In Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik citeert Friedrich Nietzsche een lang fragment uit Die Welt als Wille und Vorstellung, het hoofdwerk van zijn leermeester Arthur Schopenhauer. Hij reflecteert hierin over het wezen van de muziek. Volgens Schopenhauer onderscheidt de muziek zich van de andere kunsten doordat zij geen afbeelding of verschijning is, maar de meest directe uitdrukking van de wereldwil.

Voor Nietzsche lag de oorsprong van de Griekse tragedie in de geest van de muziek en in het muziekdrama van Richard Wagner zag hij de wedergeboorte van de tragedie in zijn eigen tijd. Maar toen in Bayreuth in 1876 de Ring des Nibelungen voor het eerst werd opgevoerd, raakte hij hevig teleurgesteld in Wagner. In zijn boek uit 1872 is daar nog niets van te merken. De 27-jarige professor filologie uit Basel heeft al zijn hoop gesteld op Wagner.

Wagner‘s ideaal van het Gesammtkunstwerk waarin de kunstvormen met elkaar verstrengeld zijn, zou in de twintigste eeuw in de film tot uitdrukking komen. Beeld en geluid versterken elkaar in de film wederzijds. Zoals Schopenhauer in 1819 al schreef, zijn beelden en begrippen de afgepelde buitenste schil van de dingen terwijl de muziek het hart van de dingen vormt. Vanuit dit bewustzijn werken de meeste filmcomponisten: door de muziek, hoe minimaal deze soms is, leggen ze het emotionele centrum bloot. Niet voor niets zeggen we dat de muziek de kortste weg naar de ziel is.

Denn die Musik ist, wie gesagt, darin von allen anderen Künsten verschieden, dass sie nicht Abbild der Erscheinung, oder richtiger, der adäquaten Objectität des Willens, sondern unmittelbar Abbild des Willens selbst ist und also zu allem Physischen der Welt das Metaphysische, zu aller Erscheinung das Ding an sich darstellt. (…) Indem die Begriffe nur die allererst aus der Anschauung abstrahirten Formen, gleichsam die abgezogene äussere Schale der Dinge enthalten, also ganz eigentlich Abstracta sind; die Musik hingegen den innersten aller Gestaltung vorhergängigen Kern, oder das Herz der Dinge giebt.
 
Bron: Die Welt als Wille und Vorstellung III. Band §51 [ zeno.org ]

Twee jaar geleden bezochten we de Würzburger Residenz en maakten daar kennis met het levenswerk van de man die vroeger op het 50DM biljet stond, Balthasar Neumann. Hij was een selfmade man, van oorsprong kanonnengieter, maar zou de grootste architect van de late barok en rococo in Duitsland worden. De Italiaanse schilder Tiepolo, die in de prins-bisschoppelijke residentie de wereldberoemde fresco’s schilderde, beeldde de bouwmeester af in zijn trappenhuis, gezeten op een kanon.

Neumann‘s laatste grote werk was de kloosterkerk Vierzehnheiligen Toen de kerk eindelijk werd voltooid, was Balthasar Neumann al bijna twintig jaar dood. Er was dertig jaar aan gebouwd van 1743 tot 1772, de tijd dat het rococo halverwege de achttiende eeuw in de mode was. Markus Grimm schreef een historische roman over het leven van Balthasar Neumann.

Balthasar Neumann, Architekt der Ewigkeit von Markus Grimm
 
Würzburg, am 19. August 1753
Der berühmte Würzburger Stadtbaumeister und Architekt Balthasar Neumann ist im Alter von 66 Jahren gestorben. In der Stadt herrscht Betroffenheit über den Tod des beliebten Mitbürgers. Auch bei dem Wirt einer Würzburger Weinstube, die der Baumeister gern besucht hat. Am Abend dieses Tages bekommt er zu später Stunde unerwartet Besuch von einem auswärtigen Fremden, den mit Neumann eine besondere Geschichte verbindet – der aber nun zu spät gekommen ist. Beim nächtlichen Wein entspinnt sich ein Gespräch zwischen dem Wirt, der Neumann persönlich kennengelernt hat, und dem Fremden, der nur seine Bauwerke kennt. In Rückblenden begeben sie sich an Neumanns Orte, besuchen seine Bauwerke, begegnen Fürsten, nehmen Teil an Reisen und Planungen, erleben seine Geschichte – und erwecken ihn so wieder zum Leben. Am Ende beginnen beide zu verstehen, wer dieser Mensch war, worin sein Genie bestand, seine Vision und überragende Leistung – und der Leser entdeckt seine Bedeutung für ganz Mainfranken und weit darüber hinaus – die Bedeutung Balthasar Neumanns, der einst als Glockengießer seine böhmische Heimat verließ und in Würzburg zum größten Baukünstler des Barock wurde.
 
Bron: balthasarneumann.de

Op de blog villalarepubblica las ik een uitvoerige beschrijving van Neumann‘s trappenhuis naar de hemel.

balthasarneumann.de

Als een film zich in de achttiende eeuw afspeelt, moet ik altijd even kijken. Zo bleef ik zaterdag “plakken” aan de Amerikaanse mantel- en degenfilm Scaramouche. Begin september zag ik al een andere mantel- en degenfilm. The Sea Hawk (1940) met Errol Flynn imponeert door zijn degengevechten.

Na de Tweede Wereldoorlog was men de degengevechten nog steeds niet moe. In 1952 werd een andere historische roman van Rafael Sabatini (voor de tweede maal) verfilmd: In Scaramouche komt een van de langste degengevechten uit de filmgeschiedenis voor: zeseneenhalve minuut. De set decoration werd o.a. verzorgd door Edwin B. Willis (1893–1963). De vaste set decorator van MGM werkt o.a. ook mee aan The Wizard of Oz (1939) en Singin’ in the rain (1951). De achtergronden in pastelkleurig technicolor ademen de droomachtige sfeer van het galante tijdperk.

Scaramouche [ imdb.com ]