Categorie archief: geschiedenis

de boom van kennis

Wikipedia bestaat vandaag tien jaar

Jimmy walesToen oprichter Jimmy Wales op 15 januari 2001 met Wikipedia begon, was het 250 jaar geleden dat het eerste deel was verschenen van de Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers. Meestal wordt deze encyclopedie kortweg de Encyclopédie van Diderot en d’Alembert genoemd, naar zijn twee voornaamste redacteuren. Ze zijn als encylclopédisten de geschiedenis ingegaan. Het ideaal van de Encyclopédie was ook het ideaal van de Verlichting.

Encyclopedie 1751
titelpagina van deel 1 van de Encyclopedie van Diderot en d’Alembert uit 1751

Denis DiderotDenis Diderot omschreef het doel van de Encyclopédie als volgt: “het verzamelen van alle kennis die over de wereld verspreid is, het “algemene systeem” blootleggen voor tijdgenoten en doorgeven aan het nageslacht, zodat het werk uit het verleden niet nutteloos geweest zal zijn voor de toekomst. Het nageslacht zal daardoor beter onderlegd zijn, en tegelijkertijd deugdzamer en gelukkiger worden. Wij, encyclopédisten, zullen niet sterven zonder ons verdienstelijk gemaakt te hebben jegens de mensheid.”
Diderot had een zeer positieve opvatting over kennis en was dus echt een man van de Verlichting, die geloofde dat in de donkere eeuwen van de geschiedenis het licht van de Rede was aangegaan en dat de mensheid nu een stralende toekomst tegemoet ging.

Het vergaren van kennis heeft voor mij iets verslavends, het voelt als een omhelzing waarbij mijn armen steeds langer worden en de wereld steeds groter.

Een encyclopedie confronteert mij met de paradox van “hoe meer ik weet, hoe minder ik weet”. Maar het vergaren van kennis heeft iets verslavends voor mij, het voelt als een omhelzing waarbij mijn armen steeds langer worden en de wereld steeds groter. Wanneer ik wikipedia raadpleeg, zie ik altijd maar één pagina tegelijk en is niet meer zichtbaar hoe deze pagina zich verhoudt tot het geheel. Toen ik vroeger in mijn ouderlijk huis de twintig dikke delen van de Winkler Prins Encyclopedie als naslagwerk gebruikte, had ik nog een idee hoe groot mijn kennis was ten opzichte van het geheel. Maar bij een online encyclopedie is er geen concretisering meer. Wikipedia is in tien jaar tijd beschikbaar geworden in 278 talen met een totaal van ruim 17 miljoen artikelen, ruim 66 miljoen pagina’s en meer dan een miljard bewerkingen. Hoeveel is dat eigenlijk als je dat concreet maakt. Op Wikipedia lees ik dat de twee grootste bibliotheken ter wereld, de Library of Congres in Washington en de British Library respectievelijk 1199 en 625 kilometer aan volle boekenplanken hebben. The Library of Congress bezit 130 miljoen items waaronder 29 miljoen boeken, terwijl de British Library 150 miljoen items waaronder 25 miljoen boeken in haar bezit heeft. Deze informatie heeft weinig nut. Als het om kennis gaat, lijk ik in mijn nietigheid te verdampen in een ontzagwekkend en duizelingwekkend universum. Zo heeft de mens van de Verlichting door het produceren van een alsmaar uitdijende monsterlijke hoeveelheid kennis de onbevattelijkheid van God in het vizier gehouden.

Als het om kennis gaat, lijk ik in mijn nietigheid te verdampen in een ontzagwekkend en duizelingwekkend universum.
De Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (‘Encyclopedie of beargumenteerd woordenboek van de wetenschappen, kunsten en beroepen’) was een intellectuele en artistieke onderneming die het boegbeeld geworden is van De Verlichting in Frankrijk in de 18e eeuw. De eerste 28 delen van deze encyclopedie zijn in Frankrijk gepubliceerd tussen 1751 en 1772. Denis Diderot en Jean Le Rond d’Alembert waren de redacteuren. ( Daarom wordt dit werk meestal aangeduid als de ‘Encyclopedie van Diderot en d’Alembert‘). Zelf schreven zij ook. Diderot zelfs 6000 van de in totaal 72.000 artikelen. Andere auteurs waren onder meer de ridder De Jaucourt (14.000 artikelen), Montesquieu, Rousseau en Voltaire. Van deze 28 delen waren er 11 bestemd voor illustraties (gravures). Dit voor die tijd gigantische project kon alleen maar slagen dankzij de vóórintekening van particulieren. Die intekenaars bleken later meer te moeten gaan betalen voor het zich steeds uitdijende project. De redacteuren en drukkers kregen het van de kant van de inschrijvers zwaar te verduren. Ook moesten de redacteuren steeds maar weer met de censor onderhandelen, die in opdracht van de staat en de kerk de publicatie kon verbieden, hetgeen enkele keren gebeurde. Dankzij bevriende personen uit adellijke kring, en dichtbij de koning (Lodewijk XV), waaronder Madame de Pompadour, mocht het project telkens weer voortgezet worden. Tenslotte werd het een voor die tijd en omvang ongekend succes. Er werden van de oorspronkelijk eerste editie 4.250 exemplaren gedrukt. Maar spoedig werden herziene uitgaven en clandestiene versies (roofdrukken) gedrukt zodat men schat dat tegen de tijd van de Franse Revolutie 24.000 exemplaren in omloop waren.
 
