Categorie archief: geschiedenis

Grand Dame der Boheme

honderd jaar Hernn Dames Aufzeichnungen (1913)
van Fanny Gräfin zu Reventlow (1871-1918)

Fanny zu ReventlowOp drie plaatsen kwam ik haar afgelopen jaar tegen: eerst in het boek Der taumlende Kontinent (The Vertigo Years) van Philipp Blom, daarna in München – Die große Zeit um 1900 van Rainer Metzger en in juni zijn we over haar voetstappen in Schwabing gelopen, rond 1900 het artistieke centrum van München.“Alles möchte ich immer” was de titel van de tentoonstelling twee jaar geleden in het Literaturhaus München. Deze woorden waren de vrijgevochten jonge vrouw op haar lijf geschreven. Wat Alma Mahler was voor de kunstenaars in Wenen dat was Fanny zu Reventlow voor de kunstscene in München.

Hernn Dames AufzeichnungenFanny Gräfin zu Reventlow schreef en vertaalde boeken en is vooral bekend door haar sleutelroman Hernn Dames Aufzeichnungen. Met afstand en ironie schetst ze in deze roman een beeld van de bohemiens die tijdens de Jahrhundertwende in Schwabing neergestreken waren. Ze kon erover meepraten omdat ze er zelf een van was. In 1895 was ze al na één jaar ongelukkig huwelijk gescheiden en verhuisde ze vanuit Lübeck naar München dat toen de hipste stad van Duitsland was. Ze was vastbesloten om kunstenaar te worden, maar werd tenslotte de grand dame van de bohemiens in Schwabing.

Net als Joost Zwagerman zijn personages uit Gimmick! op bestaande personen baseerde, zo stonden verschillende kunstenaars uit München model voor de figuren uit Hernn Dames Aufzeichnungen. Ludwig Klages, een van haar minnaars uit Schwabing, is gemakkelijk te herkennen. Hij was in München een cultfiguur, net als de gravin zelf. Samen met Alfred Schuler, Karl Wolfskehl en Stefan George had hij de Kosmikerkreis opgericht. De Nederlandse schrijver Albert Verwey was hier ook een tijdje bij aangesloten.

Eine gewisse Rolle spielte schließlich auch die berühmte Gräfin Fanny zu Reventlow, die in dieser Runde (wenn auch eigentlich gegen ihren Willen) als inspirierende Muse, als Projektionsfigur für neue Weiblichkeitsideale („Wiedergeburt der Hetäre“, „Heidnische Madonna“, „Holsteinische Venus“) und als erotischer Mittelpunkt vereinnahmt wurde; letzteres freilich eher in der Theorie. Fanny hatte zwar persönliche Beziehungen zu Mitgliedern des Kreises, etwa eine langjährige Liebesbeziehung zu Ludwig Klages, der Vormund – nicht aber leiblicher Vater – ihres unehelichen Sohnes Rolf war, und zu Karl Wolfskehl; diese Beziehungen waren aber privater Natur. Ihrer Ikonisierung im Kreis entging sie dennoch nicht und setzte sich darum schon 1904 als bissige Kommentatorin (Schwabinger Beobachter) und später an ihrem neuen Schweizer Wohnort als ironische Chronistin der „wahnmochinger“ Verhältnisse in einem Schlüsselroman (Herrn Dames Aufzeichnungen, 1913) mit dem Kreis auseinander.
 
Bron: de.wikipedia.org

Alles möchte ich immer [ literaturhaus-muenchen.de ]

Hubertusburg & Utrecht

300 jaar Vrede van Utrecht en 250 jaar Vrede van Hubertusburg

Vrede van HubertusburgEen leuk aspect van postzegels is dat het kleine vensters zijn op het collectieve geheugen van een land. Als je Duitse postzegels verzamelt, dan merk je dat de nationale geschiedenis niet alleen in de onderwerpen op de postzegels naar voren komt, maar ook in de grote diversiteit. Voor ons is het sinds 1867 vanzelfsprekend dat er “Nederland” op de postzegel staat, maar op Duitse postzegels vinden we sinds 1851 vele namen: Baden, Bayern, Berlin, Danzig, Deutsches Reich, DDR, Deutsche Bundespost en Saarland, om er maar een paar te noemen. Pas sinds 1995 staat er Deutschland op Duitse postzegels. De Duitse geschiedenis wordt soms ook zichtbaar in de waardeaanduiding. Bijvoorbeeld tijdens de hyperinflatie in het najaar van 1923. De postzegels zijn bijna te smal voor de lange rij nullen.

