Toen ik twaalf jaar geleden voor het laatst in Londen was, bezocht ik het Victoria & Albert Museum. Dit museum herbergt een reusachtige collectie kunstwerken en kunstnijverheid. Ik volgde de route van de Engelse geschiedenis. De Engelsen delen hun nationale geschiedenis in volgens de regeerperioden van dynastieën. Tudor (1485-1603), Stuart (1603-1714), Georgian (1714-1837), Victiorian (1837-1901) en Edwardian (1901-1914). Vaak worden deze nog onderverdeeld. Bekend is de Regency (1811-1820), de periode dat George IV regent was van zijn vader George III. Op de afdeling Engelse geschiedenis van het Victoria & Albert Museum zijn de zalen gerangschikt in deze opeenvolgende perioden.

De Georgian Era boeit mij op dit moment het meest. Deze begon met het einde van de Spaanse Successie Oorlog (1701-1713) die afgesloten werd met de Vrede van Utrecht (1713) en de Vrede van Rastatt (1714). De periode eindigde in 1837 met de dood van William IV. Engeland werd in deze tijd de machtigste handelsnatie in de wereld en bouwde het grootste koloniale rijk uit de geschiedenis op: The British Empire.

Dit enorme succes was mede te danken aan een sterk parlement en een relatief zwak koningschap. De liberale burgerij kon zich daardoor vrijer ontplooien, in tegenstelling tot een land als Frankrijk dat onder de absolute macht van de koning langer vasthield aan het mercantilisme en daardoor haar internationale handelspositie tekort deed. In de achttiende eeuw bleek de vrijhandel het meest succesvolle handelssysteem zodat Engeland als kapitalistische handelsnatie kon uitgroeien tot het machtigste land ter wereld.

Een stijlperiode die samenviel met de Georgian Era, was het rococo dat tussen 1730 en 1770 in Frankrijk en in de katholieke delen van Duitsland de heersende stijl was. Rococo had zich ontwikkeld vanuit de barok en was een uitdrukking van het aristocratische levensgevoel. Het paste eigenlijk niet zo goed bij Engeland, dat zich met haar liberale maatschappij onderscheidde van de dominante Franse hofcultuur. Toch oefende het rococo invloed uit in Engeland, bijvoorbeeld op de portretten van Thomas Gainsborough.

rococo style guide [ vam.ac.uk ]

De virtuoze frescoschilder Giambattista Tiepolo (1696-1770) wordt vaak gezien als de laatste grote Venetiaanse schilder. In zijn grootse en kleurrijke uitbundigheid is hij de erfgenaam van de grote Venetianen uit de 16e eeuw. In de theatrale mis en scene van Tiepolo echoot vooral het werk van Paolo Veronese na. Voordat Tiepolo in 1750 naar Würzburg vertrok om daar voor een fortuin het paleis van de prins-bisschop te decoreren, was hij in zijn vaderstad al een beroemdheid. Een van de hoogtepunten in zijn Venetiaanse werk zijn de plafondschilderingen in de Scuola Grande dei Carmini uit de jaren 1740–1747.

Het rococo hield van theatrale effecten waarbij het plafond met een lichte en kleurrijke schildering “opengebroken” werd, zodat het leek alsof je rechtstreeks de hemel in kon kijken. De hemel was een verlengstuk van de aarde geworden. De Moeder Gods is bij Tiepolo een ongenaakbare Grand Dame, de engelen zijn beeldschoon, de kleuren helder en opgewekt. Het is om de vingers bij af te likken. De geestelijke beleving van de hemel wordt hier geblokkeerd door het oogstrelende en spectaculaire.

Dergelijke voorstellingen ontsprongen aan de fantasie van de eerste en tweede stand en stonden veraf van de realiteit van de rest van het volk. Het is niet verwonderlijk dat de hemel van het rococo na de Franse Revolutie in scherven op aarde zou liggen. Men liet zich niet meer bedwelmen door de eye candy van een aardse hemel. In de negentiende eeuw zou de seculiere utopie de opvolger worden van het hemelse perspectief, dat zich bij Tiepolo nog één keer theatraal openbaart.

Scuola Grande dei Carmini [ scuolagrandecarmini.it ]

Iedere tijd zijn eigen gekte. Had de zeventiende eeuw zijn tulpenmanie (1634-1637), rond het midden van de achttiende eeuw heerste in Europa een neushoorngekte. In de BBC documentaire over het rococo omschrijft presentator Waldemar Januszczak de neushoorn als een dier dat in 1740 nog geen Europeaan gezien had, terwijl het tien jaar later een dier was dat geen Europeaan niet gezien had. Overal doken ineens afbeeldingen van dit exotische dier op. En het kwam allemaal door de Europese tournee van Clara.