Bron: nl.wikipedia.org
De mens van de Verlichting heeft door het produceren van een alsmaar uitdijende monsterlijke hoeveelheid kennis de onbevattelijkheid van God in het vizier gehouden.
Encyclopedie 1751
een gravure die het lemma over kalligrafie (schoonschrijven) illustreert

Voor de verjaardag van Wikipedia gaf ik gehoor aan de oproep van Jimmy Wales en maakte online een klein geldbedrag over. Als ieder van de 400 miljoen Wikipedia-gebruikers elk één euro zou doneren, zou er 20 maal het bedrag zijn dat Wikipedia nodig heeft om voort te kunnen bestaan.

platen uit de Encyclopedie [ alembert.fr ] | Encyclopedie [ nl.wikipedia.org ]

The Fall of the Roman Empire

The Fall of the Roman Empire (1964) en Gladiator (2000)

The Fall of the Roman EmpireTussen The Fall of the Roman Empire uit 1964, (de afsluiting van een tijdperk) en Gladiator uit 2000 (het begin van de sandalenfilm revival) zijn een paar opvallende overeenkomsten. Beide films spelen zich af tussen 180 en 192 na Chr. en voeren de keizer-filosoof Marcus Aurelius en zijn bastaardzoon Commodus ten tonele. In navolging van Ben Hur is er in beide films naar Hollywoodmodel een krachtmeting tussen the good guy en the bad guy (Commodus vs. Livius en Commodus vs. Maximus). Stephen Boyd (Livius) zou net als in Ben Hur waarin hij de rol van Messala speelde, weer in een strijdwagen klimmen voor een onwaarschijnlijke actiescene, ditmaal als good guy tegenover bad guy Christopher Plummer (Commodus).

Regisseur Ridley Scott verwees in Gladiator bewust naar de film van zijn collega Anthony Mann. Zo kreeg Richard Harris de rol van de oude Marcus Aurelius. In 1964 was Harris gecast om de rol van Commodus te spelen, maar hij werd op het laatste moment vervangen door de charismatische Christopher Plummer.

Sophia Loren als LucillaOok speelt Commodus‘ zuster Lucilla in beide films een belangrijk rol. In Gladiator werd ze gespeeld door Connie Nielsen en in The Fall of the Roman Empire natuurlijk door Sophia Loren die in 1964 een miljoen dollar met haar rol verdiende. Elisabeth Taylor was haar een jaar eerder in Cleopatra voorgegaan als de eerste million dollar actress. Ondanks de aanwezigheid van Sophia Loren werd The Fall of the Roman Empire geen succes. Producent Samuel Bronston leed een enorm verlies en de filmcarrière van Stephen Boyd werd geruïneerd door zijn houterige optreden als Livius. Charleston Heston (die oorspronkelijk voor de rol van Livius was gecast) en Kirk Douglas konden wat dat betreft blij zijn dat ze niet in de film zaten.

Alec Guiness als Marcus AureliusHet acteertalent van Sir Alec Guinness was in 1964 onomstreden en zijn carrière kon onder de commerciële flop niet lijden. Veel interesse voor film had hij toch al niet. Hij bekende ooit niet meer van de film gezien te hebben dan twintig minuten. Uiteraard was dat zijn eigen optreden, met als hoogtepunt een monoloog uit de Meditaties (Ta eis heauton) die Marcus Aurelius tijdens zijn veldtocht aan de Germaanse grens had geschreven. Vlak voordat hij vergiftigd wordt, mijmert de keizer-filosoof over de dood.

Nu gij ziet hoe vermoeiend de heksenketel van onze samenleving is, kunt gij zeggen, „Kom toch snel, o dood, voordat ook ik mijzelf nog verlies.„

