Driehonderd jaar geleden werd in Reutte (Tirol) de schilder Franz Anton Zeiller geboren. Ik had al wel eens van hem gehoord, maar buiten Oostenrijk is hij om verschillende redenen geen bekende schilder. De belangrijkste reden is waarschijnlijk dat hij een oeuvre schiep dat tegenwoordig heel ver van ons af staat, kerkelijke fresco’s en altaarstukken. Daarbij werkte hij ook nog eens in een stijl waar we sowieso niets meer mee hebben, het rococo. Zijn leven speelde zich voornamelijk af in Beieren, Noord- en Zuid-Tirol (sinds 1919 Italië). In zijn leerjaren bereisde hij wel Italië en woonde hij enkele jaren in Rome.

Franz Anton Zeiller is een van de vele schilders van religieuze kunst uit de achttiende eeuw waar je gewoon aan voorbij loopt. Of onderdoor loopt. Want veel van zijn werk zijn koepelfresco’s en plafondschilderingen in het middenschip. Het is vooral meer van hetzelfde. Geen grote kunst, wel degelijk ambachtswerk.

In Beieren, Noord- en Zuid-Tirol is het bezaaid met kerkjes die aan de buitenkant vaak opvallend kaal en eenvoudig zijn, maar aan de binnenkant weelderig gedecoreerd zijn. Ontelbare schilders en andere ambachtslieden waren er in de achttiende eeuw druk mee. Het resultaat zijn kermisachtige interieurs en hebben dus een uitstraling die eerder frivool dan ernstig is. Alsof de muziek van Mozart gematerialiseerd is.

Wat bijna alle schilders van kerkelijke kunst uit Beieren en Tirol in de achttiende eeuw met elkaar gemeen hebben, is het kleurgebruik en de theatraliteit. Beide zijn door en door Italiaans.

De Venetiaanse frescoschilder Tiepolo introduceerde rond 1730 een nieuw soort kleurgebruik. De barok had vooral onder invloed gestaan van Caravaggio, de schilder van dramatische lichteffecten die altijd heel veel donker nodig had in zijn werk. Maar 140 jaar na Caravaggio liet Tiepolo iets heel nieuws zien: voorstellingen waar de donkere tonen helemaal uit verdreven waren. De pasteltinten deden hun intrede in de schilderkunst. Het leek alsof de zon was doorgebroken. Dat gevoel werd effectief toegepast in koepelfresco’s waarin de hemel letterlijk openbrak en de Zon der Gerechtigheid, soms gezeten op een regenboog, in het gezicht scheen.

In het werk van Franz Anton Zeiller zie je overal de Italiaanse invloed. Hij bracht dan ook een uitzonderlijk lange studietijd in Italië door, van 1742 tot 1749. Toen hij terugkeerde in Tirol ging hij eerst aan het werk als assistent bij een meester. Maar in 1757 kreeg hij zijn eerste grote opdracht: een reeks grote plafondschilderingen in de abdijkerk van Ottobeuren. Hij zou er vier jaar aan werken, langer dan Tiepolo aan de fresco’s in de residentie van Würzburg had gewerkt.

De opdracht in Ottobeuren zou de carrière van Zeiller veel goed doen. In 1766 werd hij door de bisschopsvorst van Brixen naar Zuid-Tirol gehaald om het priesterseminar te decoreren. Hij werd er zelfs tot hofschilder benoemd. Zeiller had nu het hoogste bereikt wat een eenvoudige schilder uit Reutte kon bereiken. Toen hij in 1783 (hij was toen 66 jaar) naar zijn geboorteplaats terugkeerde, was hij een belangrijk man geworden. Maar hij ging nooit met pensioen en werkte door tot in de jaren tachtig van de achttiende eeuw. Zijn laatste werken bevinden zich in Böhen (St. Georg), Matrei im Ost-Tirol (St. Alban), Bichlbach (St. Laurentius) en Wängle (St. Martin).

Der Museumsverein des Bezirkes Reutte gedenkt in der diesjährigen Sommerausstellung an den bedeutenden Reuttener Maler Franz Anton Zeiller. Er wurde am 18. April 1716 in Breitenwang getauft. Schon früh verlor er seine Eltern. So kam er in der Lehre seines Großonkels Paul Zeiller. Nach Lehrjahren in Augsburg und vor allem in Italien bekam er vor allem Aufträge im Allgäu und in Nordtirol.
 
1764 berief ihn der Brixener Fürstbischof in seine Residenzstadt und ernannte ihn 1768 zum Hofmaler. Jetzt waren vor allem das Pustertal und Osttirol sein bevorzugtes Betätigungsfeld. Nach dem Tod seines „Vetters“ Johann Jakob Zeiller kam Franz Anton ins Außerfern zurück und malte Deckenbilder für die Pfarrkirchen in Bichlbach, Wängle und Grän. Er starb am 4. März 1794 in Reutte als berühmter Sohn seiner Heimatgemeinde.
 
