Maandelijks archief: maart 2011

mechanisch wereldbeeld

van l’ homme machine tot DNA-puzzel

Als je Marshall McLuhan’s beroemde uitspraak the medium is the message eens toepast op de geschiedenis van het beeld en dus op onze beeldvorming van de werkelijkheid, dan krijgt het begrip mechanisch wereldbeeld een heel concrete betekenis. Deze term komt uit de filosofie en meestal duiden we hiermee het wereldbeeld aan dat zich in de zeventiende en achttiende eeuw ontwikkelde. Het universum wordt in dit wereldbeeld voorgesteld als een onvoorstelbaar ingewikkelde machine die gehoorzaamt aan de universele wetten van de mechanica. In 1748 stelde de Franse arts en filosoof Julien Offray de la Mettrie in l’ homme machine dat óók de mens een machine is. Omstreeks het midden van de negentiende eeuw zou de mechanische en rationele wereldbeschouwing de wereld vervlakt hebben tot ‘materie’ en ‘nut’.

gravure 1878In de geschiedenis van het beeld wordt de mechanisering van het wereldbeeld duidelijk zichtbaar in de fotografie. Fotografie maakt het mogelijk een beeld te maken, niet door mensenhanden gemaakt. Fotografie betekent letterlijk “schrijven met/door licht”. Een foto is een uitwerking van universele optische en chemische wetten. Sinds 1839 is beeldvorming radicaal gemechaniseerd. In de negentiende eeuw konden foto’s nog niet in massaproductie worden genomen. Als substituut voor foto’s zouden tot ver in de negentiende eeuw staalgravures worden gebruikt die wel voor druk in grote oplagen geschikt waren.

Sinds 1839 is onze beeldvorming
radicaal gemechaniseerd
gravure 1878
Negentiende eeuwse staalgravures zijn weliswaar door mensenhanden gemaakt, maar het handschrift is uitgebannen. Staalgravures zien er machinaal uit. Alsof je op de achtergrond de drijfstangen en zuigers van een stoommachine hoort.

Vandaag precies 131 jaar geleden (4 maart 1880) werd in de New York Daily Graphic voor het eerst een foto in half-tone afgedrukt. Het halftoonraster zou het einde betekenen van de staalgravure. Vanaf het begin van de vorige eeuw werden foto’s in massaproductie afgedrukt, aanvankelijk nog in zwart-wit.

gravure 1878
Aan een halftoonraster komt geen mensenhand meer te pas. In vierkleurendruk hebben de rasters voor de vier proceskleuren een verschillende hoek om interferentie (het zgn. moiré patroon) te vermijden.

Alle digitale beelden zijn opgebouwd uit pixels. De pixel is net als het atoom het kleinste bouwsteentje. Digitale beelden vertegenwoordigen volmaakt een materialistisch wereldbeeld. Ze zijn opgebouwd uit dode pixels, zoals alle levende wezens opgebouwd zijn uit ‘levende pixels’, het DNA. Waar het persoonlijke handschrift, en daarmee de menselijke maat, uit de beeldvorming verdwenen is, worden wij tenslotte zélf door digitale beeldvorming tot een DNA-puzzel gereduceerd.

