Maandelijks archief: april 2013

spookbeelden

Der Student von Prag (1913) – de invloed van de donkere Romantiek
op de expressionistische film in Duitsland (1919-1926)

Das Cabinet des Dr. CaligariToen ik Der Student von Prag (1913) zag, merkte ik hoe primitief de cinematografie honderd jaar geleden nog was. Nergens in de film zit een close up, laat staan een dollyshot. Toch kondigt deze film, die zeven jaar voor Das Cabinet des Dr. Caligari (1920) ontstond, de Duitse expressionistische film aan. Meestal denken we daarbij aan formele kenmerken zoals sterke licht-donkercontrasten, diagonalen en uitvergrootte emoties. Maar vaak wordt vergeten dat de Duitse expressionistische film wortelt in de Romantiek en dan blijkt Der Student von Prag een schakel tussen de Romantiek en de expressionistische film in Duitsland.

Expressionistische film is een stijlrichting binnen de filmkunst die in het begin van de jaren twintig in Duitsland ontstond, in de ‘filmhoofdstad’ Berlijn. Het waren stomme films. In Oostenrijk waren er al enkele jaren eerder expressionistische tendensen in de filmkunst doorgedrongen, die zich vanuit literatuurverfilmingen ontwikkelden. Als onderwerp van handeling werden vaak verhalen als volksverhalen, legendes en mythen gebruikt.
 
Bron: nl.wikipedia.org

Inhoudelijk liggen Der Student von Prag, Das Cabinet des Dr. Caligari en Nosferatu dicht bij elkaar. Het zijn namelijk griezelverhalen en het griezelverhaal is een uitvinding van de (donkere) Romantiek. De Duitse schrijver Hanns Heinz Ewers baseerde zijn verhaal Der Student von Prag losjes op verschillende bronnen: de Faust legende, William Wilson (1839) van Edgar Allen Poe, Peter Schlemihls wundersame Geschichte (1814) van Chamisso en vooral Die Geschichte vom verlornen Spiegelbilde (1815) van E.T.A. Hoffmann.

still uit The Student of Prague 1913
still uit Der Student von Prag (1913)
Balduin (Paul Wegener) komt zichzelf tegen
Paul Wegener zag dat dit soort eenvoudige trucages een droomwereld mogelijk maakten, waarin de fantastische en duistere verhalen van E.T.A Hoffmann tot leven konden komen.

In L’ecran demoniaque schrijft Lotte Eisner dat de toneelspeler Paul Wegener, die de student van Praag (Balduin) speelt, gefascineerd was door de mogelijkheden van de film. Er waren in dit nieuwe medium dingen mogelijk die op de planken nooit gerealiseerd konden worden. Dat zien we bijvoorbeeld in Der Student von Prag wanneer we Balduin verbijsterd ziet hoe zijn eigen spiegelbeeld triomfantelijk uit de spiegel stapt. Wegener zag dat dit soort eenvoudige trucages een droomwereld mogelijk maakten, waarin de fantastische en duistere verhalen van E.T.A Hoffmann tot leven konden komen.

In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog waarin Wegener in Der Student von Prag (1913) en Der Golem (1914) speelde, was er vooral in Duitsland een grote belangstelling voor de psychoanalyse. Het onderbewustzijn werd artistiek geëxploiteerd, net als honderd jaar eerder toen de romantici zich op het onderbewustzijn stortten. Film bleek een ideale uitdrukkingsvorm om de binnenwereld zichtbaar te maken, want als geen ander medium konden “levende beelden” het etherische karakter van de ziel tot uitdrukking brengen, met name haar angsten en verlangens.

Friedrich en The Student of Prague 1926
still uit Der Student von Prag (1926) inzet: Zwei Männer in Betrachtung des Mondes van Caspar David Friedrich (1824)

Er kwamen verschillende remakes van Der Student von Prag. In de versie van Henrik Galeen uit 1926 zien we dat de art director goed gekeken heeft naar Zwei Männer in Betrachtung des Mondes van Caspar David Friedrich. Dit schilderij toont de romantische fascinatie voor het geheimzinnige. Het schilderij vat in eenvoudige beelden de Romantiek krachtig samen: de volle maan als het symbool van het onbewuste en de grillige boomwortels als beeld van het onnavolgbare van de natuur, waarin de mens geworpen is. We zien bij Friedrich de mens nooit zoals in Renaissancistische portretten als trotse heerser over het landschap, maar altijd als nietig figuurtje dat in de natuur “geworpen” is. Deze “geworpenheid” zien we ook in de Duitse expressionistische film. Het is niet voor niets dat het hoofdwerk van het existentialisme Sein und Zeit (1927) in de vroege jaren twintig ontstaan is. Maar dat is weer een heel ander verhaal.

