Zomergast Lidewij Edelkoort bekende in een interview in de VPRO-gids dat ze graag aan het begin van de twintigste eeuw geleefd zou hebben: “Het was een tijd van grote vernieuwingen. Het begon met art nouveau, art deco, kubisme, alle verschillende dansen, er waren snelle ritmische veranderingen van stijl. Ik denk dat het een magnifieke tijd geweest moet zijn.”

De Weense historicus Philipp Blom schreef een veelgeprezen portret van de eerste vijftien jaar van de vorige eeuw, The Vertigo Years (2008) waarvan ik een Duitse vertaling gekocht heb. Het is opgebouwd uit vijftien hoofdstukken die van 1900 tot 1914 telkens een gebeurtenis uit het betreffend jaar behandelen, gekoppeld aan een thema. Zo gaat Blom o.a. in op de technische vooruitgang, de psychologie, de vrouwenbeweging, de bewapeningswedloop, de eugenetica en de opkomst van de bioscoop.

Vanmorgen las ik het zevende hoofdstuk over een gebeurtenis uit het jaar 1906: de tewaterlating van de HMS Dreadnought in Portsmouth op 10 februari 1906. Het stalen oorlogsschip was het Britse antwoord op het Duitse vlootplan onder admiraal Alfred von Tirpitz. Dat plan was in 1898 in de Rijksdag goedgekeurd en het Duitse Keizerrijk begon in hoog tempo aan de bouw van een grote oorlogsvloot die het Britse imperium in het hart raakte. Tirpitz‘ Engelse opponent, admiraal Jackie Fisher, begreep dat een snelle hervorming van de Britse oorlogsvloot noodzakelijk was, wilde Engeland de hegemonie in de wereld behouden. Er werd een nieuw revolutionair type slagschip ontworpen, dat genoemd werd naar het eerste exemplaar, de HMS Dreadnought.

De legendarische HMS Dreadnought, het grootste wapen in de oorlogsgeschiedenis tot dan toe zou nooit één schot lossen. Aan de grootste zeeslag uit de Eerste Wereldoorlog, de Slag voor het Skagerrak op 31 mei en 1 juni 1916, kon zij niet deelnemen omdat ze gereviseerd werd. Zes jaar later werd de HMS Dreadnought als schroot verkocht.

HMS Dreadnought [ en.wikipedia.org ]

Nadat Friedrich Nietzsche in januari 1889 in Turijn op straat in elkaar was gezakt, ontving de kunsthistoricus Jacob Burckhardt in Bazel een vreemd briefje dat begon met de woorden: “Beste professor, veel liever was ik hoogleraar in Bazel dan God…“ De geschrokken professor bracht onmiddellijk zijn collega Franz Overbeck op de hoogte van het vreemde briefje van hun gemeenschappelijke vriend. Toen Overbeck kort daarop zelf ook een verwarde brief van Nietzsche kreeg, reisde hij onmiddellijk naar Turijn. Daar aangekomen bleek dat Nietzsche in de waanzin was beland. De briefjes aan zijn Bazelse vrienden zijn als wahnsinnszettel de geschiedenis ingegaan.

Burckhardt en Nietzsche waren jarenlang met elkaar bevriend geweest. Toen de 24-jarige Nietzsche in 1869 als hoogleraar een leerstoel in Bazel kreeg, leerde hij de 26 jaar oudere Burckhardt en de 7 jaar oudere Overbeck kennen. Burckhardt doceerde in Bazel geschiedenis en kunstgeschiedenis en was al een beroemdheid door Die Kultur der Renaissance in Italien (1860), zijn uitgebreide studie over de Italiaanse Renaissance. Overbeck doceerde er theologie. Met Burckhardt deelde Nietzsche in het begin van de jaren zeventig zijn kritiek op de materialistische kleinburgerlijke cultuur. In 1849 had Burckhardt al geschreven dat hij materialistische kleinburgers verachtte, maar dat zij een minder groot gevaar vormden dan “misplaatste genialiteit.“

Vroeger had je nog stripbladen. De Vlaamse Robbedoes en Kuifje bijvoorbeeld. Ook al bestaan deze weekbladen niet meer, ze hadden een veel langere adem dan de Nederlandse stripweekbladen. Samen met de franstalige Spirou bestond Robbedoes van 1938 tot 2005. Het stripblad Kuifje hield het vol van 1946 tot 1993. Buiten de onsterfelijke Donald Duck, ken ik geen stripblad dat langer heeft bestaan dan Robbedoes. Ik heb er nog altijd negen jaargangen (1972-1980) van in de kast staan.

In Nederland verschenen er veertig jaar geleden ook nog wekelijks twee stripbladen. Je had Pep en Sjors en wij hadden Pep. Ook daar heb ik nog wat jaargangen van in de kast (1970-1975). Sjors had een wat langere adem (1954-1975) dan Pep (1962-1975) en beiden gingen in september 1975 op in Eppo. Dat blad bestond onder die naam van 1975 tot 1985. Daarna ging het snel bergafwaarts met het stripverhaal. De computergames deden hun intrede.

Wat stond er o.a. in Robbedoes van veertig jaar geleden? Franquin tekende toen nog wekelijks een Guust Flater op pagina drie. En zijn collega Roba deed iedere week de achterkant met een Bollie en Billie. In het binnenwerk had je nog zo’n legende: Peyo met zijn Steven Sterk. In die tijd was Peyo al miljonair geworden met zijn smurfen, dus ik neem aan dat hij het werk overliet aan zijn assistenten François Walthéry en Ivan Delporte. Nog wat oude garde die in 1972 nog actief was: Maurice Tillieux , Will, Cauvin en Mitacq. Ze zijn allemaal te vinden in Robbedoes nummer 1791. En natuurlijk: Roger Leloup (*1933). Samen met François Walthéry (*1946) is hij volgens mij de enige oude meester van het Waalse stripverhaal die nog in leven is.

Over oude meesters gesproken, in de Pep van veertig jaar geleden staat een interview van Jan van Gelderen met de Nederlandse striptekenaar Daan Jippes. In 1972 tekende de toen 26-jarige Jippes voor Pep de strip Bernard Voorzichtig: Twee Voor Thee. Zijn talent bleek te groot voor Nederland. Via de Donald Duck verdween Jippes naar de Disney Studio’s in Burbank, Californiëwaar hij jarenlang storyboards voor animatiefilms tekende. Pas op zijn zestigste keerde Jippes in 2005 weer terug naar Nederland.