Herdenkingszegels maken vaak duidelijk wat voor een land belangrijk is om zich te herinneren. Dit jaar is het bijvoorbeeld 300 jaar geleden dat in Utrecht een vredesverdrag werd getekend tussen Lodewijk XIV van Frankrijk, Filips V van Spanje, Anna van Groot-Brittannië, Johan V van Portugal, Victor Amadeus II van Savoye en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Met deze vrede werd de Spaanse Successieoorlog beëindigd.Voor de voorloper van Nederland, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, was het deze vrede tamelijk vernederend. Er waren gigantische oorlogsschulden, Nederland had Engeland geholpen bij het veroveren van Gibraltar op Spanje, maar uiteindelijk kreeg het voor al die inspanningen weinig terug. De Franse gezant van Lodewijk XIV merkte fijntjes op “Nous traiterons sur vous, chez vous, sans vous”, (we onderhandelen over u, bij u, zonder u). Niet iets om uitvoerig bij stil te staan. Toch wordt de Vrede van Utrecht in de stad Utrecht dit jaar uitgebreid gevierd en wordt er internationaal aandacht voor gevraagd. Komt dit omdat Utrecht zich kandidaat had gesteld voor European Capital of Culture 2018?

Vrede van Utrecht
300 jaar Vrede van Utrecht (2013)

Aan Duitsland gaat de Vrede van Utrecht (1713) in ieder geval geheel voorbij. De godsdienstvrede van Münster die in 1648 een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog is voor onze oosterburen veel belangrijker. Dat er nog geen echte godsdienstvrede kwam, was vooral te wijten aan Lodewijk XIV die vanaf 1667 Lebensraum zocht voor zijn land. In 1713 kwam er eindelijk vrede tussen Frankrijk, Engeland, Spanje en de Republiek.

Bij de Vrede van Hubertusburg (1763) wordt dit jaar in Duitsland wéll stilgestaan. De meeste Nederlanders zullen hier wel nooit van gehoord hebben. Deze vrede maakte een einde aan een oorlog die door veel historici als de “Eerste Wereldoorlog” wordt gezien, omdat deze uitgevochten werd in Europa, Amerika en Azië. De Zevenjarige Oorlog (1756-1763) was enerzijds een conflict tussen Engeland en Frankrijk die door hun handelsbelangen (Canada, India en Phillipijnen) in de koloniën op elkaar waren gebotst. Anderzijds was het een Europese oorlog die werd uitgevochten tussen Pruisen en haar bondgenoten (Hannover en Brunswijk) tegenover Oostenrijk, Saksen, Rusland en Zweden. De Republiek was niet direct in het conflict betrokken.

Vrede van Hubertusburg
250 jaar Vrede van Hubertusburg (2013)

Na zeven jaar strijd werden tenslotte twee vredesverdragen getekend. De eerste was de Vrede van Parijs op 10 februari 1763 tussen Frankrijk en Engeland. Vijf dagen later werd in Saksen de Vrede van Hubertusburg getekend tussen Oostenrijk, Saksen en Pruisen.

