De vijfde aflevering van Die Zweite Heimat speelt zich af tegen de achtergrond van de Schwabinger Krawalle in juni 1962 in München en heeft de toepasselijke titel Das Spiel mit der Freiheit. Wat het concert van de Rolling Stones in het Kurhaus op 8 augustus 1964 voor Nederland was, dat waren de Schwabinger Krawalle misschien wel voor Duitsland. De jeugd werd in één keer in de jaren zestig gesmeten.

Hermann en zijn vrienden in München behoren tot de generatie Duitsers die in de oorlog geboren zijn en zich in de eerste helft van de jaren zestig bewust worden van de generatiekloof met hun ouders. Deze hadden de oorlog bewust meegemaakt, maar waren daar na 1945 niet bepaald spraakzaam over. Steeds meer jongeren in Duitsland begonnen zich na 1960 af te vragen waar hun ouders stonden in de oorlog. Het generatieconflict dat in de jaren zestig overal in het Westen speelde, had in Duitsland een extra lading.”Fascisten!” sisten studenten naar de politie die hen op straat aftuigden. De Schwabinger Krawalle in juni 1962 waren een voorbode van 1968 en de RAF. Ik moest bij deze aflevering denken aan de film Wo wenn nicht wir, een biopic over Gudrun Enslin en Bernward Vesper.

Hoofdpersoon Hermann Simon wordt door politieagenten op straat samen met zijn gitaar in elkaar geslagen. Wanneer hij daarna een klacht indient op het bureau, willen ze hem arresteren maar kan hij nog net ontsnappen. Hij vlucht naar Sylt aan de Noordzeekust. Onderweg ontmoet hij Helga die München ook ontvlucht is. Met Helga en twee van haar vriendinnen beleeft hij in het burgerlijke Dülmen een erotisch avontuurtje. Wanneer hij aan het einde van de zomer in München terugkeert, ziet hij Clarissa weer. De liefde tussen hen gloeit opnieuw op. “Waar heb jij deze zomer uitgehangen?” vraagt ze met grote ogen. “Irrungen.” antwoordt hij. “Umwegen.” Het is even stil tussen hen. “Jammer eigenlijk” zegt Clarissa.

Hermann ontdekt in zijn spel met de vrijheid dat hij de absolute vrijheid niet zoekt. Net als bij Goethe giert de Sturm und Drang door zijn lijf, maar zoekt hij de overgave in de beheersing en de beperking. Ook Helga heeft haar bekomst van hun ménage à  trois. Ze is smoorverliefd op Hermann, maar moet accepteren dat het niet wederzijds is. Teleurgesteld besluit ze haar ouderlijk huis in Dülmen te verlaten en terug te keren naar München. In tegenstelling tot Hermann zoekt Helga het sublieme in het radicale. Het zou mij niet verbazen dat ik haar in een volgende aflevering van Die Zweite Heimat zie ontsporen. In een intense hier-en-nu ervaring met Hermann en haar twee vriendinnen declameert ze Zarathustra’s Rundgesang:

Oh Mensch! Gieb Acht!
Was spricht die tiefe Mitternacht?
“Ich schlief, ich schlief
Aus tiefem Traum bin ich erwacht:
Die Welt ist tief,
Und tiefer als der Tag gedacht.
Tief ist ihr Weh
Lust – tiefer noch als Herzeleid:
Weh spricht: Vergeh!
Doch alle Lust will Ewigkeit
will tiefe, tiefe Ewigkeit!
 
Friedrich Nietzsche

Die Zweite Heimat [ reinder.rustema.nl ]

In de Alte Pinakothek in München zag ik een portret van de landschapsschilder Johann Georg von Dillis uit 1833. De 74-jarige Von Dillis oogt als een ernstige, ingetogen Biedermeier . Op zijn 23e werd hij priester gewijd en in zijn hart is hij dat misschien altijd gebleven. In de omgeving van Rome ontwikkelde hij zich tot landschapsschilder en stond hij onder invloed van de classicistische stijlprincipes van Claude Loraine.

In het onderstaande landschap dat in de Neue Pinakothek hangt, is dat duidelijk te zien. Het is een uitgebalanceerd pastoraal landschap met traditionele staffage: op de voorgrond een musicerend gezelschap en daar achter een herder. Zo keken ook zijn tijdgenoten Jacob Philipp Hackert (1737-1807) en Joseph Anton Koch (1768-1839) naar het Italiaanse landschap.

Von Dillis maakte in 1821, net als de Franse landschapsschilder Pierre Henri de Valenciennes (1750-1819) veertig jaar eerder, een uitgebreide studie van wolken. In het Lenbachhaus zag ik een serie tekeningen in wit krijt op grijsblauw papier. In het eerste kwart van de negentiende eeuw had de wolkenstudie van Luke Howard uit 1802 grote invloed op landschapsschilders.

Von Dillis werd bij het grote publiek van zijn tijd vooral bekend door zijn betrokkenheid bij de totstandkoming van de Alte Pinakothek. Toen Ludwig I (1786-1868) van Beieren nog kroonprins was, had de 27 jaar oudere Von Dillis hem vergezeld op zijn reis door Italië. Von Dillis is tot aan zijn dood met hem bevriend gebleven en werd de eerste directeur van de Alte Pinakothek.

meer Italiëgangers [ W&V ] | J.G. von Dillis [ de.wikipedia.org ]

Ik vind het leuk om een period piece te screenen op historische juistheid en geniet er daarna van als het klopt. De Duitse televisieserie Heimat is net als Mad Men en The Hour gemaakt met veel zorg voor de details. Wanneer ik een van deze series weer eens op DVD bekijk, dan zet ik het beeld regelmatig stil als er een krant voorbij komt. Of een postzegel.

Niet alleen God zit in de details. De meeste herinneringen ook.

Heimat 2 deel 3 Eifersucht und Stolz | Post uit Duitsland [ 2 ]