Het Nationaal Onderwijsmuseum in Rotterdam is een van de musea die door de bezuinigingen met sluiting wordt bedreigd. (Je kunt hier een petitie ondertekenen.) Een van de educatieve projecten waaraan dit museum heeft meegewerkt, is de website historywallcharts.eu waar inmiddels 3700 geschiedenis schoolplaten uit de periode 1830-1990 zijn samengebracht.

Niet alleen bekende schoolplaten van Isings, maar ook onbekende platen van Duitse en Deense illustratoren zijn hier verzameld. Het project Europe and identity – History on wall charts in a European perspective. A cooperation project between the Netherlands, Germany and Denmark wordt door de Europese Unie gefinancierd en wil aan de hand van schoolplaten het publiek bewust maken van de overeenkomsten en verschillen van het in de laatste eeuw gegeven onderwijs in verschillende Europese lidstaten.

Nationaal Onderwijsmuseum
Het museum is opgericht in 1877 in Amsterdam. Na verschillende omzwervingen kwam het museum in 1989 in Rotterdam terecht. De collectie van het museum bevat momenteel meer dan 140.000 objecten, uiteenlopend van schoolplaten tot meubilair, schoolboeken en andere educatieve materialen. De collectie van de schoolplaten bevat ongeveer 200 Nederlandse als ook 50 Duitse geschiedenis schoolplaten.

Bij geschiedenis schoolplaten denk ik vooral aan het basisonderwijs van vóór 1960, toen er nog jaartallen gestampt werd in de klas. Zoals de Slag bij Nieuwpoort een eeuwig verbond is aangegaan met het jaar 1600, zo staat Goejanverwellesluis samen met het jaartal 1787 in ons collectieve geheugen gebeiteld. Maar wie vochten er eigenlijk bij de Slag bij Nieuwpoort? En waarom? En wat moeten we eigenlijk met Goejanverwellesluis? Wanneer de gebeurtenissen eenmaal zijn losgeweekt van hun historische achtergrond, zijn het dorre feiten geworden die je verder alleen nog maar op chronologische of alfabetische volgorde kunt zetten. Maar schoolplaten kunnen deze feiten weer tot leven brengen en de onderwijzer inspireren tot een boeiend verhaal.

historywallcharts.eu | Goejanverwellesluis [ nl.wikipedia.org ]

In een boek over keizers kwam ik een portret tegen van Ferdinand I van Oostenrijk (1793-1875 en keizer van 1835-1848). Het portret komt op het eerste gezicht wat kinderlijk over. Eerder een portret van een of andere Zuid-Amerikaanse generaal uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Die portretten zien er meestal wat stijfjes uit, vergeleken met Europese portretten. Het portret van keizer Pedro I van Brazilië (1798-1834 en keizer van 1821 tot 1831) is daar een goed voorbeeld van. De portretschilders in Braziliëleken vooral gespecialiseerd in het schilderen van onderscheidingen.

Na wat gegoogle ontdekte ik dat het portret van Ferdinand I van Oostenrijk geschilderd is door Friedrich von Amerling. Dat is een behoorlijke verrassing voor mij. Ik wist dat Von Amerling hofschilder in Wenen is geweest. Zo heeft hij het bekende portret van de keizer Franz II van Oostenrijk (1768-1835 en keizer van 1806 tot 1835) geschilderd. Maar van zijn opvolger Ferdinand I maakte hij een totaal ander portret. Geen staatsieportret in vol ornaat en ten voeten uit, maar een eenvoudig portret met een hoog, plat voorhoofd en de haren over de slapen geplakt.

Ferdinand I was geen krachtige man. Hij was van kind af aan ziekelijk, had epileptische aanvallen en kon moeilijk besluiten nemen. Het keizerrijk werd eigenlijk bestuurd door de Geheime Staatsconferentie waarin Metternich een behoorlijke vinger in de pap had. Toen in 1848 de revolutie uitbrak, moest de conservatieve Metternich het veld ruimen waarbij ook zijn marionet Ferdinand I moest vertrekken. Hij werd opgevolgd door de 18-jarige Franz Joseph I die tot aan zijn dood in 1916 keizer zou blijven na een regeringsperiode van 68 jaar.

Wanneer je Amerling‘s portret van Ferdinand I goed bekijkt, zie je dat het door een groot vakman is geschilderd, ook al doet het op het eerste gezicht wat primitief aan.

Friedrich van Amerling is een schilder uit de Biedermeier Zeit. Naast portretten schilderde hij huiselijke thema’s met een sterke concentratie op een intiem moment. Hij is meestal classicistisch en gepolijst in zijn vormbehandeling, maar soms is zijn werk virtuoos losjes geschilderd.

Friedrich von Amerling [ de.wikipedia.org ]