The greatest tv drama of all time wordt Mad Men door Rolling Stone Magazine genoemd. Voor mij persoonlijk deelt het deze hoogste waardering met de Duitse Heimat trilogie van Edgar Reitz. Beide behoren tot het beste drama dat ik ooit op televisie zag. Mad Men en Heimat zijn enigszins met elkaar vergelijkbaar. De levens van de personages staan weliswaar centraal, maar de geschiedenis speelt op de achtergrond als onzichtbare personage mee. De tijdgeest bepaalt steeds de “couleur locale” en soms treedt de geschiedenis in een historische gebeurtenis even op de voorgrond.

Edgar Reitz noemde Heimat eens een fictieve kroniek. Het is geen gewone kroniek, maar menselijk drama waarin we de levens van de hoofdrolspelers gedurende jaren of decennia volgen. Matthew Weiner, de geestelijk vader van Mad Men, zei over de serie: “I don’t want this to be a history lesson. I am always interested in the characters’ lives and what can be thematically told in whatever the event is.” Over de rol van de geschiedenis van de jaren zestig, zei hij: “The greatest thing about this job is that I get to learn so much, and I don’t just mean about history. I mean how history interacts with their lives”

Mad Men en Heimat laten zien hoe mensen afzonderlijk reageren op “geschiedenis” die zich hier en daar expliciet ontlaadt in een historische gebeurtenis. Hoe werd er in het boerendorp Schabach op de Hunsrück gereageerd toen de nazi’s in 1933 aan de macht kwamen? Wat waren de reacties van het publiek tijdens een prijsuitreiking voor reclamejongens in New York, toen het nieuws bekend werd gemaakt dat Martin Luther King was vermoord? Wereldschokkende gebeurtenissen worden teruggebracht waar ze horen: niet in de geschiedenisboeken, maar in de menselijke ervaring.

het jaar 1968
Het zesde seizoen van Mad Men begint in december 1967 en loopt daarna door 1968. Dat jaar zou een keerpunt worden in de Amerikaanse geschiedenis. In februari begon in Vietnam het Tet offensief dat zou eindigen in een strategische overwinning voor het communistische Noord-Vietnam. De Amerikanen realiseerden zich voor het eerst dat ze de oorlog in Vietnam niet konden winnen. De protesten tegen de oorlog in Vietnam werden massaler en in Europa heerste er een anti-Amerikaanse stemming. 1968 was voor Amerika in meer opzichten een traumatisch jaar: op 4 april werd Martin Luther King in Memphis vermoord en twee maanden later ook senator Bobby Kennedy.
 
Voor het Amerikaanse zelfvertrouwen was er helemaal aan het einde van het jaar toch nog een lichtpuntje: De Apollo 8 missie was de eerste waarbij de bemanning in een baan om de maan draaide. Het bleek achteraf de generale repetitie voor de bemande maanlanding in het jaar daarop. De oorlog in Vietnam was verloren, maar de space race tegen de sovjet-unie gewonnen.

mad men [ amctv.com ]

In de jaren tachtig was ik een fan van David Lynch. Het begon voor mij met The Elephant Man (1980) dat ik nog altijd zijn beste film vind. Met Blue Velvet (1986) vestigde hij zijn naam in Nederland. In datzelfde jaar zag ik Eraser head (1977), een inktzwart surrealistisch sprookje. Aan het begin van de jaren negentig stond David Lynch op zijn hoogtepunt. Op televisie zond de VPRO iedere zondagavond Twin Peaks (1990-1991) uit, een soap voor intellectueel Nederland.

Toen ik in 1990 in een Rotterdamse bioscoop Wild at heart (1990) zag, voelde ik voor het eerst afkeer van de zwarte humor van de regisseur en zijn publiek. Ik herinner me een scène waarin een hond er na een bomaanslag met een afgerukte hand in zijn bek vandoor gaat. Het cynische gegrinnik om mij heen irriteerde mij. Twaalf jaar later zag ik in Kriterion in Amsterdam Mulholland Drive. Ik merkte toen dat voor mij de magie was uitgewerkt. En nu ik deze film gisteren na nog eens twaalf jaar voor de tweede keer zag, weet ik het zeker.

