Enkele jaren geleden heb ik in het bos eens een paar wandelaars aangesproken met een EO-achtig ‘mag ik es met je praten?’ Misschien dat het te maken had met de openbare maar intieme omgeving van het bos, want het ‘aangeschoten wild’ reageerde veel openhartiger dan ik verwacht had. Mijn vraag was ‘gelooft u in de evolutieleer?’ Het was in de omgeving van mijn geboorteplaats die bekend staat om zijn vele uiteenlopende protestantse kerkgenootschappen, van PKN tot Gereformeerde Gemeente in Nederland. Dus het verbaasde mij niet dat die wandelaars verklaarden in het scheppingsverhaal te geloven. Wat mij wéll verbaasde is dat sommigen daarbij óók in de evolutie geloofden. “Waarom niet én-én?…” reageerde een opgewekte man met een open blik. Nu Darwin vandaag zijn 200e verjaardag viert, lijkt het mij een prima gelegenheid om nog eens na te gaan waarom deze ‘en-en’ optie voor mij nog steeds een onmogelijkheid is. Vandaag valt de brochure Evolutie of schepping. Wat geloof jij? bij mij en u door de bus en staat een deel van Nederland misschien heel even stil bij de vraag, wat geloof ik eigenlijk? Voor de meesten zal de vraag allang beantwoord zijn, maar heel veel mensen, met name christenen, worstelen er nog steeds mee.

Toen ik vlak voor mijn dertigste tot geloof kwam , heb ik zeer bewust afstand genomen van de evolutieleer. Het kinderlijk geloof in de Schepping, Adam en Eva, de zondeval, de menswording van de Schepper, de Opstanding en het Paradijs dat ik tijdens de pubertijd verloren had, kon ik met (en in) hart en ziel weer omhelzen. Of preciezer gezegd was ik degene die omhelsd werd. Als veertienjarige had ik er plezier in gehad mijn moeder te jennen met de uitspraak dat de mens een zoogdier is. Dat leerde ik immers op school en zo was het. Mijn moeder was met haar geloof volgens mij blijven steken in een mythe die nu voorgoed ontmaskerd was. Als de mens van de aap en dus ook van de worm afstamde, bleek de complete Bijbel gebaseerd te zijn op religieuze mythologie. De mens was dier onder de dieren en had zichzelf een god geschapen. Het christelijk geloof was een gepasseerd station, een fase in de evolutie van het bewustzijn die ik voorbij gegaan was. Zo bleef het tot mijn dertigste.

In mijn bekering, vond ik in één keer het kinderlijk geloof terug en daarna heb ik er niet meer aan getwijfeld: God heeft de mens naar Zijn beeld en gelijkenis geschapen en dat betekent dat de mens en de aap geen gemeenschappelijke voorouder kunnen hebben. Dat ik dat met mijn verstand wéll had aangenomen, is eigenlijk niet zo vreemd. Alles wat wij ondervragen, wordt blootgesteld aan het heldere maar meedogenloze licht van de wetenschap. Deze heeft aannemelijk gemaakt dat er een directe lijn loopt van de mensaap naar de mens. Voor de meesten van ons is het een wetenschappelijk dus onomstotelijk feit dat het scheppingsverhaal een religieuze mythe of een poëtisch verhaal is terwijl de evolutietheorie de waarheid openbaart. De wetenschap heeft dus de plaats van het geloof ingenomen.

Fossielen, aardlagen en C14-datering leveren voor de Rede voldoende materiaal, om te bewijzen dat de evolutietheorie waar is. Wie dan nog het scheppingsverhaal letterlijk neemt, maakt zich in de ogen van de redelijke mens belachelijk. Hoe kun je nog geloven dat de wereld zesduizend jaar oud is wanneer de wetenschap bewijst dat de wereld 4,57 miljard jaar oud is? En is het niet helemaal bespottelijk om te geloven dat alles in zes dagen geschapen is, terwijl je op wikipedia kunt lezen dat het heelal volgens de laatste theorie 13,7 miljard jaar oud moet zijn. Voor de Rede is het scheppingsverhaal een onmogelijkheid en wordt daarom naar het rijk der fabelen verwezen.