Romantiek & Expressionisme [ W&V ]

Kino 1913

dinsdagnacht gezien op Arte: Der Student von Prag (1913)

Paul WegenerIn haar boek L’ ecran démoniaque schrijft Lotte Eisner over Der Student von Prag:

“When The Student of Prague came out, it was immediately realized that the cinema could become the perfect medium for Romantic anguish, dream-states, and those hazy imaginings which shade so easily into the infinite depths of that fragment of space-outside time, the screen.”

In 1913 stond de cinematografie nog in haar kinderschoenen. De shots zijn vaak langer dan een minuut en de camera beweegt niet, alsof je in de zaal naar een toneelstuk zit te kijken. Expressiemiddelen zijn er nauwelijks. Waar je een close up verwacht, blijft de statische camera het totaal vasthouden. Toch opende Der Student von Prag de weg naar de expressionistische Duitse film.

Loosely inspired by Edgar Allan Poe’s short story “William Wilson” and the classic legend of “Faust”, the story of Der Student Von Prag was conceived by German writer Hanns Heinz Ewers, a master of horror literature and one of the first writers to consider scriptwriting as valid as any other form of literature. Written at a time where cinema in Germany was still being developed as an art form, Der Student Von Prag shows a real willingness to actually use cinema to tell a fully developed story beyond a camera trick or a series of scenes. Like most of the scriptwriters of his time, Ewers screenplay is still very influenced by theater, although Der Student Von Prag begins to move away from that style. (Bron: w-cinema.blogspot.nl)
Der Student von Prag
still uit Der Student von Prag 1913
met Paul Wegener in de hoofdrol
Der Film entstand unter der Regie von Hanns Heinz Ewers (1871-1943), assistiert von dem dänischen Regisseur Stellan Rye (1880-1914). Aufgeboten wurde die Elite der deutschen Schauspieler vom Deutschen Theater Berlin: Paul Wegener in der Titelrolle des Studenten Balduin, seine damalige Frau Lyda Salmonova (Lyduschka) und Grete Berger (Comtesse Margit von Schwarzenberg), sowie John Gottowt in der Rolle des mysteriösen Scapinelli.
 
Die Dreharbeiten fanden in Berlin und Prag statt. Die Motivation zu diesem Filmprojekt war eine programmatische. Der vielseitig talentierte Hanns Heinz Ewers, zu seiner Zeit sehr populär als Autor fantastischer Geschichten zwischen Traum und Wahnsinn, hatte sich schon länger für die Ausdrucksmöglichkeiten des jungen Mediums Film interessiert. Er entdeckte in dieser Zeit das Kino als Ort irisierender Trugbilder, in denen sich das Unbewusste und Abgründige verfängt: Wenn es wahr ist, dass das Auge, dass die leise Geste der Hand dasselbe – und manchmal mehr – sagen kann, als das schönste Dichterwort, dann ist die Möglichkeit da, auch ohne Worte die Seele sprechen zu lassen.
 
Die Berliner Produktionsfirma Bioscop bot ihm an, sein eigenes Skript zu verfilmen, und so entstand eine perfekte Mischung aus Grusel-Kino, künstlerisch ambitionierter Regie und technischer Avanciertheit dank der Kamera-Arbeit von Guido Seeber. Gekrönt wurde das ganze Unternehmen dadurch, dass die Bioscop den prominenten Pianisten Josef Weiss mit einer Filmmusik beauftragte, die als Klavierauszug mit vielen Synchronangaben gedruckt wurde. So war es theoretisch möglich, den Film überall mit seiner Originalmusik aufzuführen, wenn nicht der Komponist selbst zur Verfügung stand, wie Kritiken aus Berlin, Breslau, Stuttgart und Düsseldorf belegen.
 
Bron: arte.tv

Der Student von Prag [ imdb.com ] | de.wikipedia.org

volg de meester [ 29 ]

kopie naar Hubert Robert (1733-1808)

In december maakte ik drie kopieën naar schilderijen van de Franse rococoschilder Jean Honoré Fragonard (1732-1806). Op dit moment ben ik bezig met een serie kopieën van ruïnelandschappen naar Hubert Robert (1733-1808). Fragonard en Hubert werkten rond 1760 met elkaar in Rome en bleven daarna altijd met elkaar bevriend.

kopie naar Hubert Robert
Toonschildering in acrylverf (violet) op stralende imprimatura van rauwe siena. Daarna in olieverf gehoogd met rauwe siena, oker, omber en zinkwit. Na dit stadium worden de lokale kleuren opgebracht.

volg de meester [ 1-29] | van oude meesters en dingen die niet voorbijgaan