In het vijfde hoofdstuk van Aardse Machten kijkt Michael Burleigh naar de liberale bewegingen die tijdens de Restauratie overal in Europa ontstonden. Meestal werden ze door het repressieve systeem van Metternich dat sinds het Congres van Wenen (1814-1815) de nieuwe orde in Europa bepaalde, snel de kop ingedrukt. Nadat Napoleon verslagen was, vestigden zich in Europa overal monarchistische dictaturen. Liberalen en republikeinen die tussen 1789 en 1815 aan de vrijheid hadden geroken, moesten hun droom van een vrije natiestaat in het verborgene met elkaar delen. Er ontstonden zo geheime genootschappen. Het oudste republikeinse genootschap noemde zich carbonari en was al in 1802 in Italiëontstaan uit de vrijmetselarij. Deze groepering streefde naar eenwording van het Italiaanse schiereiland en luidde de Risorgimento in.

Na een mislukte liberaal-nationalistische opstand in Napels in 1820-21 worden de carbonari overal vervolgd en velen van hen vluchten naar het buitenland. Pas tien jaar later volgt een tweede opstand, ditmaal in Romagna, Parma en Modena, vazalstaten van Oostenrijk. Ook nu herstelt het Oostenrijkse leger de orde weer. Een van de opstandelingen is Giuseppe Mazzini, die in 1831 de beweging Giovane Italia zal oprichten. Het mengsel tussen politiek en religie, waar Aardse Machten over gaat, is nergens zo bedwelmend als bij Giuseppe Mazzini en zijn Giovane Italia. Zijn geschriften zijn doorspekt met religieuze retoriek als apostolaat, overtuiging, credo, enthousiasme, geloof, martelaarschap, missie, loutering, wedergeboorte, heilig, offer, redding, etc..

Tegenwoordig doet de taal van Mazzini ons denken aan die van moslimfundamentalisten. Ook de Italiaanse republikeinen van Giovane Italia voerden een heilige strijd. Zoals het met een heilige strijd altijd gaat, wordt elk slachtoffer automatisch martelaar. Anna Banti begint haar roman noi credevamo (“wij geloofden”) met drie vrienden in het Koninkrijk der beide Siciliën die in 1831 trouw zweren aan Giovane Italia. We zien hoe hun levens bepaald worden door de heilige strijd. De eerste gaat deze strijd te ver. Voor de tweede gaat het nog lang niet ver genoeg. De derde wordt gelouterd door jarenlange opsluiting in Montefusco. Toch blijft het vuur van de revolutie in hem branden en in 1860 sluit hij zich aan bij de roodhemden van Garibaldi.

Het optreden van de Carbonari kwam voor het eerst aan het licht in het Koninkrijk Napels rond 1815. Hierbij richtten zij zich tegen de Franse overheersing onder het bewind van Napoleon Bonaparte. Na de val van Bonaparte richtten zij zich meer op het nationalistische gevoel en bestreden zij ook de Oostenrijkse invloed binnen de Italiaanse gebieden. In 1820 dwongen zij koning Ferdinand I van de Beide Siciliën een constitutionele monarchie af te kondigen. Dit succes bracht Carbonari in het koninkrijk Sardiniëertoe dezelfde eis aan koning Victor Emanuel I voor te leggen, die hierop besloot af te treden ten gunste van zijn broer Karel Felix. Beide politieke omwentelingen waren slechts van korte duur doordat met hulp van de legers van de Heilige Alliantie –Rusland, Oostenrijk en Pruisen- de opstanden onderdrukt werden en de situatie van vóór 1820 weer hersteld werd. Hierop besloten verschillende Carbonari het land te ontvluchten en zich vooral in Frankrijk te vestigen.
 
Bij het uitbreken van de Julirevolutie in 1830 te Frankrijk, die zich richtte tegen koning Karel X, waren ook de Carbonari actief. Het succes dat geboekt werd, was aanleiding om te geloven dat soortgelijke opstanden ook mogelijk moesten zijn in Italië. Begin 1831 slaagden de Carbonari er dan ook in verschillende steden binnen de Kerkelijke Staat los te maken van het pauselijk bestuur en er een tijdelijke republiek te vestigen. Op aandrang van paus Gregorius XVI waren het opnieuw de Oostenrijkse legers die ingrepen en de opstand neersloegen. Hierop volgden grootschalige vervolging van de Carbonari waardoor veel leden besloten uit te treden en toe te treden tot een nieuwe beweging, Giovane Italia (Jong Italië), geleid door de Vrijmetselaar Giuseppe Mazzini.
 
Bron: nl.wikipedia.org

150anni-lanostrastoria.it

Het is dit jaar honderd jaar geleden dat de opnamen begonnen van het Italiaanse filmepos Cabiria (1914). Het verhaal speelt zich af tijdens de Tweede Punische oorlog tussen de Romeinen en Feniciërs. Deze oorlog is vooral bekend geworden door Hannibal die met olifanten over de Alpen trok. Het filmscenario is voor een deel gebaseerd op de historische roman Salammbô (1862) van Gustave Flaubert. De Italiaanse schrijver Gabriele d’Annunzio heeft aan het scenario van Cabiria meegewerkt.

