Maandelijks archief: maart 2011

bloedgetuigen

de heilige nieuwe martelaar Yevgeny Rodionov (1977-1996)

heilige Yevgeny RodionovDe eerste keer dat ik geconfronteerd werd met het martelaarschap, was in de zomer van 1977. We bezochten nabij Lienz (de hoofdstad van Ost-Tirol) het dertiende eeuwse Schloss Bruck waar toen veel laat-Middeleeuws houtsnijwerk uit Tirol te zien was. Ik was zwaar onder de indruk van een houten beeld van het hoofd van Johannes de Doper op een schaal. Uit zijn afgesneden hals kwamen zoveel grote druppels bloed dat het op een druiventros leek. Ook al was dit beschilderd hout, er ging wéll een huivering door mij heen.

Mijn tweede confrontatie was vier jaar later in 1981 toen ik met mijn broer het Meteoraklooster Roussanou in Griekenland bezocht. Op de muren en plafonds waren fresco’s geschilderd van het martelaarschap van verschillende heiligen. Het was een soort beeldencyclopedie van folteringen. Net als het houtsnijwerk uit Tirol van vier jaar daarvoor, maakten deze bijna kinderlijke voorstellingen van het gruwelijkst denkbare veel indruk op mij.

martelaren
Roussanou klooster fresco uit de 16e eeuw

Pas veel later ben ik de betekenis van het woord ‘martelaar’ gaan begrijpen. Letterlijk betekent het woord ‘bloedgetuige’. Een martelaar getuigt met zijn bloed, met zijn leven. Maar waarvan? Het woord ‘martelaar’ is besmet geraakt door zelfmoordterroristen die menen dat zij in de hemel komen door zoveel mogelijk anderen te vermoorden en te laten lijden. Maar voor deze praktijk past het woord ‘massamoordenaar’ en ‘massafolteraar’ beter. Een martelaar getuigt van zijn geloof met het allergrootste offer. Iedere christelijke martelaar brengt het Woord in de praktijk: “Hebt uw vijand lief!” In het uiterste geval is dat de persoon die jou wil doden. Door zijn bovenmenselijke prestatie getuigt de martelaar van God, omdat hij zijn beul alleen kan liefhebben met Gods hulp.

Door zijn bovenmenselijke prestatie getuigt de martelaar van God, omdat hij zijn beul alleen kan liefhebben met Gods hulp.

Er zijn in de geschiedenis vele massavervolgingen van christenen geweest die ontelbare martelaren hebben voortgebracht. De vervolgingen onder de romeinse keizers Decius en Diocletiaan waren verschrikkelijk en grootschalig. Maar niet minder gruwelijk waren de vele andere vervolgingen in de geschiedenis van het christendom. Tot op de dag van vandaag sterven er mensen omwille van Christus. Een van de nieuwe martelaren is de Russische soldaat Yevgeny Rodionov die op 23 mei 1996 in Tsjetsjenië werd onthoofd. Hij is inmiddels heilig verklaard en op zijn graf gebeuren wonderen. Het korte leven van hl. Yevgeny Rodionov (1977-1996) getuigt van een diep geloof in Christus. Op 11-jarige leeftijd gedroeg hij zich al dapper door openlijk een kruisje te dragen, dat hem bij de communistische autoriteiten niet geliefd maakte. Zijn moeder waarschuwde hem voor de gevaren om zo openlijk zijn geloof te tonen, maar Yevgeny weigerde zijn kruisje te verbergen. Toen hij 19 was, werd hij gegijzeld door Tsjetsjeense rebellen. Hij werd in een kelder gevangen gehouden waar hij nauwelijks te eten kreeg en dikwijls geslagen en gemarteld werd. De rebellen probeerden Yevgeny en andere Russische krijgsgevangenen te verleiden om Christus te verloochenen en zich tot de islam bekeren. In tegenstelling tot de meeste van zijn medegevangenen, weigerde Yevgeny zijn Verlosser te verraden. Op 23 mei 1996 werd hij onthoofd door zijn beul Ruslan Khaikhoroyev. Deze liet de moeder van Yevgeny weten, dat haar zoon nog geleefd zou hebben als hij zich tot de islam bekeerd zou hebben. Maar Yevgeny wilde zijn kruis niet (laten) afnemen. Yevgeny‘s moeder, die nooit eerder een voet in een kerk had gezet, heeft zich door het martelaarschap van haar zoon bekeerd. Kort na de onthoofding van zijn zoon, stierf haar man van verdriet.

