Duitsland zou het land zijn van dichters en denkers. Wanneer je een boek van Rüdiger Safranski leest, hoef je daar in elk geval niet meer aan te twijfelen. Safranski schreef een vuistdikke biografie over Martin Heidegger, monografieën over E.T.A. Hoffmann, Schopenhauer, Nietzsche en Schiller, een studie over het kwaad en een hele stapel opstellen over o.a. Rousseau, Kleist, Kant, Kafka en Freud. Zijn laatste boek, dat in een Nederlandse vertaling verscheen onder de titel Romantiek. Een Duitse Affaire, kreeg lovende kritieken.

Michaël Zeeman schreef ooit in De Volkskrant dat wanneer je Safranski een filosofisch, moreel of politiek idee geeft en hem er even op laat kauwen, je dan altijd een scherpe analyse kunt verwachten. Safranski is een meester in het volgen van filosofische hersenspinsels en legt deze vast in een literaire stijl. Filosofie wordt bij hem een spannend avontuur. Zijn intellectuele bereik is indrukwekkend. Voor de historische achtergronden schildert hij virtuoos weidse panorama’s van de turbulente Duitse geschiedenis.

Hoeveel waarheid heeft de mens nodig? is een bundeling van essays die Safranski in de jaren tachtig schreef. Met zijn onderwerpen richt hij zich op het menselijk tekort. De bundel opent met een citaat van Georg Büchner. “Er is een fout geslopen in hoe we geschapen zijn; we missen iets, ik heb er geen naam voor – maar we zullen het niet vinden door in elkaars ingewanden te wroeten, dus wat zouden we elkaars lichamen ontweien? Ga heen, we zijn miserable alchemisten.” In de jaren negentig zou Safranski in zijn studie over het kwaad, het menselijke tekort, zijn (on)vrijheid nog preciezer onder de loep nemen.

Ik las het opstel Metafysica en Misdaad over Hitler en Goebbels. Het nationaal socialisme keert in Safranski’s boeken telkens terug. In Romantiek. Een Duitse Affaire analyseert hij o.a. in hoeverre je de historische Romantiek verantwoordelijk kunt stellen voor de gruwelen van het Derde Rijk. In het essay Metafysica en Misdaad kijkt hij in de afgrondelijke diepte van het nationaal socialisme naar de verwrongen denkbeelden uit de filosofische traditie.

Hoeveel waarheid heeft een mens nodig? [ uitgeverijatlas.nl ]

Vandaag las ik een mooie uitspraak van Wilhelm Dilthey (1833-1911) op de Filosofie Scheurkalender :

Wilhelm Dilthey die op 1 oktober a.s. precies honderd jaar geleden stierf, is o.a. bekend geworden door zijn Kritik der historischen Vernunft, zijn onvoltooid gebleven levenswerk. Centraal in de filosofie van Dilthey staat zijn hermeneutiek, waarin hij de kenleer van Immanuel Kant oprekt, door het rationele kennen uit te breiden met een innerlijk verstaan en beleven van de wereld. Dilthey was zeker niet de enige filosoof die in de tweede helft van de negentiende eeuw kritiek had op de klassiek opvatting waarin het menselijk subject tegenover de objecten staat. Franz Brentano, de vader van de fenomenologie, zag een geheimzinnige betrokkenheid tussen subject en object die hij Intentionalität noemde. Dit begrip dat ook in de filosofie van Edmund Husserl een centrale plek inneemt, heeft ook veel invloed gehad op het denken van Martin Heidegger en daarmee op de existentiefilosofie van de twintigste eeuw. Dilthey, Brentano, Husserl en Heidegger stelden de menselijke beleving weer centraal, die door sciëntisme en positivisme was ondergesneeuwd.

Wilhelm Dilthey [ nl.wikipedia.org ] | zum 100. Todestag [ bbaw.de ]