uit: ‘Ta eis heauton’
van Marcus Aurelius

Gij moet de dood niet geringschatten, maar hem als iets goeds beschouwen. De natuur heeft het immers zo gewild. De jeugd, de ouderdom, het groeien en het tot volle wasdom komen, tanden krijgen, baardgroei en vergrijzen, een kind ver-wekken, zwanger zijn en baren en alle andere natuurlijke verrichtingen behoren tot bepaalde levensfasen. Hetzelfde geldt voor het sterven. Wanneer men dit dus met betrekking tot de mens heeft overwogen, dient gij de dood niet onverschillig, gehaast of overmoedig tegemoet te treden, maar haar geduldig af te wachten als een van die natuurlijke processen, en zoals gij nu het moment afwacht waarop een kind de schoot van uw vrouw verlaat, moet gij ook het uur verbeiden waarop de ziel dit omhulsel loslaat. Als ge werkelijk een richtlijn wenst, sta dan stil bij de dingen waar gij door de dood van verlost zult worden. En bedenk met welke mensen uw ziel niet langer in aanraking zal komen, dan zult gij u het best kunnen verzoenen met de dood. Laten wij ons liever niet aan hen ergeren, maar voor hen zorgen en hen welwillend tegemoet treden. Herinner u echter wel dat ge niet van gelijkgezinden afscheid neemt. Want zo er al iets is dat ons in de andere richting drijft en ons doet vasthouden aan het leven, is het de mogelijkheid samen te leven met mensen die zich dezelfde beginselen hebben eigen gemaakt. Nu gij ziet hoe vermoeiend de heksenketel van onze samenleving is, kunt gij zeggen, „Kom toch snel, o dood, voordat ook ik mijzelf nog verlies.„
 
Nederlandse vertaling © Copyright 2006 – Stichting Ars Floreat – www.arsfloreat.nl
scene uit The Fall of the Roman Empire
Commodus trekt de Karpaten in

Het mooiste moment uit de film vind ik de bovenstaande scenes waarin de soldaten van Commodus het vijandelijke gebied ten noorden van de Donau intrekken. Tenslotte komt het hier tot een confrontatie met de Marcomannen onder aanvoering van hun leider Ballomar. De stilte voor de storm is prachtig in beeld gebracht en versterkt door het onheilspellende Andante misterioso in C van de beroemde filmcomponist Dimitri Tiomkin.

The Fall of the Roman Empire [ imdb.com ]

de ondergang van de sandalenfilm

vorige week op BBC 2: The Fall of the Roman Empire (1964)

The Fall of the Roman Empire uit 1964 was de laatste grote epische sandalenfilm met kamerbrede muziek en sloot een periode af waarin de ene na de andere historische spektakelfilm het thuisblijvende televisiepubliek voor een unieke ervaring met oogstrelende technicolor en overrompelende super cinemascope weer naar de bioscoop moest lokken. Je zou deze film ook de The Fall of the Roman Epic kunnen noemen, want het genre zou daarna voor ruim drie decennia verdwijnen om pas in 2000 te herrijzen met Gladiator van Ridley Scott. Na het commerciële succes van deze film zouden filmproducenten het weer aandurven om de historische oudheid als decor te kiezen. Troy (2004) werd een nog grotere hit dan Gladiator, maar Alexander (2004) van Oliver Stone deed het in de Verenigde Staten niet goed, al konden de opbrengsten buiten Amerika de kosten van de film (155 miljoen dollar) net dekken.

Na het commerciële succes van Gladiator zouden filmproducenten het na 2000 pas weer aandurven om de historische oudheid als filmdecor te kiezen.
The Fall of the Roman Empire
De filmset van The Fall of the Roman Empire overtrof de gigantische set die D.W.Griffith in 1916 voor Intolerance liet bouwen. Van het Forum Romanum werd bij Las Matas (Spanje) een levensgrote replica van 400 bij 230 meter gebouwd, de grootste filmset die ooit in de open lucht gebouwd is.
Despite their appeal in the 1950s, the ancient historical epic would eventually fade away in the mid sixties. Cinematic trends were changing, and the spiralling expense of Cleopatra and weak reception to Anthony Mann’s The Fall of the Roman Empire convinced studios to cease productions in the costly genre.
 
Another contributing factor may have been the influx of Italian-made muscleman epics, or pepla; cheaply made, badly dubbed films set in ancient Greece or Rome featuring muscle-bound leads in tiny, brightly coloured „skirts„ that flooded cinemas and drive-ins during the 1950s and 1960s. Although fun, the sheer numbers and poor quality of these films would have eventually tired audiences of seeing the ancient world on screen.
 
Bron: shadowlocked.com
The Fall of the Roman Empire
still uit The Fall of the Roman Empire

Dimitri TiomkinDimitri Tiomkin‘s score, which is one of the notable features of the film, is more than 150 minutes in length. It is orchestrated for a large orchestra, including an important part for cathedral organ. (…) The score was recorded by the Sinfonia of London (uncredited) at Shepperton Studios. The music editor was George Korngold, son of Erich Wolfgang Korngold. A sound track album was released by Columbia Records. ( Bron: en.wikipedia.org )

De score van Dimitri Tiomkin werd in 1964 genomineerd voor een oscar voor de beste original score maar Richard M. en Robert B. Sherman (Mary Poppins, vanmiddag om 17.05 bij de BBC 1) gingen ermee vandoor.

The Fall and Rise of the Roman Epic
Film Score Rundown by Bill Wrobel [ filmscorerundowns.net ]