hl. Yevgeny Rodionov [ amphilochios.blogspot.com ]

hardboiled & noir

zondagmiddag gezien op BBC 2: In a lonely place (1950)

In a lonely placeWanneer je Humphrey Bogart in een rol wilt zien, die hem als persoon het dichtst benadert, moet je niet kijken naar The Maltese Falcon (1941) of The Big Sleep (1946) waarin hij een hardboiled privédetective speelt (resp. Samuel Spade van Dashiell Hammett en Philip Marlowe van Raymond Chandler). En ook niet naar Casablanca (1942) waarin hij Rick Blaine speelt. Nee, het is de heetgebakerde Dixon Steele uit In a lonely place (1950) die volgens Bogarts biografe Louise Brooks het dichtst zijn persoonlijkheid benadert. Gloria Grahame, de tweede vrouw van regisseur Nicholas Ray speelde met Humphrey Bogart in de hoofdrol. In a lonely place moet het vooral hebben van de scherpe dialogen en het sterke samenspel van Bogart en Grahame. Het is bovendien een heel stijlvolle film. Terugkijkend op zijn carrière noemde Nicholas Ray In a lonely place zijn ‘meest persoonlijke film’. Tijdens de opnamen was Gloria Grahame vreemdgegaan met zijn dertienjarige (!) zoon en sliep Ray ‘s nachts op de set.

I was born when you kissed me,
I died when you left me, I lived the few weeks that you loved me.

Humphrey Bogart als ‘Dix’

Tijdens het kijken naar oudere films vind ik het leuk om de Internet Movie Car Database er op de iPad naast te hebben. Deze website spot auto’s in films en de database wordt door film- en autogekken voortdurend aangevuld met nieuwe (oude!) modellen. In a lonely place heeft in het begin en ergens halverwege een nachtelijke roadscene. Dat levert in de database van imcdb.org dertien stills op met modellen als 1937 Chevrolet , 1941 Chevrolet Special De Luxe, 1947 Ford Super De Luxe, 1948 Buick Super en onderstaande 1949 Mercury.

1949 Mercury Series 9CM
still uit In a Lonely Place 1950
1949 Mercury Series 9CM
credits: imcdb.org

Van GoghVan mij zou er ook een Internet Movie Design Database of een Internet Movie Architecture Database mogen zijn. Vaak kijk ik in een film ook naar het decor en let op het werk van de art director en set decorateur. Zo viel mij op dat een van de schilderijen aan de muur in In a lonely place een reproductie moest zijn van La Mousmé (1888) van Vincent van Gogh. Het is een echte ‘Amerikaanse’ Van Gogh want het origineel hangt in The National Gallery of Art in Washington. Het interieur was overigens een replica van de woning van Nicholas Ray.

In a lonely place [ noiroftheweek.com ] | recensie [ movie2movie.nl ]

Friedrich & co [ 12 ]

Carl Gustav Carus (1789-1869)
Neun Briefe über Landschaftsmalerei

Carl Gustav CarusDe Dresdener arts Carl Gustav Carus was niet alleen bevriend met zijn stadsgenoot Caspar David Friedrich maar ook met Alexander von Humboldt en correspondeerde bovendien nog met Goethe. Hij was dan ook een veelzijdige man. Naast medicus was hij net als Friedrich landschapsschilder en schreef hij filosofische verhandelingen over natuur en wetenschap. Hij wordt zelfs wel eens gezien als de grondlegger van de dieptepsychologie. Een echte homo universalis dus die net als Von Humboldt en Goethe kunst en wetenschap (nog) als één ongebroken geheel zag. Maar als romanticus beschouwde hij de kunst als “Gipfel der Wissenschaft”. In zijn beroemde Neun Briefe über Landschaftsmalerei die hij als jongeman tussen 1815 en 1824 schreef, komt dat sterk naar voren. Deze brieven werden in 1831 in Leipzig uitgegeven en zijn nu integraal op internet te lezen. Goethe heeft deze uitgave nog net mogen meemaken en schreef zelfs een brief als inleiding.

