Categorie archief: Duitsland

duivelspact

70 jaar geleden werd het Molotov-Ribbentrop pact gesloten
Acht dagen later viel Hitler Polen binnen en begon de Tweede Wereldoorlog

Hitler had het niet-aanvalsverdrag met Stalin nodig om een week later Polen binnen te kunnen vallen met de garantie geen tweefrontenoorlog (zoals van 1914-1917) te ontketenen. Het Molotov-Ribbentrop pact had nog een geheim aanhangsel (zie kader helemaal onder) waarbij net zoals ruim vijf jaar later op Jalta de invloedssferen (van de Sovjet-Unie en het Derde Rijk) werden bepaald, wat ten koste ging van de kleinere landen. De twee dictators dienden met dit pact uiteraard hun eigen belangen en daarom is het de geschiedenis ingegaan als ‘duivelspact’ of ‘monsterverbond’.

Polen werd tussen de twee ondertekenaars verdeeld, de Baltische staten Finland, Estland en Letland kwamen in de Sovjetsfeer, evenals delen van Roemenië(Bessarabië en de noordelijke Boekovina). Hiermee herstelde de Sovjet-Unie in belangrijke mate de grenzen van het tsaristische Rusland gedurende de 19e eeuw. Daarvoor waren de meeste van die gebieden nooit onderdeel geweest van tsaristisch Rusland. De gebieden die de Sovjet-Unie aan het eind van de Eerste Wereldoorlog aan Duitsland had moeten afstaan en bij de vrede van Versailles aan Polen waren toegewezen werden opnieuw door de Sovjet-Unie geannexeerd. Het ironische van de opdeling van Polen in 1939 was, dat Duitsland daarmee het niet-aanvalspact met Polen schond. Dat pact had Polen in 1934 met Duitsland afgesloten om de ongezonde belangstelling van Duitsland af te wenden in de richting van Frankrijk en Groot-Brittannië.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Molotov-Ribbentrop pact
de ondertekening van het pact op 23 augustus 1939 Acht dagen later zou Hitler Polen binnenvallen wat het begin zou worden van de Tweede Wereldoorlog

Geheimes Zusatzprotokoll
Aus Anlaß der Unterzeichnung des Nichtangriffspaktes zwischen dem Deutschen Reich und der Union der Sozialistischen Sowjetrepubliken haben die unterzeichneten Bevollmächtigten der beiden Teile in streng vertraulicher Aussprache die Frage der Abgrenzung der beiderseitigen Interessensphären in Osteuropa erörtert. Die Aussprache hat zu folgendem Ergebnis geführt:

1. Für den Fall einer territorial-politischen Umgestaltung in den zu den baltischen Staaten (Finnland, Estland, Lettland und Litauen) gehörenden Gebieten bildet die nördliche Grenze Litauens zugleich die Grenze der
Interessensphäre Deutschlands und der UdSSR. Hierbei wird das Interesse Litauens am Wilnaer Gebiet beiderseits anerkannt.
( … )
Bron: ns-archiv.de

Zoals bekend zou Hitler nog geen twee jaar later het pact met Stalin aan zijn laars lappen en hem verbijsteren door alsnog de Sovjet-Unie aan te vallen.

Goethe’s Grand Tour [ 3 ]

aan het lezen in Reis door Italië (1786-1788) van Johann Wolfgang Goethe:
Italien – das Land deutscher Sehnsucht
In den letzten Jahrhunderten ist Italien von den deutschen Dichtern, Künstlern und Denkern immer wieder mit unterschiedlichen Zielen und Vorstellungen bereist und neu entdeckt worden. Hierbei interessierten sich die Italienbesucher immer wieder für dieselben Gegenstände: das Land mit seinen Naturschönheiten, die von der Antike über die Renaissance bis zur Gegenwart reichende Kultur und schließlich die Bewohner der verschiedenen italienischen Regionen. Das Hauptinteresse der Italienfahrer konzentrierte sich auf die drei Städte Rom, Florenz und Venedig.
Sint Pieter door Goethe
gezicht op de Sint Pieter in Rome
tekening van Goethe
Rom galt jahrhundertelang als Inbegriff weltlicher und christlicher Geschichte, als Caput Mundi, als ewige Stadt, als Kosmos im kleinen. Während andere Städte, wie Florenz oder Bologna, Padua oder Neapel, ein geschlossenes Stadtbild besitzen, birgt Rom so viele verborgene Schätze, die selbst ein wochenlanges Durchstreifen erst langsam erschließt. In Rom haben Antike, Mittelalter, Renaissance und Barock ihre unauslöschlichen Spuren hinterlassen, hier umweht den Besucher mächtig der Geist der Geschichte, das Bewußtsein, auf demselben Boden zu wandeln wie Cäsar und Augustus, wie Apostel Paulus und Volkstribun Rienzi, wie Michelangelo und Raffael. Auch für Goethe stand der Romaufenthalt an der Spitze der italienischen Eindrücke. Hier fand er nach eigenem Bekenntnis zu sich selbst, hier sei er, »übereinstimmend« mit sich selbst, »glücklich und vernünftig« geworden.
 
