Rênal is burgemeester van een naburig dorp. Wanneer Julien bij de familie zijn intrek heeft genomen, gaat het tussen hem en madame de Rênal flink broeien.

Stendhal staat bekend om zijn verfijnde psychologische analyses, in het bijzonder de observatie van het proces van verliefd worden. De regisseur heeft Stendhal‘s beschrijvingen mooi in beelden weten om te zetten. De toenadering tussen de vrouw des huizes en de jonge huisleraar wordt subtiel gespeeld. Als het vuur tussen deze twee eenmaal gaat branden, weet Julien dat hij niet langer kan blijven. Via zijn beschermheer bij de kerk gaat hij voor priester studeren aan het seminarie. De episode bij de familie de Rênal is voorbij en daarmee het eerste deel van het boek. Maar deze hele liefdesgeschiedenis zal in het tweede boek nog een staartje krijgen.

Le Rouge et le NoirStendhal hechtte aan het principe van het être vrai. Dit betekent dat er aan zijn roman waargebeurde feiten ten grondslag moeten liggen. Le Rouge et le Noir baseerde hij op de zaak Berthet, waarover Stendhal in 1828 in de plaatselijke krant had gelezen. In een klein dorpje in zijn departement Isère was een zekere Antoine Berthet, de zoon van eenvoudige handarbeiders, tijdens de mis de kerk binnengestormd en had daar twee schoten gelost op Madame Michoud, zijn oude geliefde. De zaak kreeg veel aandacht en Antoine Berthet inspireerde Stendhal tot zijn hoofdpersonage. Antoine Berthet was een intelligente jongeman en de plaatselijke pastoor stuurde hem naar het seminarie. Daarna werd hij werd huisleraar voor de kinderen van de familie Michoud, waar hij de minnaar werd van Madame Michoud.

Julien Sorel is niet alleen gemodelleerd naar de figuur Antoine Berthet, maar heeft ook eigenschappen van Stendhal zélf. Zo is Julien wel de beschermeling van de Kerk, in wezen koestert hij revolutionaire ideeën en is hij atheïst. Opportunistisch als hij is, verzwijgt hij dit want anders kan hij geen carrière maken binnen de standenmaatschappij waarin de Kerk, de adel en hogere burgerij de macht hebben. Le Rouge et le Noir is ook een politiek boek. Het hekelt de macht van de hogere klassen en staat achter de Julirevolutie van 1830. De romanfiguur Julien Sorel wordt vaak vergeleken met een andere romanfiguur, Raskolnikov, uit Schuld en Boete van Dostojewsky. Beiden zijn trotse jongemannen met een grote bewondering voor Napoleon en vallen vervolgens diep. Deze twee romans van Stendhal en Dostojewsky maakten o.a. veel indruk op Nietzsche.

Le Rouge et le Noir [ nl.wikipedia.org ]