Maandelijks archief: maart 2013

vedute di Roma [ 1 ]

het achttiende eeuwse Rome volgens Piranesi

PiranesiDe Venetiaanse architect en graficus Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) is vooral bekend van zijn serie fantasierijke gravures van gevangenissen en van zijn honderden prenten van het antieke Rome. In zijn vedute di Roma gaf hij een tijdsbeeld van de eeuwige stad omstreeks het midden van de achttiende eeuw. Sinds de nieuwe Sint Pietersbasiliek in 1626 was ingewijd, werd Rome de stad van de barok. Overal verrezen gebouwen van de barokarchitecten Bernini (1598-1680) en Borromini (1599-1667). In de zeventiende en achttiende eeuw kregen veel oude kerken in Rome een facelift. Piranesi legde ook de fonkelnieuwe late barok uit zijn eigen tijd vast, waaronder de nieuwe façaden van de oude pelgrimskerken. In totaal maakte hij 135 vedute die in verschillende uitgaven verschenen tussen 1745 en zijn sterfjaar 1778.

Santa Maria di Loreto
de Santa Maria di Loreto (1660)
van Antonio da Sangallo en Jacopo del Duca en op de achtergrond de koepel van de Santissimo Nome di Maria (1741) van Antoine Derizet
De Chiesa del Santissimo Nome di Maria al Foro Traianois een kerk in Rome. De kerk is gelegen aan Forum van Trajanus te Rome tegenover de beroemde Zuil van Trajanus. Zij werd gebouwd tussen 1736 en 1741 naar een ontwerp van de Franse architect Antoine Derizet en is ovaal van vorm. De kerk heeft zeven kapellen, versierd met veelkleurig marmer.
 
Bron: nl.wikipedia.org
San Carlo alle Quattro Fontane
de San Carlo alle Quattro Fontane (1677)
van Francesco Borromini
De barokke kerk San Carlo Alle Quattro Fontane staat in Rome en is tussen 1634 en 1677 gebouwd naar een ontwerp van Francesco Borromini. Het is één van de bouwkundige hoogtepunten van de westerse kunstgeschiedenis. Vanwege de kleine omvang staat de kerk ook wel bekend als San Carlino.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Santa Maria Maggiore
de Basilica di Santa Maria Maggiore (1734)
van Giovanni Paolo Pannini (de romaanse klokkentoren dateert uit 1377)
De Basilica di Santa Maria Maggiore is een grote rooms-katholieke kerk op de heuvel Esquilijn in de Italiaanse hoofdstad Rome. Sinds 1929 is deze kerk met de rang van basilica maior in bezit van de Heilige Stoel. De basiliek is een van de zeven pelgrimskerken van Rome en een van de vier pauselijke basilieken. De kerk werd in 431 door paus Sixtus III gesticht ter herinnering aan het concilie van Efeze in hetzelfde jaar.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Palazzo Quirinale
Palazzo Quirinale (1734)
van Fernandino Fuga
Palazzo del Quirinale is een beroemd renaissancepaleis, gelegen op de gelijknamige Quirinaalheuvel in Rome. Momenteel is het de officiële residentie van de Italiaanse president, maar oorspronkelijk werd het door verschillende pausen gebruikt als zomerverblijf.
 
Bron: nl.wikipedia.org
San Giovanni in Laterano
San Giovanni in Laterano (1735)
van Alessandri Galilei
De Pauselijke Aartsbasiliek van San Giovanni in Laterano (voluit de Aartsbasiliek van de Allerheiligste Verlosser) is een basiliek aan de Piazza del Laterano, dicht bij het Lateraanse paleis in Rome. De basiliek is een van de zeven pelgrimskerken van Rome en de oudste en in kerkelijke rang voornaamste van de vier pauselijke basilieken in Rome.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Santa Crose
Santa Croce in Gerusalemme (1743)
van Gregorini en Passalacqua
De Santa Croce in Gerusalemme is een aan het Heilig Kruis gewijde basiliek in Rome, gelegen aan het gelijknamige plein, op een paar honderd meter van de San Giovanni in Laterano. De Santa Croce is een van de zeven pelgrimskerken van Rome. De kerk werd ingebouwd in een deel van het voormalig paleis van Keizerin Helena, de moeder van keizer Constantijn de Grote, die volgens de legende het Kruis waaraan Christus gestorven is, in Jeruzalem heeft gevonden. De legende van deze kruisvinding wordt uitgebeeld links in de apsis van de basiliek. In de kerk wordt ook een aantal kruisrelieken bewaard. Aan de door de kerk bewezen geachte authenticiteit van deze relieken dankt de basiliek het achtervoegsel in Gerusalemme. De kerk werd in 320 gebouwd rond een kapel die Keizerin Helena al in haar paleis had aangelegd. Onder paus Lucius II onderging de kerk in 1244-45 een grondige renovatie, waarbij ze een romaans uiterlijk kreeg. De huidige, meer barokke verschijningsvorm kreeg de basiliek bij een verbouwing die onder paus Benedictus XIV (wiens titelkerk dit was) in de achttiende eeuw werd uitgevoerd. In die tijd werden ook straten aangelegd die de basiliek verbonden met de San Giovanni in Laterano en de Basiliek van Santa Maria Maggiore.
 