Zo’n tweehonderdvijftig jaar geleden heerste er in Europa een bruisend vooruitgangsoptimisme. Toen 17 jaar na de dood van Edmond Halley in 1758 de komeet aan de hemel verscheen die hij precies op dat tijdstip voorspeld had, was men ervan overtuigd: met de wetenschappelijke methode zou de mens uiteindelijk het volledige leven kunnen beheersen. Tijdens de ‘Verlichting’ heeft de Rede zich boven alle dingen weten te verheffen. In het deïsme werd zelfs God een object van ons denken en daarmee was de allerhoogste plaats definitief door de Rede ingenomen. De Rede was het Alziend Oog van God geworden. Tegenwoordig vertellen we elkaar met grote stelligheid dat de de aarde 4,57 miljard jaar oud is en dat het heelal ontstaan is met de big bang. Het is een objectieve waarheid geworden.

Toch is de Rede een beperkt instrument. Wanneer we ons daarvan bewust blijven, kan de Rede nederig blijven op de plaats die door God Zelf gesteld is in plaats van omgekeerd. De foto die in 1968 vanuit de ruimte van de aarde werd genomen tijdens de Apollo 8 missie is sindsdien in ons collectieve bewustzijn opgeslagen en we weten het nu dus zeker: dat we op een bol leven, die drijft in een pikzwarte oneindige ruimte. Wanneer we met telescopen in de uithoeken van het universum turen, wordt de afgrond van het mysterie alleen nog dieper. We bevinden ons in het midden van een groot raadsel, in een zee van onwetendheid. Ook in de tijd. Altijd en overal zijn we in het hier en nu met het verleden als de onpeilbare diepte van het heden. Onpeilbaarheid als kenmerk van het mysterie van tijd en ruimte. Door deze existentiële huiver krijgt de Rede een bescheiden plaats toegewezen. De eerste oorzaak zal voor het verstand altijd verborgen blijven, alleen in de geestelijke ervaring zal het Mysterie Zich ten volle openbaren.

Iedereen die aan genealogisch onderzoek doet, weet dat je op een gegeven moment de draad definitief kwijtraakt en voor de meeste families begint de mist der tijden al vlak vóór 1811 (het jaar dat in Nederland de burgerlijke stand wordt ingevoerd). Dan wordt het al heel lastig om in de lichtbundel van het onderzoek nog namen te vinden in de pikzwarte duisternis van het verleden. ‘Nog maar tweehonderd jaar geleden’ denk je dan, maar eigenlijk kun je je er geen voorstelling van maken hoe lang geleden dat is. Zelfs een eeuw kun je je niet voorstellen. Honderd jaar is voor een mens in feite even onvoorstelbaar als zesduizend jaar of 4,57 miljard jaar. Alleen met ons verstand kunnen we weten dat een eeuw vijf maal zo lang duurt als twintig jaar en door te vergelijken kunnen we een begrip van tijd vormen. Maar we weten ook dat het in onze beleving anders is. De eerste vier jaar van ons leven duren bijvoorbeeld een eeuwigheid, in vergelijking met wat er na komt. Met getallen kun je misschien prima vergelijken, maar je kunt er nooit ervaring mee uitdrukken.

Daarin ligt voor mij het verschil tussen het scheppingsverhaal en de wetenschappelijke hypothese van de evolutietheorie. Het scheppingsverhaal gaat over de diepste ervaring, over onze relatie met God Die ons in het leven geroepen heeft. De evolutietheorie probeert met meten en wegen te verklaren hoe het leven op aarde ontstaan zou zijn in de loop der honderden miljoenen jaren. Dat laatste sprak mij in mijn pubertijd enorm aan. Dat was nog eens wereldverklaring, niet te voorzichtig maar in honderden miljoenen jaren tegelijk!

