Wanneer we zeggen dat een film of een boek een verpletterende indruk op ons gemaakt heeft, is dat meestal een uitdrukking van bewondering. Maar heel slecht nieuws kan ook verpletterend zijn. In plaats van “wow!” te roepen, reageren we dan sprakeloos.

Het nieuws van 20 april 1999 was verpletterend. Op die dag schoten twee scholieren twaalf medescholieren en een leraar dood en pleegden vervolgens zelfmoord op de Columbine High School. Vier jaar later maakte tijdens het Filmfestival in Cannes de film Elephant van Gus van Sant verpletterende indruk op de jury en won het de gouden palm. Zelden is de naam van een film zo goed gekozen. Aan het einde van Elephant had ik het gevoel dat er een olifant op mij was gaan zitten

Elephant heeft een consequente en intelligente opbouw. De aanloop naar het bloedbad is traag en in lange realtime shots vanaf de schouder gefilmd. Hierdoor krijgen we het gevoel eerder naar een documentaire dan naar een speelfilm te kijken. De camera zit de scholieren dicht op de huid en vaak op de rug. De scene op het sportveld en daarna waarin we Nathan op de rug gefilmd naar het schoolgebouw zien lopen, is helemaal in realtime gefilmd, duurt lang maar met de Mondscheinsonate erbij en deels in slow motion wordt deze alledaagse scene opgetild naar een hoger plan.

Elephant registreert de waanzin van een bloedbad, zonder filmisch commentaar. Misschien is het de bedoeling dat wij tot ons eigen commentaar komen. Of juist sprakeloos achterblijven. Elephant is geen aanklacht tegen de game- of de wapenindustrie, geen cultuurkritiek, maar een registratie van iets dat gebeurd is en zich daar zelfs niet tegen uitspreekt. Dat is het verpletterende van de olifant van Gus van Sant. Hij blaast het verhaaltje uit en laat ons achter in een zwijgend universum dat onverschillig is voor het menselijk lot. Maar wie goed luistert, hoort de nagalm van Dostowjewsky‘s woorden: “Als God niet bestaat, is alles geoorloofd”.

Elephant [ en.wikipedia.org ]

Het gewelddadige karakter van The Godfather-trilogie staat in schril contrast met het lieflijke (maar ook droevige) thema. Het werd geschreven door Nino Rota en in The Godfather III wordt het ten gehore gebracht: “spreek zachter en niemand zal onze liefde voelen die wij nu beleven. niemand kent de waarheid, zelfs niet de lucht die ons gadeslaat. Spreek zachter en kom wat dichter naast mij, ik wil jouw ogen binnen mij voelen. niemand kent de waarheid en een grote en steeds grotere liefde zal bestaan.”

Dit gevoelige lied waarbij de ziel zich opent en overgeeft aan de liefde is de ene pool. De wraakzucht en het gewelddadige is de andere pool waartussen The Godfather zich beweegt. Bij Michael Corleone komt dat het sterkst naar voren en dat komt natuurlijk ook door de vertolking van Al Pacino. In zijn gezicht combineert hij het gevoelige, bijna weke met een genadeloze hardheid. Het laatste wordt niet verborgen gehouden achter het eerste, maar het bestaat allebei naast elkaar in hem. Daardoor weet The Godfather zo te raken. Het toont ons de ongemakkelijke waarheid dat we zacht en hard, goed en kwaad, liefde en haat naast elkaar in ons dragen.

Speek softly love [ godfather.wikia.com ]

Wat doe je wanneer je de zoon van je vader hebt laten vermoorden? Met deze vraag zien we Michael Corleone worstelen in het laatste deel van het drieluik The Godfather. Meestal wordt The Godfather III minder hoog aangeslagen dan de eerste twee delen, maar toch is het nog altijd een heel goede film. Het is alleen geen meesterwerk geworden omdat er teveel is ingestopt.

Wat de psychologie betreft, gaat The Godfather III verder dan zijn voorgangers. Dat komt vooral omdat het katholieke geloof nu een grotere rol gaat spelen. De katholieke kerk, die hoort er nu eenmaal bij in de Siciliaanse gangsterfamilie, dat was zo’n beetje het beeld dat de twee films uit de jaren zeventig ons hebben gegeven. Omdat het katholicisme een onderdeel is van de Italiaanse cultuur, speelde de kerk een rol in het leven van de Corleones. Maar verder dan folklore leek het niet te gaan.

Wanneer aan het begin van het derde deel Michael Corleone vanwege zijn filantropie door het Vaticaan onderscheiden wordt met de Orde van San Sebastiaan, vermoeden we dan ook dat deze filantropie een zoveelste dekmantel is van zijn maffiapraktijken. Of tenminste dat de liefdadigheid en de katholieke kerk gebruikt worden als schaamlap.

In The Godfather hebben we Michael Corleone niet alleen leren kennen als een killer maar vooral als een familieman die zijn hart zuiver wil houden. Hij heeft altijd het beste gewild voor zijn familie. Dat hij zijn broer Fredo heeft laten vermoorden, geeft zijn ziel geen rust. Zijn connectie met het Vaticaan voert hem niet alleen naar nieuwe projecten, maar ook naar zijn geweten. Een van de hoogtepunten uit het derde deel vind ik zijn biecht bij kardinaal Lamberto.

We verwachten dat een maffiabaas zijn berouw speelt, dus krokodillentranen. Maar ten overstaan van de kardinaal en God beseft Michael Corleone ten volle wat hij gedaan heeft: hij heeft opdracht gegeven om mensen te laten vermoorden! Maar het allerergste is dat hij bevel gegeven heeft om de zoon van zijn vader te doden. Kardinaal Lamberto is geschokt. Hij weet nu dat de filantroop don Corleone een maffiabaas is. “Uw zonden zijn verschrikkelijk. Het is rechtvaardig dat u hieronder lijdt. Er is redding voor u, maar ik weet dat u dat niet gelooft. U zult niet veranderen.”

De Godfather-trilogie eindigt op Sicilië en dat is een goede keuze geweest. Want The Godfather gaat niet alleen over misdaad, maar is ook het verhaal van Sicilië met zijn tragische geschiedenis. De familievloek van de Corleones is de vloek die al honderden jaren op het eiland rust en door Vito Corleone aan het begin van de twintigste eeuw is overgebracht naar Amerika.

The Godfather III [ imdb.com ]