De jonge Cabiria wordt tijdens een uitbarsting van de Etna door piraten ontvoerd. Ze wordt als slaaf verkocht in Carthago. Daar wil men haar op een gegeven moment offeren aan het reusachtig afgodsbeeld van Moloch. Cabiria wordt gered door de Romeins edelman Fulvia Axilla en zijn slaaf Maciste. Maar net nadat Cabiria in veiligheid is gebracht, wordt Maciste gevangen genomen. Fulvio Axilla slaagt erin om Carthago te ontvluchten…

Net als de meeste regisseurs van zijn tijd, liet Pastrone zich voor zijn visuele drama’s inspireren door de schilderkunst. Zo ontdekte ik op de site Burning Mirrors dat twee scenes met Archimedes twee tableau vivants zijn van schilderijen. In de eerste scene zien we Archimedes vlak voor zijn dood somber voor zich uit kijken. Zijn houding is overgenomen van een schilderij van de Italiaanse historieschilder Niccolò Barabino (1832-1891).

In een andere scene heeft Pastrone een gravure van de Franse kunstenaar Gustave Courtois (1853-1923) als voorbeeld genomen. We zien Archimedes hier zoals Rafael hem rechts op de voorgrond op het fresco van de School van Athene heeft afgebeeld.

Cabiria is niet alleen bekend omdat het D.W.Griffith geïnspireerd heeft tot het maken van Intolerance (1916). Het was ook de eerste populaire film waarin gebruik gemaakt werd van een bewegende camera. De tracking shot waarbij de camera op een dolly is gemonteerd, werd aanvankelijk ‘een Cabira’ genoemd. De actie kon nu met de camera gevolgd worden, waardoor de cinema zich kon gaan onderscheiden van het theater met zijn statische blik. Twee jaar later zou D.W.Griffith met een verticale tracking shot van Babylon in de film Intolerance, een zgn. kraan shot, laten zien wat voor een omwenteling de bewegende camera voor de film betekende.

Cabiria [ imdb. com ] | The historical imagination of Cabiria

Na documentaires over de Franse diva’s Brigitte Bardot, Catherine Deneuve en Isabelle Huppert zond Avro’s Close Up een documentaire uit over de Italiaanse filmdiva Claudia Cardinale. CC was eind jaren vijftig het Italiaanse antwoord op BB en samen met Sophia Loren en Gina Lollobrigida en in mindere mate Virna Lisi een van de belangrijkste Italiaanse exportproducten in de jaren zestig. Bij het grote publiek is ze vooral bekend door haar rol in Once Upon a Time in the West. Maar in 1968, toen deze film gedraaid werd, was CC allang een wereldster.

In de documentaire komen behalve Claudia Cardinale zelf een aantal regisseurs die met haar gewerkt hebben aan het woord en een paar filmjournalisten. Twee grote Italiaanse regisseurs ontbreken omdat ze niet meer leven: Federico Fellini (1920–1993) en Luchino Visconti (1906–1976). La Cardinale werkte met beiden en dat was voor haar een wereld van verschil. In Otto e mezzo (1963) van Fellini kon ze gewoon zichzelf zijn.

In Il Gattopardo uit dat zelfde jaar van Visconti was alles juist strak geregisseerd. De rol als Angelica Sedara maakte haar wereldberoemd. De zeventigjarige actrice vertelt in de documentaire dat ze nog steeds overal ter wereld herinnerd wordt als Angelica. De Italiaanse meester die 32 jaar ouder was dan de in 1938 geboren Cardinale is voor haar nog altijd een vaderfiguur. “Er gaat geen film voorbij zonder dat ik aan Luchino denk”, bekent ze.

Helaas heb ik nog niet veel films met Claudia Cardinale gezien. Dit jaar zag ik voor het eerst Il Gattopardo waarin ze samen met Alain Delon en Burt Lancaster speelt. Ik zou graag nog een aantal Italiaanse films uit de eerste helft van de jaren zestig willen zien, maar die worden tegenwoordig zelden uitgezonden. La ragazza con la valigia (1961) van Valerio Zurlini staat op dit moment even op YouTube. In de documentaire waren ook fragmenten te zien uit de La ragazza di Bube (1963) van Luigi Comencini, Gli indifferenti (1964) van Francesco Maselli en Vaghe stelle dell’Orsa (1965) van Luchino Visconti.

Claudia Cardinale werd een ster in een geweldige tijd. De Italiaanse film was in de eerste helft van de jaren zestig een baken in de wereld en ze mocht werken met de grootste regisseurs. Francesco Maselli benaderde haar treffend. Haar kracht is volgens hem een mengeling van diepe pathos en geheim geluk. Aan de ene kant staat ze helemaal open naar het leven en aan de andere kant is ze vol van verdriet. Het is een heel andere omschrijving dan de oneliner van David Niven tijdens haar Amerikaanse debuut met Rock Hudson in Blindfold (1965): „Claudia Cardinale is, after spaghetti, Italy’s happiest invention.„

Claudia Cardinale [ imdb.com ]