In mijn beleving maakt de evolutietheorie geen indruk op mij. Het raakt mij wel, misschien zoals het mijn moeder raakte, toen ik haar pesterig vertelde dat alle mensen zoogdieren zijn. Ook kan ik meevoelen met de reacties van Darwin’s gelovige tijdgenoten. Darwin en vooral zijn ‘bull dog’ Huxley verkondigden dat de mens en de aap een gemeenschappelijke voorouder hebben. Dat was en is nog steeds onverenigbaar met het scheppingsverhaal. Ook al zei de wandelaar in het bos met de open blik “waarom niet én-én?…” Maar het is het één of het ander.

creatio ex nihilio
Als God ons werkelijk geschapen heeft langs de evolutionaire weg, had God eerst duizenden generaties apen moeten laten sterven en na nog eens duizenden generaties mensachtige apen was Hij dan eindelijk aan de mens toegekomen. Dat betekent o.a. twee dingen: A. dat God schept volgens een principe dat voor ons verstand begrijpelijk is, namelijk de natuurlijke selectie en B. dat God de dood nodig heeft om te kunnen scheppen. De vereniging van de evolutietheorie met God als Ongeschapen Schepper is even monstrueus als onmogelijk. De mens kan nooit van de aap afstammen en moet altijd geschapen zijn op een manier die voor ons verstand onbegrijpelijk, ja belachelijk is. De Rede zegt dat de wereld nooit in zes dagen geschapen kan zijn. Maar God schept, in tegenstelling met de mens, uit het niets en heeft niet de geleidelijke weg nodig die wij met ons verstand kunnen volgen.

Het scheppingsverhaal legt het allemaal zo mooi aan ons uit. God schept de mens naar Zijn beeld en gelijkenis en plaatst hem in het Paradijs. Hij schept de mens voor het Eeuwige Leven met Hem in het Paradijs. Dat is geen concept, dat is de Liefde Zelf. Wij zijn bedoeld om gelukkig te zijn als een spelend kind in de tuin dat geen tijd kent en daardoor alle tijd heeft: het Eeuwige Leven. De dood heeft daar helemaal geen plaats in, omdat de dood helemaal niets met God, Die het Leven is, te maken heeft. God schept de mens uit het niets en plaatst hem in het Paradijs. Wanneer de eerste twee mensen door de eerste zonde vallen, worden zij uit het Paradijs verdreven en komt de dood en daarmee ook het lijden in de wereld. Daarom kan de evolutie, die gebaseerd is op de keten van geboorte en dood, nooit onderdeel van God’s Schepping zijn.

De evolutie opgevat als eindeloos proces van aanpassing van soorten, lijkt op het troosteloze Rad van Wedergeboorte van de boeddhisten. Die gedachte is zo deprimerend dat elke boeddhist daaruit verlost wil worden. Zelfmoord is voor de boeddhist geen optie omdat je dan negatief karma zou verzamelen waardoor je in een lagere levensvorm opnieuw geboren zou worden. Schopenhauer introduceert deze opvatting in de Westerse filosofie. De ‘blinde wereldwil’ die deze pessimistische filosoof onder de oppervlakte van al het leven meent te zien, is net als de Ewige Wiederkehr bij Nietzsche verwant aan het evolutieconcept. Het vooruitgangsoptimisme is dan definitief gekraakt. In onze tijd is het meedogenloze materialisme van Richard Dawkins die beweert dat het leven in zijn diepste wezen een doelloze brei DNA is, waarschijnlijk de meest radicale interpretatie van Darwin‘s leer, de materialistische pendant van Schopenhauer‘s pikzwarte metafysica over ‘de blinde wereldwil’. Kortom, de evolutieleer bevredigt mijn verstand misschien wel met een netjes wetenschappelijk antwoord, maar mijn hart krimpt ervan ineen.

De brochure Evolutie of schepping. Wat geloof jij? verschijnt in het kader van het Darwin-jaar. Op 12 februari 2009 is het 200 jaar geleden van Charles Darwin, door velen gezien als de grondlegger van de evolutietheorie, werd geboren. Op 24 november 2009 is het bovendien 150 jaar geleden dat Darwins belangrijkste werk, „Over het ontstaan van soorten„, verscheen. Coördinator van de huis aan huisactie in Nederland is Kees van Helden uit Urk. Aan de actie nemen ruim 30 organisaties en individuele personen deel. ( … ) Onder de organisaties die de actie steunen zijn de Vereniging Bijbel en Onderwijs, Stichting Ark van Noach, Stichting Hulp Vervolgde Christenen en Schreeuw om Leven.
( Bron: manna-vandaag.nl )

Charles Darwin [ nl.wikipedia.org ]