Zoals John Ford zich met de western verbonden heeft, zo heeft David Lynch zich met het mystery genre verbonden. Beiden definieerden het genre opnieuw met iconische beelden en cinematografische stijlmiddelen. Wat monument valley is in het werk van Ford, is de act in het theatertje met rode gordijnen in het werk van Lynch. Naast de iconische beelden heeft de cinematografie ook een uitgesproken signatuur. Lynch is niet de uitvinder van de handheld shot die heel langzaam een ruimte binnendringt, maar past deze overvloedig veel toe in combinatie met onheilszwangere muziek. Dit effect maakt van suspense en mystery een karikatuur maar werkt, net als een penetratie in een pornofilm, altijd. Als iemand naast je in een schemerige ruimte, ineens stil blijft staan en fluistert: “stil! er is iets…” gaan de nekharen vanzelf overeind.

Voor een goede mystery film gelden voor mij een paar voorwaarden. Geheimzinnigheid hoort uiteraard bij het genre, maar bevredigt alleen als er een (deel van de) puzzel wordt opgelost of er in ieder geval de illusie is dat er puzzelstukjes aan elkaar vallen. Zelden, zoals in Picnic at hanging rock (1975), werkt het wanneer er aan het einde van de film helemaal niets echt duidelijk is geworden. Daarnaast mag die geheimzinnigheid niet louter een stijlmiddel worden. Het moet de vertelling aan de binnenkant spannend maken en kan er beter niet als een sausje overheen gegoten worden.

Precies daarom haak ik af bij Mulholland Drive. De sfeer is aantrekkelijk surrealistisch gemaakt. Lynch toont zich als verteller weer een meester in stijlfiguren: hij speelt net zoals in zijn vorige films weer met het contrast tussen de onschuld en het lugubere en bedient zijn publiek opnieuw met grotesken, zwarte humor en seks. En natuurlijk acteert Naomi Watts fantastisch. Ze brak na deze film terecht door.

Maar ondanks al deze uiterlijkheden die de filmcritici zo bekoren, blijft de film hangen in een opzettelijk veroorzaakte mist. De droomachtige sfeer, waardoor een mystery zo onder de huid kan kruipen en schuurt met de werkelijkheid, heeft zich verzelfstandigd. Mulholland Drive is een black box vol losgeknipte rafelranden.

Mulholland Dr. [ imdb.com ]

De laatste generatie sterren van het klassieke Hollywood is aan het uitsterven. In december overleden Eleanor Parker (1922-2013) en Joan Fontaine (1917-2013), in februari Shirley Temple (1928-2014) en in april Mickey Rooney (1920-2014). Nu gisteren ook Lauren Bacall (1924-2014) op bijna 90-jarige leeftijd overleed, behoren Olivia de Haviland (1916),Maureen O’Hara (1920) en Rhonda Fleming (1923) tot de laatste klassieke Hollywoodsterren die nog in leven zijn …

Lauren Bacall was een van de meest karaktervolle Hollywoodactrices en vormde met haar 25 jaar oudere echtgenoot Humphrey Bogart in de tweede helft van de jaren veertig een iconisch koppel in de film noir. De eerste film die ze samen maakten was To have and have not in 1944. Daarna speelden ze in The Big Sleep die in 1944 werd opgenomen maar pas in augustus 1946 verscheen. Op 21 mei 1945 trouwden Bogart en Bacall. De chemie tussen de twee spatte van het doek.

De scherpe en onderkoelde dialogen van Raymond Chandler zijn “Bogie and Bacall” op het lijf geschreven. Sinds Humbrey Bogart in Cassablanca en in The Maltese Falcon respectievelijk Ricky Blane en Sam Spade had gespeeld, was zijn imago als mr. Cool gevestigd. Lauren Bacall werd met haar chin tucked in, eyes glancing upwards look de ideale pendant van de onderkoelde hard-boiled private eye Philip Marlowe.