Bron: nl.wikipedia.org
Fontana di Trevi
de Fontana di Trevi die door Giuseppe Pannini in 1762 eindelijk voltooid werd. Op de achtergrond de zuid façade van het Palazzo Poli (1730) Overigens is in dit paleis één van de belangrijkste collecties kopergravures ter wereld ondergebracht.

Vedute di Roma [ 2 ] | Vedute di Roma [ 3 ] | le vedute di Roma [ youtube.com ]

twee westerns

zaterdag gezien: The Man from Laramie (1955) van Anthony Mann
en True Grit (2010) van Joel en Ethan Coen

True GritDe jaren vijftig en zestig waren natuurlijk de gouden tijd van de western. Rond 1970 leek het genre volledig uitgemolken. Peter Fonda probeerde het in 1971 nog met een softe “psychedelische western” (The Hired Hand) en in 1973 verscheen een modieuze “science fiction western” (West World). Maar in de jaren zeventig en tachtig waren er eigenlijk geen cowboys meer op het witte doek te zien. Het publiek was western-moe. Totdat Clint Eastwood in 1992 iedereen verraste met Unforgiven. Het zorgde voor een opleving van het genre. De laatste twintig jaar worden er weer westerns gemaakt, al is de frequentie veel lager dan in de jaren vijftig en zestig.

Dat de gebroeders Coen in 2010 uiteindelijk ook een western zouden maken, was enigszins te verwachten met hun obsessie voor de midwest. No country for old men (2007) was in feite een eigentijdse western. O Brother, Where Art Thou? (2000) speelde zich af in de jaren dertig. Voor een klassieke western hoefden ze nog maar zestig jaar terug te gaan in de tijd en konden ze gewoon op hun plek blijven: de midwest.

True Grit is een remake van de gelijknamige western uit 1969. John Wayne won er toen een oscar mee. Naast hem speelden Glen “Rhinestone Cowboy” Campbell, Robert Duvall en Dennis Hopper. De versie van de gebroeders Coen heeft ook een ijzersterke bezetting: Jeff Bridges speelt Rooster Cogburn en Matt Damon speelt La Boeuf. Maar de echte ster is de 13-jarige Hailee Steinfeld die voor haar rol als de 14-jarige Mattie Ross 13 awards won.

Mattie Ross is een jongedame wiens vader vermoord werd. Ze is uit op wraak en rekent daarbij op de hulp van Rooster Cogburn, een stoere Marshall. Met zijn ooglapje ziet hij er gevaarlijk uit en bovendien beschikt hij over een beruchte reputatie. Voor Mattie is hij de geschikte persoon om de moordenaar te vinden, maar Rooster zelf lijkt niet geïnteresseerd. Uiteindelijk kan ze hem toch overhalen om de moordenaar, ene Tom Chaney, te zoeken, waarna ze de hulp krijgen van La Boeuf. Die laatste is een Texas Ranger die dezelfde moordenaar zoekt in verband met een andere moordzaak.
 
Bron: nl.wikipedia.org

The Man from LaramieZaterdagmiddag werd op BBC 2 een klassieke western uitgezonden. The Man from Laramie is de vijfde en laatste western die Anthony Man maakte met James Stewart in de hoofdrol. Stewart is waarschijnlijk een van de zachtaardigste cowboys uit de geschiedenis van de western. Daarbij moet wel gezegd worden dat hij in een tijd speelde waarin het genre zélf nog “zachtaardig” was, vergeleken bij de tweede generatie westerns in de jaren zestig.

