Vorige week kocht ik een eerste druk van Geschichte der Philosophie van Karl Vorländer. Het eerste overzicht van de filosofiegeschiedenis, Kleine Weltgeschichte der Philosophie van Hans Joachim Störig uit 1950 (Nederlandse vertaling 1962), kocht ik tijdens mijn studie 25 jaar geleden. Störig moet het overzicht van Vorländer als uitgangspunt hebben genomen. Mijn eerste kennismaking met het overzicht van Vorländer is de inhoudsopgave en een vergelijking met de mij vertrouwde indeling van Störig dringt zich vanzelf op. Het eerste dat opvalt, is dat de geschiedenis van de filosofie aan geschiedenis onderhevig is.

De indeling die Vorländer van Descartes (± 1600) tot en met Hegel (± 1840) hanteert is blijkbaar klassiek, want deze wordt ook door Störig in grote lijnen gevolgd. Na Hegel hanteren Vorländer en Störig een andere indeling en dat is begrijpelijk. De eerste schreef zijn overzicht ruim honderd jaar geleden (1908). Vorländer noemde de filosofie na 1840 Die Philosophie der Gegenwart, een term die we nu gebruiken voor de filosofie van na 1945. Toen Störig in 1950 zijn overzicht schreef, was de filosofie van 1840-1900 inmiddels bezonken en hij maakte dus een andere balans op dan zijn voorganger. Zo komt Kierkegaard bij Vorländer nog helemaal niet aan bod. Ook Nietzsche komt er in 1908 nog bekaaid af. In 1950 groepeert Störig ze samen met Schopenhauer onder een categorie die we levensfilosofie noemen en maakt daar veel plaats voor vrij.

Het verschil tussen beide indelingen zit vooral in de secundaire stromingen tussen 1840 en 1900. Johann Friedrich Herbart (1776-1841) wordt door Störig heel even genoemd, terwijl Vorländer nog twee paragrafen (13 bladzijden) aan zijn filosofie wijdt. (Ter vergelijking: Nietzsche krijgt slechts vijf bladzijden toebedeeld.) Friedrich Eduard Beneke (1798-1854) krijgt bij Störig drie regels, Vorländer gaf hem nog drie bladzijden. Eén ding is duidelijk: Herbart en Beneke waren in 1950 passé. En zo is het gebleven. Het neo-kantianisme waar Vorländer zelf een vertegenwoordiger van was, komt in zijn eigen overzicht uiteraard ruim aan bod (47 bladzijden). Störig wijdt krap acht bladzijden aan de neo-kantianen en schakelt daarna over op de filosofie van de twintigste eeuw en noemt bekende namen die bij Vorländer in 1908 uiteraard ontbreken: Edmund Husserl (1859-1938), Max Scheler (1874-1928), Arnold Gehlen (1904-1976), Karl Jaspers (1883-1969), Jean-Paul Sartre (1905-1980), Martin Heidegger (1889-1976), Bertrand Russell (1872-1970), Ludwig Wittgenstein (1889-1951) en Karl Popper (1902-1994).

Karl Vorländer over Immanuel Kant

Een van de overeenkomsten tussen de overzichten van Vorländer en Störig is dat beiden zeer veel aandacht aan de filosofie van Kant besteden. Nu wordt Kant door de meeste filosofen beschouwd als de grootste filosoof na Plato, dus verdient hij deze royale behandeling ook. De neo-kantiaan Vorländer zou in 1924 een biografie over Immanuel Kant schrijven: Der Mann und das Werk.

Der Mann und das Werk [ textlog.de ]

Geschichte der Philosophie – Die Philosophie der Neuzeit [ textlog.de ]

Afgelopen dinsdag werd in de Russische kerk het Feest van de Geboorte van de Moeder Gods gevierd en daardoor is mij de 150e geboortedag van Arthur Schopenhauer ontgaan. Ik zal niet de enige geweest zijn. Juist omdat ik de laatste tijd veel over het leven van deze filosoof gelezen heb, had ik iets aan zijn sterfdag kunnen doen. Ook de Deutsche Post had een postzegel kunnen uitgeven, maar andere herdenkingen waren belangrijker. Zo verschijnen er dit najaar wel postzegels ter gelegenheid van 200 jaar Oktoberfest en 20 jaar Deutsche Einheit. Maar rond de 150e sterfdag van Schopenhauer blijft het dus stil. Alleen het Schopenhauer Gesellschaft schenkt uiteraard wel aandacht aan zijn 150e sterfdag. De pessimistische filosoof, die pas na zijn zestigste erkenning kreeg, zou wel tevreden zijn met die stilte rond zijn sterfdag. Het idee dat na zijn overlijden de wormen aan zijn lichaam knaagden kon hij goed verdragen, maar het idee dat professoren na zijn dood aan zijn gedachten knaagden, vond hij afgrijselijk.

schopenhauer.de

Vier jaar geleden schreef ik hier al eens iets over de verfilming van de underground comic Ghost World van Daniel Clowes. Ghost World is vol wrange humor waar je van moet houden. Dat geldt in de eerste plaats ook voor de hoofdfiguren, twee nukkige, cynische en onaangepaste meisjes die net hun highschool hebben afgerond en de maatschappij ingegooid worden. Terwijl Rebecca een vakantiebaantje neemt, weet Enid zich met het leven geen raad.

De vlotte jongens van haar leeftijd die van sport en popmuziek houden, vindt ze boring. Maar wanneer ze Seymour ontmoet, een sukkelige eenzame veertiger, is er een schok van herkenning. Tot groot onbegrip van haar vriendin vindt ze deze schlemielerige Einzelgänger juist cool. Seymour leeft op een andere planeet, en leeft zijn melancholie uit in het verzamelen van 78-toeren platen en andere vintage uit vervlogen tijden. Daniel Clowes, de geestelijk vader van Ghost World heeft Seymour geënt op underground icoon Robert Crumb. Het is niet voor niets dan Terry Zwigoff de verfilming van Ghost World op zich nam want hij maakte al eerder de film Robert Crumb. Voor underground artists is Robert Crumb een tragische held, een vreemdeling in deze wereld. Ditmaal moest ik bij het zien van de film denken aan Schopenhauer‘s parabel van de stekelvarkens (zie kader). Ook Rebecca en Enid zijn twee stekelige meisjes die elkaars warmte zoeken, maar elkaar toch ook niet te dicht moeten naderen.

De parabel van de stekelvarkens
Een groep stekelvarkens schurkte op een koude winterdag lekker dicht aaneen om zich door elkaars warmte te beschutten tegen bevriezing. Zij voelden echter snel elkaars stekels, wat hen dan weer van elkaar verwijderde. Wanneer de behoefte aan warmte hen nu wederom samenbracht, herhaalde zich het tweede euvel, met het gevolg dat zij tussen beide aandoeningen heen en weer geslingerd werden, tot zij een optimale afstand van elkaar hadden gevonden, waar zij het ‘t best konden uithouden.

Ghost World [ en.wikipedia.org ] | Ghost World (comic)