Als een film zich in de achttiende eeuw afspeelt, moet ik altijd even kijken. Zo bleef ik zaterdag “plakken” aan de Amerikaanse mantel- en degenfilm Scaramouche. Begin september zag ik al een andere mantel- en degenfilm. The Sea Hawk (1940) met Errol Flynn imponeert door zijn degengevechten.

Na de Tweede Wereldoorlog was men de degengevechten nog steeds niet moe. In 1952 werd een andere historische roman van Rafael Sabatini (voor de tweede maal) verfilmd: In Scaramouche komt een van de langste degengevechten uit de filmgeschiedenis voor: zeseneenhalve minuut. De set decoration werd o.a. verzorgd door Edwin B. Willis (1893–1963). De vaste set decorator van MGM werkt o.a. ook mee aan The Wizard of Oz (1939) en Singin’ in the rain (1951). De achtergronden in pastelkleurig technicolor ademen de droomachtige sfeer van het galante tijdperk.

Scaramouche [ imdb.com ]

In de jaren zeventig is het fotoboek, waar Uitgeverij Taschen groot in geworden is, al aan haar opmars begonnen. Zo kocht mijn vader in 1975 bijvoorbeeld het boek Het gezicht van Hitler-Duitsland van Frederic V. Grunfeld dat de Tweede Wereldoorlog benadert vanuit het beeld.

In de eenentwintigste eeuw zijn fotoboeken net zo gewoon geworden als leesboeken. Een fotoboek gaat uit van de kracht van het beeld. Dat zegt meer dan duizend woorden. Maar de kracht van het beeld is tegelijkertijd haar zwakte, want beelden kunnen gemakkelijk worden ingezet om leugens te verspreiden. Beelden blijken zonder bijschrift vaak misleidend.

Oorlogspropaganda maakt gebruik van de kracht van het beeld. Frederic V. Grunfeld liet dat zien in Het gezicht van Hitler-Duitsland. Als twaalfjarige heb ik er eindeloos in gebladerd. Mijn gedachten werden telkens 180 graden omgedraaid tussen de ene propaganda en de andere propaganda.

Ook Brigitte Hamann heeft een fotoboek samengesteld waarin de oorlog in beelden verschijnt. Ditmaal gaat het om de Eerste Wereldoorlog. De beelden in Der Erste Weltkrieg – Wahrheit und Lüge in Bildern und Texten maken ons deelgenoot van de Duitse bevolking tijdens de Grote Oorlog. Welke beelden werden er tussen augustus 1914 en november 1918 over haar uitgestort? Door de propaganda aan het thuisfront was er een mist van leugens en halve waarheden opgetrokken, waardoor het onmogelijk was geworden een heldere blik op de situatie te houden. De propagandamachine begon direct na de inval in Belgiëte draaien. Zo verscheen onderstaande prent in augustus 1914 en was het duidelijk: ook kinderen, of juist kinderen, werden niet gespaard.

Aanvankelijk heette de Eerste Wereldoorlog gewoon de Grote Oorlog. Sommige historici pleiten ervoor de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) die op drie continenten werd uitgevochten, al een Wereldoorlog te noemen. Dan zou de Eerste Wereldoorlog dus al de Tweede zijn geweest. In ieder geval was het een oorlog die echt overal werd uitgevochten, zelfs op plaatsen die voor mensen onbewoonbaar zijn, zoals in de lucht, onder de zeespiegel en ver boven de boomgrens. Dat realiseerde ik me toen ik in het boek onderstaande foto zag, waarop een Oostenrijks kanon omhoog getakeld wordt om vanaf een steile rots de Italianen te beschieten.

De uitspraak dat oorlog een voortzetting van politiek met andere middelen is, kent bijna iedereen. Het boek waarin deze uitspraak staat, is minder bekend. Vom Kriege van de Pruisische generaal en militaire theoreticus Carl von Clausewitz verscheen 180 jaar geleden voor het eerst en geldt sindsdien als hét standaardwerk in de krijgskunde. Het telt 750 pagina’s en behandelt de oorlogsvoering in zes boeken. Het zevende en achtste boek zijn onvoltooid gebleven.

Afgelopen zomer bezochten we het slagveld van Rivoli Veronese waar Napoleon in januari 1797 de Oostenrijkers versloeg. De jonge Von Clausewitz (1780-1831) zal er zeker van gehoord hebben. Als zoon van een Pruisische officier werd hij militaristisch opgevoed. Hij groeide op in een stormachtige tijd. Tussen 1792 en 1814 raasden er zeven coalitieoorlogen over Europa. Als twaalfjarige nam hij al deel aan de belegering van Mainz in 1793. Toen hij twintig was, ging hij naar de Kriegschule in Berlijn. Tijdens de Vierde Coalitieoorlog in 1806 nam hij deel aan de Pruisische campagne tegen Napoleon. Dat werd een debacle en Von Clausewitz werd door de Fransen krijgsgevangen gemaakt en naar Frankrijk gedeporteerd. Een jaar later kwam hij vrij en keerde hij terug naar zijn vaderland.

In 1810 werd hij bevorderd tot majoor en in 1810, 1811 en 1812 was hij de privéleraar krijgskunde van prins Friedrich Wilhelm van Pruisen (1797-1888), de latere keizer Wilhelm I. Net als Hegel en vele anderen overleed hij in 1831 aan de gevolgen van de cholera epidemie. Zijn theoretische hoofdwerk Vom Kriege werd een jaar later door zijn echtgenote Marie von Clausewitz postuum uitgegeven. De losse aantekeningen voor het zevende en achtste boek werden door majoor O’Etzel uitgewerkt en aan het werk toegevoegd.

Carl von Clausewitz wurde durch sein unvollendetes Hauptwerk Vom Kriege (1832), das sich mit der Theorie des Krieges beschäftigt, bekannt. Seine Theorien über Strategie, Taktik und Philosophie hatten großen Einfluss auf die Entwicklung des Kriegswesens in allen westlichen Ländern. Seine Theorien werden bis heute an Militärakademien gelehrt und finden auch im Bereich der Unternehmensführung sowie im Marketing Anwendung.
( … )
Den Kontroversen zum Trotz ist Clausewitz„ Hauptwerk Vom Kriege zu einem der am weitesten verbreiteten Bücher der Erde geworden, dessen Inhalt bis heute an vielen Militärschulen gelehrt wird. In Deutschland bemüht sich die Clausewitz-Gesellschaft, aus den Gedanken Carl von Clausewitz„ Nutzen für die Gegenwart zu ziehen und das Erbe Clausewitzens zu bewahren.
 
Bron: de.wikipedia.org

Vom Kriege
Erster Teil
I. Erstes Buch: Über die Natur des Krieges (7 hoofdstukken)
II. Zweites Buch: Über die Theorie des Krieges (6 hoofdstukken)
III. Drittes Buch: Von der Strategie überhaupt (18 hoofdstukken)
IV. Viertes Buch: Das Gefecht (14 hoofdstukken)
Zweiter Teil
V. Fünftes Buch: Die Streitkräfte (18 hoofdstukken)
VI. Sechstes Buch: Verteidigung (30 hoofdstukken)
Dritter Teil
VII. Skizzen zum siebenten Buche: Der Angriff (21 hoofdstukken)
VIII. Achtes Buch: Kriegsplan (9 hoofdstukken)

clausewitz.com | Vom Kriege (integrale tekst)