De film is gebaseerd op het gelijknamige verhaal van Thomas T. Flynn, dat in afleveringen verscheen in The Saturday Evening Post tussen 2 januari en 20 februari 1954. Later werd het verhaal ook in boekvorm gepubliceerd. De plot wordt wel eens omschreven als de westernversie van het toneelstuk King Lear van Shakespeare.
 
Bron: nl.wikipedia.org

architectonische visioenen

twee weken geleden gekregen: Piranesi The Complete Etchings

Piranesi bij TaschenGiovanni Battista Piranesi (1720-1778) is vooral bekend geworden door zijn carceri d’invenzione (imaginaire kerkers) uit 1745. Het is een serie etsen met claustrofobische voorstellingen van denkbeeldige gevangenissen die je gemakkelijk met de architectonische fantasieën van M.C.Escher kunt associëren. Toch vormen zij maar een fractie van zijn oeuvre. Piranesi werkte o.a. samen met de graficus Giuseppe Vasi (1710-1782) die gespecialiseerd was in het produceren van vedute (gezichten) van Rome. Deze waren erg in trek bij de toeristen die naar Rome kwamen.

Rond het midden van de achttiende eeuw bloeide het toerisme in Rome. Met name voor jongemannen uit de Engelse upperclass was een reis naar Italië een verplicht nummer. Op de route van de Grand Tour lagen steden als Venetië, Florence en Napels. Meestal was Rome het einddoel. In deze stad verbleven ook veel Engelse diplomaten en kooplieden. De rijke Engelsen zorgden niet alleen voor een opbloei van het toerisme maar bevorderden ook de werkgelegenheid voor kunstenaars. Pompeo Batoni was de meest gevraagde portretschilder uit de eeuwig stad. Zijn klantenkring bestond hoofdzakelijk uit rijke Engelsen. Ook grafici als Vasi en Piranesi profiteerden van het toerisme. Er was namelijk veel behoefte aan prenten met voorstellingen van het antieke Rome. De toeristen konden dan met een prent in de hand bij de ruïnes zien hoe het ooit was.

Uitgever Taschen bracht in twee delen in luxe cassette alle etsen van Piranesi bijeen. Bij het doorbladeren valt op dat het oeuvre uit verschillende typen van voorstellingen is opgebouwd. De imaginaire voorstellingen van gevangenissen nemen maar een heel klein deel van zijn complete werk in beslag. Ze ontstonden vóór 1750 en je ziet duidelijk invloed van het fantasierijke rococo. Bij een reeks van vier grotesken die hij tussen 1744 en 1747 maakte, is dat nog beter te zien. Net als de gravures in het boek Quatrieme LivreDe Formes Ornées de Rocailles Cartels Figures Oyseaux et Dragons chinois uit 1736 (ontworpen door Jean Mondon le Fils met gravures van Antoine Aveline) zijn deze grotesken 100% barokke fantasie.

Piranesi
Parte di ampio magnifico Porto all’uso degli antichi Romani (1749–50) een mooi voorbeeld van een “architectonisch visioen” van Piranesi met invloed van barok en rococo.

Na 1750 worden Piranesi’s gravures strakker en wetenschappelijker. Deze tendens laat zich in heel Europa zien. Het is de tijd waarin de eerste delen van de Encyclopédie (1751-1772) verschijnen. De voorstellingen ogen mechanisch, de schwung is eruit. In zijn boek Antichità  Romane uit 1756 zijn voorstellingen van gereconstrueerde Romeinse gebouwen vaak gecombineerd met technische tekeningen, doorsneden en plattegrond in één prent die zo in de Franse Encyclopédie zou passen.

Een groot deel van Piranesi‘s gravures zijn vedute die laten zien hoe de eeuwige stad er rond het midden van de achttiende eeuw uitzag. Net als bij tekeningen van Italianisanten uit de 17e eeuw staan ruïnes vaak nog niet los, maar zijn ze half ingebouwd in woonwijken. Triomfbogen steken soms nog half boven de grond uit en zijn overwoekerd met vegetatie, een klauterparadijs voor geiten. Piranesi beperkte zich niet alleen tot ruïnes uit de Oudheid. Ook kerken, paleizen en overheidsgebouwen uit de barok en het rococo legde hij vast.

Giovanni Battista Piranesi [ metmuseum.org ]