Florenz stand lange Zeit im Schatten Roms. Wer von Florenz nach Rom fuhr, der vergaß alsbald die Stadt am Arno; wer die Städte in umgekehrter Reihenfolge besuchte, dem wollte Florenz nach der römischen Vielfalt und Monumentalität auch nicht recht schmecken. Erst in der zweiten Hälfte des neunzehnten Jahrhunderts, als die Vorliebe für Geschichte und Kunst der Renaissance geweckt war, erhielt Florenz einen eigenen Rang in der Perlenkette städtischer Attraktionen.
 
Venedig, die dritte Stadtattraktion Italiens, besticht durch seine eigentümliche geographische Lage und mußte noch nie den Vergleich mit Rom scheuen. Schon immer galt es als exotische Perle des Mittelmeers, als Märchenstadt, wo Orient und Okzident einander die Hand reichen, Meer und Land sich begegnen. Eine Stadt für Träumer, die schon immer Künstler, Maler, Dichter und Komponisten inspiriert hat. Freilich blieben die Gefühle der meisten Reisenden zwiespältig gegenüber Venedig; die einen empfanden den Zauber, die andern sahen den Schmutz, die einen rochen den Duft des salzigen Meers, die andern witterten Verfall.
 
Bron: goethezeitportal.de
Warhol-Goethe
Tischbein’s Goethe door Andy Warhol

integrale tekst [ textlog.de ] | integrale tekst [ gutenberg.spiegel.de ]

Goethe’s Grand Tour [ 2 ]

aan het lezen in Reis door Italië (1786-1788) van Johann Wolfgang Goethe

Toen Goethe begin september 1786 heimelijk naar Italiëvertrok, was Frederik II (de Grote) van Pruisen twee weken daarvoor gestorven na een regeerperiode van 46 jaar. Precies zoveel tijd zit er ook tussen de Grand Tour van vader (1740) en zoon (1786).
postkoetsDe tijd had in de tussen- liggende periode bepaald niet stilgestaan, maar toch was de wereld van 1886 nog net pre-industrieel te noemen. James Watt had weliswaar twintig jaar voordat Goethe aan zijn Grand Tour begon de stoommachine uitgevonden, maar in Europa en zeker in Italiëhad deze revolutionaire uitvinding nog nauwelijks effect. Het zou nog ruim veertig jaar duren voordat de eerste spoorverbindingen er kwamen. Reizen over land ging hoofdzakelijk nog per postiljon. Het is aardig om te lezen hoe dat in die tijd ging en Goethe geeft daar soms gedetailleerde informatie over. Zo schrijft hij dat hij het eerste traject, van Karlsbad naar Regensburg (ruim 180 km), in 31 uur aflegt. Dat is gemiddeld dus in iets minder dan zes kilometer per uur!

Goethe in Rom
Goethes reis door Italië(1886-1888)

Ook moeten we in 1786 terug naar een totaal ander staatkundige situatie. Duitsland, Oostenrijk en Italiëzoals we dat nu kennen, bestonden nog niet. In 1786 was Duitsland nog altijd een lappendeken van vorstendommen met als grootste het koninkrijk Pruisen, dat in Midden-Europa een nieuwe grootmacht was geworden. De Derde Silezische oorlog (1756-1763) tussen Pruisen (en bondgenoten) en het Habsburgse Rijk (en bondgenoten) lag nog tamelijk vers in het geheugen. Goethe was 13 jaar toen er in 1863 met de Vrede van Hubertusburg een eind kwam aan het zevenjarige conflict tussen Pruisen en Oostenrijk met de bodemschatten van Sileziëals inzet. Maria Theresia van Oostenrijk was in 1780 gestorven en opgevolgd door haar oudste zoon Joseph II. Het huidige Oostenrijk vormde het centrum van het Habsburgse Rijk met haar veelheid van etnische groepen en gebiedsdelen. Zo vormden het huidige Belgiëen Luxemburg de Habsburgse Nederlanden en deze lagen gescheiden van het ‘moederland’. Andere gebiedsdelen zoals Hongarije, Zevenburgen (Transilvanië), Bohemen en Moraviëvormden samen een cluster met Oostenrijk.

