De unieke eigen stijl van Simon Schama zuigt mij de eerste bladzijden van Burgers al het verhaal binnen. Schama‘s sappige geschiedschrijving kun je typisch joods noemen. Het is een vorm van verhalende geschiedenis waarbij het persoonlijke, het detail en vaak ook de humor centraal staan. In de Proloog (Herinneringsvermogen – veertig jaar later) neemt de schrijver ons eerst mee naar dat andere revolutiejaar, 1830. Hoe werd er toen teruggekeken op 1789? Schama gebruikt daarbij de persoon van Marquis de La Fayette (1757-1834). Hij noemt hem de Grote Herinneraar. La Fayette was iemand die het allemaal had meegemaakt.

Als jongeman van net twintig had La Fayette naast Washington gestaan tegen de Engelsen. In zijn persoon leken Frankrijk en Amerika geestelijk met elkaar verenigd te zijn. Hij werd een held bij het Amerikaanse volk en tientallen steden in de Verenigde Staten dragen nog altijd zijn naam. In 1830 was de Restauratie 15 jaar oud en deed zijn uiterste best om alles te vergeten wat aan 1789 herinnerde. Toen in 1824 de reactionair Karel X koning van Frankrijk werd, leek het ancien régime weer helemaal terug. Maar het was een anachronisme geworden in een tijd die al te modern en veel te nuchter was voor de pracht en praal van het absolutisme.

En zo kwam in 1830 het volk in Parijs opnieuw in opstand. Ditmaal werd de revolutie niet gedragen door de jeugd maar door oude mannen. Frankrijk werd een constitutionele monarchie onder burgerkoning Lodewijk-Filips I. La Fayette ontving hem bij het Hotel de Ville in Parijs en drapeerde de tricolore over hem heen. “Voor een koning die wilde overleven, was niets minder dan een grote driekleurige lijkwade nodig.” schrijft Schama scherp.

Van La Fayette stapt Schama over op de drie jaar oudere Charles-Maurice Talleyrand (1754-1838). Ook Talleyrond leefde in 1830 nog, maar hij was niet een van de (oude) mannen die de Julirevolutie steunde. Als cynicus, pragmaticus en opportunist had hij genoeg zelfkennis om te weten dat een deel van de volkswoede zich op hem zou kunnen richten. Uit voorzorgsmaatregel liet hij daarom zijn naambord maar snel verwijderen. De laatste publieke functie die Talleyrand vervulde was die van ambassadeur in Londen onder Lodewijk-Philips I. Hij was inmiddels 75 en de realpolitiker in hem was nog springlevend. In Londen doofde hij de revolutionaire vuurtjes die Lafayette er had proberen te stoken. Zo verzekerde hij Wellington ervan dat het gevaarlijkste wapen van Lodewijk-Philips I zijn opgerolde paraplu was.

Van onderdaan naar burger [ W&V ]

Direct na de uitzending door de BBC zendt het Vlaamse Een de driedelige miniserie Doctor Thorne uit naar het gelijknamige boek van Anthony Trollope (1815-1882) uit 1858. Het filmscript werd geschreven door Jullian Fellowes. Doctor Thorne is voor Fellowes een tussendoortje bij Downton Abbey (2010-2015) en zijn nieuwe historische dramaserie The Gilded Age die vanaf volgend jaar door de BBC uitgezonden gaat worden.

Doctor Thorne begint in 1855, in het hart van de Victoriaanse tijd. Na The Great Exhibition in 1851 was Engeland op het toppunt van zijn macht. De Victorianen waren de rijkste mensen die ooit geleefd hadden. Engels kostuumdrama en de Victoriaanse upperclass zijn op televisie synoniemen van elkaar. Met Doctor Thorne, de huisarts van enkele Victoriaanse families, bezoeken we hun kastelen, interieurs en parkachtige tuinen. Het is alsof we een schilderij zijn ingegaan. Het verhaal, bijna altijd gebaseerd op klassenverschil en schandaal, is vooral een vehikel voor een reis langs de Victorian decorative arts.

Victorian social life in the Victoria & Albert Museum [ vam.ac.uk ]
Victorian social life from paintings [ vam.ac.uk ]