Carus 1831
Neun Briefe über Landschaftsmalerei 1831

Naast de negen brieven zijn in deze bundel drie bijlagen opgenomen. De eerste bijlage gaat over Fysiognomie der Gebirge. Fysiognomie (gelaatskunde) was sinds de publicatie van Physiognomische Fragmente zur Beförderung der Menschenkenntnis und Menschenliebe (1775-78) van Johann Kaspar Lavater een populaire wetenschap geworden (en nog niet besmet door de geschiedenis). De fysiognomie probeert uit de uiterlijke kenmerken van het gezicht het innerlijk (de persoonlijkheid) naar boven te halen. Analoog aan het menselijk gelaat probeert Carus uit de vormen van bergen en rotsen de aard van een landschap bloot te leggen. Zijn waarnemingen zijn deels wetenschappelijk en behoren daarmee tot het terrein van de geologie. Maar Carus gaat verder en komt tot een soort psychologische geologie waarmee hij ‘de aard van de aarde’ wil beschrijven. Het is niet zo verwonderlijk dat hij met Goethe over dit onderwerp gecorrespondeerd heeft. Als je Goethes dagboek van zijn reis naar Italiëleest, kom je ook telkens geologische waarnemingen tegen.

Grot van Fingal
De basaltgrot van Fingal (1834)
laat Carus’ interesse voor geologie zien.
inkt en aquarel, 27,6 x 32 cm (Kupferstichkabinett Staatliche Kunstsammlungen Dresden)

Carl Gustav Carus was evenals Goethe in wolken geïnteresseerd. Ook de meteorologie was aan het begin van de negentiende eeuw een nieuwe en populaire wetenschap. Dat was vooral te danken aan de Engelsman Luke Howard die in 1803 Essay on the Modification of Clouds had geschreven. Goethe had Howard zelfs eer bewezen met een gedicht. In de tweede bijlage van Carus’ Brieven staan fragmenten uit zijn Malerischen Tagbuch. Hierin staan nauwkeurige waarnemingen en beschrijvingen van de hemel . Hij leidt zijn dagboek in met een citaat van, ja alweer…

Ich sah die Welt mit liebevollen Blicken/Und Welt und ich, wir schwelgten in Entzücken/So duftig war, belebend, immer frisch/Wie Fels, wie Strom, so Bergwald und Gebüsch

Goethe

December 1823. Erstes Mondsviertel
Einmal Abends im großen Garten. Bitter kalt, aber reiner duftiger Himmel. Frischer Schnee ziert die Fichten und Kiefern, erscheint klar, aber im Dunkel violett sich von der abendlich gerötheten Luft absetzend; selbst gegen östliche Gegendämmerung steht der Schnee dunkel.Am Waldrande bei der Krahenhütte schiner Schneehügel mit einsamer Kiefer durch helle Flachen von der schmalt-grauen Luft sich abhebend.
 
Im vollen ersten Viertel Abends nach vier Uhr über Brühl’s Terrasse und Brücke nach dem Palaisgarten, An dem Elbthore ein schönes Bild. Drei Bogen der Brücke im duftigen Braungrau mit den dreieckigen beschneiten Dächern der Pfeiler; davor breite Schneeflache als Hauptlicht, mit dunkelsten Steinen im Vorgrunde unterbrochen. Unter den Bogen duftiges Gebüsch und Ferne, darüber schmaltegrauer Himmel in ockerröthlich übergehend, alles mit Wolkendunst erfüllt; aber endlich der Mond durchdringend, noch nicht leuchtend, doch von gelblichem Schimmer umgeben. Seitwärts die Frauenkirche dunkler violettgrau. Auch von dem Hügel am Palais die Rücksicht nach der Stadt schön abgestuft, vorn hellster Schnee und dunkelste Bäume nun; stufenweise Lichter und Tiefen nach der Ferne hin abklingend, doch noch die letzten Schneedacher von dem duftigen Himmel hell abgesetzt.
 
Bron: Neun Briefe über Landschaftsmalerei, blz. 189

Ausstellung Carl Gustav Carus. Natur und Idee [ carusinberlin.org ]