Vrede van Hubertusburg 15 februari 1763
De onderhandelingen begonnen op 30 december 1762 in het door de Pruisische troepen geplunderde jachtslot Hubertusburg bij Wermsdorf in Saksen. De drie onderhandelende staten verklaarden dit slot tot neutraal gebied zolang de vredesonderhandelingen zouden duren. Omdat het slot vrijwel volledig leeggeruimd was, moesten de vergaderingen plaatsvinden in een zijvleugel van het gebouw. De Rijksraad van het Heilige Roomse Rijk had zich enkele dagen van tevoren neutraal verklaard. De delegatie voor de onderhandelingen bestond niet uit ministers of diplomaten, maar uit hoge staatsbeambten die een volmacht hadden gekregen.
 
Op 15 februari 1763 werd tussen de vertegenwoordigers Collenbach en Hertzberg het vredesverdrag tussen Pruisen en Oostenrijk getekend, waarbij het enige conflictpunt het Boheemse graafschap Glatz was. Oostenrijk wilde deze vesting onder alle omstandigheden behouden en bood Pruisen zelfs aan om zijn schuldbetalingen aan Saksen over te nemen. Daarnaast werd voorgesteld dat de Oostenrijkse kroon zou afzien van de titel Hertog van Silezië, maar Pruisen ging hier niet op in en wilde koste wat het kost dat Glatz weer bij Pruisen werd gevoegd.Het vredesverdrag werd op 21 februari 1763 door Pruisen en op 24 februari door Oostenrijk geratificeerd. Voor Pruisen gebeurde dit door koning Frederik de Grote in het nabijgelegen slot in Dahlen. Ook op de 15e februari werd de vrede tussen Pruisen en Saksen gesloten.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Kort samengevat zou de Vrede van Parijs een einde maken aan de koloniale macht van Frankrijk in Amerika en de Vrede van Hubertusburg zette voorgoed Pruisen op de kaart als Europese grootmacht.

250 Jahre Frieden von Hubertusburg [ philatelie.deutschepost.de ]

Monsieur et Madame Lavoisier

zondag gezien bij VPRO Boeken: Wim Brands en Jabik Veenbaas
over De Verlichting als kraamkamer (2013)

De Verlichting als kraamkamerOp de omslag van De Verlichting als kraamkamer staat het beroemde dubbelportret van Antoine Lavoisier en zijn echtgenoot Marie door Jacques-Louis David. Uitgeverij Nieuw Amsterdam heeft wellicht voor deze omslagafbeelding gekozen omdat het een verlichte visie geeft op de relatie man-vrouw. De vrouw staat als gelijkwaardig individu afgebeeld naast haar beroemde man, de vader van de moderne scheikunde. Jabik Veenbaas noemde de emancipatie van de vrouw naast de empirische wetenschap en de staatsinrichting als een van de belangrijkste voortbrengselen van de Verlichting. Het portret van monsieur en madame Lavoisier bundelt dat samen. Lavoisier was niet alleen scheikundige. Door zijn rechtenstudie raakte hij geïnteresseerd in de politiek en werd in 1770 belastinginner voor het ancien régime. Dat zou hem tijdens de Franse Revolutie noodlottig worden. Hij werd door Jean-Paul Marat aangeklaagd als vijand van het Franse volk. Kort daarop rolde zijn kop van het schavot. Volgens sommige historici eindigde de Verlichting dan ook in 1794 met het schrikbewind van Robespierre.

De Verlichting wordt gezien als het tijdperk waarin de rede en het verstand centraal stonden. In het boek De Verlichting als kraamkamer laat dichter, vertaler en filosoof Jabik Veenbaas zien dat de drang om te redeneren door voorname verlichtingsdenkers juist werd bekritiseerd. Sommige denkers en historici plaatsen het begin van de Verlichting al in 1650, maar het hoogtepunt van deze culturele stroming werd pas bereikt in de achttiende eeuw. En we plukken er nog steeds de vruchten van. Vele hedendaagse grondrechten, waaronder het gelijkheidsbeginsel en de mensenrechten, vonden hun oorsprong in de periode van de Verlichting. Ook ontwikkelingen als individualisering en vrouwenemancipatie kwamen in de achttiende eeuw voor het eerst op.
 
Bron: boeken.vpro.nl

De Verlichting als kraamkamer [ nieuwamsterdam.nl ]