Bron: museum-reutte.at

Kerk of kermis? De rococo van de basiliek van Ottobeuren [ W&V ]

Twee weken geleden waren we aan het Iseomeer. Op weg naar huis via het Gardameer wilde ik Lonato en Castiglione bezoeken, twee plaatsen waar Napoleon tweehonderd jaar geleden gevochten heeft tegen de Oostenrijkers.

Ik had Napoleon de Grote van Andrew Roberts meegenomen en las intussen over de veldslagen in Lonato en Castiglione begin augustus 1796. In Lonato paste Napoleon voor het eerst in de geschiedenis het battalion carré systeem toe.

Lonato en Castiglione liggen ten zuiden van het Gardameer in een landschap dat tijdens de laatste ijstijd gevormd is. Het Gardameer was toen een enorme gletscher en kruide niet alleen ijs maar ook allerlei gletscherpuin naar het zuiden. De eindmorene vormde zo ten zuiden van het Gardameer een heuvelachtig landschap. De heuvelruggen liggen in concentrische ringen met enkele hogere delen die in de middeleeuwen meestal bekroond werden met een vesting.

Het gebied ligt op een kruispunt van historische machtscentra: Lombardije, Mantua en Venetië. Vanaf de late middeleeuwen heersten hier enkele rijke families die elkaar onderling bestreden. In de achttiende eeuw kwam Noord-Italië onder heerschappij van de Habsburgers. Toen Napoleon aan zijn Italiaanse veldtocht begon om de Oostenrijkers uit Noord-Italië te verdrijven, werd hij door veel Italianen verwelkomd als hun bevrijder. In mei 1796 had Napoleon Milaan bevrijd en rukte daarna op naar Mantua, een belangrijke vesting waar de Oostenrijkse hoofdmacht in Italië was gestationeerd. Mantua kwam onder een beleg van de Fransen te liggen. Oostenrijk besloot daarop om Napoleon definitief te verslaan en liet vanuit het Noorden langs beide zijden van het Gardameer twee legers oprukken. Het trefpunt werd het gebied waar Lonato en Castiglione liggen.

In Lonato kun je nog altijd de enorme burcht bezoeken vanwaaruit je een schitterend uitzicht hebt over het landschap ten zuiden van het Gardameer. In het noorden kun je het Gardameer en de uitlopers van de Alpen zien liggen.

Van Lonato is het maar een klein eindje naar Castiglione. In Castiglione vonden we meer sporen van de Tweede Italiaanse Onafhankelijkheidsoorlog van 1859 dan van de Italiaanse veldtocht uit 1796. Vanuit dit stadje kun je naar het oosten Solferino zien liggen. De naam Solferino heeft zich voor altijd verbonden met de Slag bij Solferino op 24 juni 1859 en natuurlijk met het beroemde boek van Henry Dunant en de oprichting van het Rode Kruis. In een volgend stukje meer hierover.

De eerste en tweede Slag bij Lonato op 31 juli en 3 augustus 1796
De Slag bij Castiglione op 5 augustus 1796

Regisseur René Féret heeft Nannerl, la soeur de Mozart gebaseerd op de gelijknamig roman van Rita Charbonnier. Het begint in de herfst van 1763 als Leopold Mozart met zijn vrouw en hun twee wonderkinderen aan een Europese rondreis door Europa begint. De Zevenjarige Oorlog is voorbij en met het talent van Nannerl en Wolfie hoopt vader Mozart roem en fortuin te vergaren. De Grand Tour van de Mozartjes begint in Versailles aan het hof van Lodewijk XV (1710-1774) waar Madame de Pomapadour (1721-1764) de machtigste vrouw is. Beiden komen niet echt in beeld, maar de dauphin Lodewijk Ferdinand speelt wel een rol. Hij raakt bevriend met Nannerl.

De zoon van Lodewijk XV was tijdens het bezoek van de familie Mozarts 34 jaar. Nannerl is in de film bijna vijftien maar dat klopt niet. In werkelijkheid was ze pas twaalf. Wolfgang Amadeus zou op 27 januari 1764 zijn achtste verjaardag vieren.

Nannerl, la soeur de Mozart is gemaakt met veel liefde voor details en laat een intiem beeld zien van de Mozartjes op hun rondreis door Europa. Nannerl wordt gespeeld door de dochter van de regisseur. Een andere dochter van Féret speelt ook een rol. René Féret moet zich in de positie van vader Mozart gevoeld hebben met zijn twee kinderen in zijn productie. Het is een gouden greep geweest om zijn dochters mee te laten spelen, want ze zijn zo naturel als dochters in de nabijheid van hun vader maar kunnen zijn.

Nannerl, la soeur de Mozart [ imdb.com ] | nannerllasoeurdemozart.com