gravure 1878
De bouwstenen van het digitale beeld vergroot tot reuzepixels

terug naar de natuur

141 schilderijen van Thomas Cole (1801-1848) op internet

Thomas ColeThomas Cole is de vader van de Hudson River School en introduceerde in de eerste helft van de negentiende eeuw het romantische landschap in de Verenigde Staten. Hij hield van het ‘heroïsche landschap’, van theatrale zonsondergangen, dramatische luchten en imposante vergezichten. Zijn geconstrueerde landschappen herinneren mij aan zestiende eeuwse schilders als Joachim Patinir, Herri Met de Bles, Joos de Momper en Paulus Bril. Het onderstaande schilderij met de Amerikaanse pionier Daniel Boone (1734-1820) in de wildernis van Kentucky staat in een lange traditie en verwijst naar zestiende eeuwse voorstellingen van de heilige Hierononymos in de wildernis. Boone had zich in de wildernis van Kentucky teruggetrokken en leek wel een volgeling van de oude woestijnmonniken in de Nieuwe Wereld. Thomas Cole schilderde Daniel Boone zes jaar na zijn dood in 1826 toen hijzelf aan het begin van zijn carriere stond. De legendes rondom de figuur van Daniel Boone inspireerden romantici waaronder Amerikaanse transcendentalisten als Ralph Waldo Emerson (1803-1882) , Henry David Thoreau (1817-1862) en Walt Whitman (1819-1892).

Daniel Boone
Thomas Cole 1826
Daniel Boone bij zijn blokhut aan het Great Osage Lake in Kentucky
The Transcendentalist movement was based on a fundamental belief in the unity of the world and God
The Transcendentalist movement was a reaction against 18th century rationalism and a manifestation of the general humanitarian trend of 19th century thought. The movement was based on a fundamental belief in the unity of the world and God. The soul of each individual was thought to be identical with the world — a microcosm of the world itself. The doctrine of self- reliance and individualism developed through the belief in the identification of the individual soul with God.
 
Bron: class.uidaho.edu

explorethomascole.org | thomas-cole.info | web of transcendentalism

Bora Bora 1931

gezien op Arte: Tabu: A Story of the South Seas (1931)

Tabu 1931Van mijn grootvader heb ik enkele jaargangen van Universum geërfd, waaronder de zevende jaargang uit 1931 (nrs. 313 t/m 361). Dit weekblad van Dalmeijers Volksuniversiteit voor beschaving, wetenschap, efficiency, organisatie en succes besteedt ook aandacht aan volkenkunde. Het blad is strak en nuchter vormgegeven in de stijl van de crisistijd ofwel de Nieuwe Zakelijkheid. Ik moest aan de etnografische bijdragen in Universum denken toen ik de film Tabu: A Story of the South Seas uit 1931 van F.W. Murnau zag. Deze legendarische filmpionier kwam bij een verkeersongeluk in Californiëom het leven, deze maand precies tachtig jaar geleden. Tabu zou zijn laatste film zijn. De film werd gedraaid op Bora Bora en Robert Flaherty, die vijf jaar eerder Moana had gemaakt, assisteerde F.W. Murnau tijdens de opnamen. Tabu speelt zich net als Moana af in de Stille Zuidzee en hoort thuis in de categorie docufiction, een genre dat in het Nederlands meestal foutief vertaald wordt in docudrama. Arte zond maandagnacht de gerestaureerde versie uit waarin niet gesproken wordt.

Tabu 1931
zo kleurig als de filmposter is,
zo zwart-wit is de film
F. W. Murnau (1888–1931) made six or seven great or near-great films in his all-too-brief career. All save his last film were tightly controlled, studio-stylized works that (although they were beautiful and often moving) were thoroughly planned artifice. One might even use the contemporary expression “tight-assed“ in describing them. His final film, Tabu (1931), however, seems almost the complete antithesis. Tabu is one of cinema’s simplest, most lyrical and masterful expressions of a despairing romanticism succumbing to the realities of a world from which none of us can escape.
 
The original idea was for the film to be jointly made by Robert Flaherty and Murnau. Flaherty, the great ethnographic documentarian, had already met critical success with another Polynesian project, Moana (1926). Although Flaherty was a romantic in his own fashion, the two personalities did not mesh, and Flaherty somewhat bitterly sailed for home. Murnau, after the relative imprisonment of Weimar Berlin and mad Hollywood, loved Tahiti, Bora Bora, and the smaller islands. The informality and laxity of strictures on behavior (including sexual ones) seemed a kind of rebirth.
 
Bron: moma.org
Tabu 1931

Tabu: A Story of the South Seas [ imdb.com ]