Beieren, Tirol en Venetiëin 1786
Beieren, Tirol en de Republiek Venetiëin 1786
inzet: het Heilige Roomse Rijk

Ook in Noord-Italiëlagen Habsburgse rijksdelen en dit is ook het gebied waar Goethe doorheen trekt. Aan de zuidkant van de Brennerpas lag in Goethes tijd Zuid-Tirol met Bozen (het huidige Bolzano) als hoofdstad. Nog verder zuidelijker kwam je in Trentino bij het Gardameer. Aan de zuidzijde van dat gebied lag pas de taalgrens tussen het Duits en Italiaans en kwam je in de Republiek Venetië. Het Italiëvan tegenwoordig bestaat overigens pas sinds 1861 maar Trentino-Zuid-Tirol met zijn overwegend Duits-sprekende bergbewoners vormde nog tot 1918 een deel van Oostenrijk. Ondanks de veritalianisering in de twintigste eeuw was in 2001 nog bijna 70% van de bevolking van Zuid-Tirol Duitstalig.

Trentino-Zuid-Tirol
Na de Eerste Wereldoorlog werd het huidige Trentino-Zuid-Tirol, dat toen bij het Oostenrijkse Tirol hoorde, door Italiëgeannexeerd. De huidige provincie Zuid-Tirol was toen nog volledig Duitstalig, maar werd eveneens door Italiëbezet zodat de waterscheiding op de staatsgrens met Oostenrijk kwam te liggen. Deze provincie werd in de daarop volgende decennia veritaliaanst, zowel door het Duits uit het openbare leven te bannen als door massale immigratie van Italianen. Onder het fascisme werden de Duitstaligen zelfs onder druk gezet om naar Oostenrijk te verhuizen. Onder internationale druk werd na de Tweede Wereldoorlog een verdrag gesloten tussen Italiëen Oostenrijk (akkoord van De Grasperi-Gruber), waarin het gebied autonomie zou krijgen. In ruil daarvoor bleef het gehele gebied bij Italië. Deze autonomie garandeerde echter geenszins de rechten van de Duitstaligen, omdat zij in de regio Trentino-Zuid-Tirol nog altijd in de minderheid waren. Na gewelddadige acties van Duitstaligen in de jaren zestig besloot men daarom het zwaartepunt van de autonomie te verschuiven naar de provincies, zodat de Duitstaligen in Zuid-Tirol hun eigen beleid konden voeren. Door de grondwetswijziging van 2001 is deze autonomie nog verder uitgebreid. De bevoegdheden van de regio Trentino-Zuid-Tirol zijn hierdoor geminimaliseerd. Bron: nl.wikipedia.org

Tirol
Noord-Italië in Goethes tijd
Goethe begann seine Italienreise 1786, nachdem vorher bereits drei Anläufe zu einer solchen Reise abgebrochen wurden. Er reiste über Regensburg, Innsbruck und den Brenner zum Gardasee, nach Verona, Venedig, Ferrara, Bologna, Rom, Neapel und Sizilien. Dabei reiste er alleine, was zu seiner Zeit ungewöhnlich war. Der Fokus seiner Beschreibungen verschiebt sich im Verlauf des Werks. Im frühen Teil des Berichts dominieren meteorologische, botanische, geologische und geographische Beobachtungen (so suchte er etwa im Botanischen Garten von Palermo nach der “Urpflanze”). Ab seinem gut zweiwöchigen Venedigaufenthalt im Oktober 1786, der von Theaterbesuchen geprägt ist, treten jedoch kulturelle Themen in den Vordergrund.
 
Sein Hauptinteresse liegt dabei in der Antike. Mittelalterlicher und neuzeitlicher Kunst bringt er wenig Interesse entgegen, besonders, wenn sie christlich geprägt ist; so besucht er beispielsweise in Assisi nicht die Grabeskirche des heiligen Franz von Assisi mit den Fresken von Giotto, sondern vielmehr den in eine Kirche umgewandelten Tempel auf dem Hauptplatz der Stadt. Werke von Michelangelo und Raffael bewundert er zwar, beschreibt sie jedoch ausdrücklich nur unter ästhetischen Gesichtspunkten und unter Ignorierung des religiösen Hintergrunds.
 
Einen großen Raum nimmt Goethes eigene Malerei ein. Er verkehrt in Künstlerkreisen und trägt sich mit der Absicht, vom Literaten selbst zum Maler zu werden. Trotz intensiver Übungen scheitert dieser Plan jedoch letztlich. In seine italienische Zeit fällt die Fertigstellung und Veröffentlichung der Iphigenie auf Tauris, für die er von allen Seiten mehr Anerkennung erntet als für seine Versuche als Maler. Kontakte zu Einheimischen werden in der Italienischen Reise kaum dargestellt. Goethe spricht zwar über die Unterschiede zwischen der italienischen und der deutschen Mentalität, macht dies jedoch nicht an konkreten Bekanntschaften fest, sondern beschreibt eher seinen Eindruck von der Bevölkerung als Ganzes. Eine wichtige Rolle kommt etwa der Darstellung des römischen Karnevals zu, von dem er eher abgestoßen ist. Grundsätzlich steht er der italienischen Mentalität jedoch positiv gegenüber.
 
Bron: de.wikipedia.org

integrale tekst [ textlog.de ] | integrale tekst [ gutenberg.spiegel.de ]