groeten uit Dresden

Het geheim van Dresden – van Rembrandt tot Canaletto
Groninger Museum, 13 december 2014 t/m 25 mei 2015

het geheim van DresdenNaast de Alte Pinakthek in München, de Staatliche Kunsthalle in Karlsruhe en Schloss Wilhelmshöhe in Kassel herbergt de Gemäldegalerie Alte Meister in Dresden een van de voornaamste collecties oude meesters van Duitsland. Voorgenoemde musea ontstonden uit de collecties van de koning van Beieren, de groothertog van Baden, de landgraaf van Hessen-Kassel en de koning van Saksen. De basis van deze collecties werd gelegd in de achttiende eeuw. Nu de Gemäldegalerie Alte Meister in Dresden verbouwd wordt, is een deel van de collectie, waaronder schilderijen van Rembrandt, Titiaan en Canaletto, te zien in het Groninger Museum.

Een van de schilderijen die in Groningen te zien zijn, is het onderstaande stadsgezicht van Bernardo Bellotto (1720-80), de neef van de beroemde Italiaanse veduteschilder Canaletto. Hun schilderijen treffen mij altijd weer door hun helderheid en objectiviteit. Canaletto en Bellotto maakten bij hun stadsgezichten gebruik van een optisch instrument waarmee een projectie op papier kon worden overgebracht. Daardoor zien hun stadsgezichten er zo natuurgetrouw uit. Soms lijken het geretoucheerde foto’s. Het stadsgezicht van Dresden uit 1765 met de ruïnes van de Kreuzkirche kende ik nog niet. Het restant van de toren steekt als een gigantische rotte kies boven het puin uit.

Bellotto
Bernardo Bellotto 1765
de ruïnes van de Kreuzkirche in Dresden

Door dit schilderij realiseerde ik mij dat Dresden tijdens de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) ook al zwaar geleden heeft onder bombardementen. De Frauenkirche die in 1945 verwoest werd (en inmiddels herbouwd is) kreeg tijdens deze oorlog ook al op zijn flikker. De Pruisische kanonnen van Frederik II vuurden meer dan honderd kogels af, maar de kerk bleef ongedeerd. Ongelukkiger liep het dus af met de Kreuzkirche en Bellotto legde de verwoesting voor het nageslacht vast.

Bellotto
de ruïnes van de Kreuzkirche (detail)
Het restant van de Kreuzkirche steekt als een gigantische rotte kies boven het puin uit
Bellotto
de ruïnes van de Kreuzkirche in 1765

Het bombardement der bombardementen uit de Tweede Wereldoorlog vond plaats op 13 februari 1945. Aanvankelijk hield de koepel van de Dresdener Frauenkirche het nog even, maar twee dagen later stortte deze alsnog in. Vlak daarna werd onderstaande foto genomen van de ruïnes, 180 jaar na het schilderij van Bellotto.

Frauenkirche
de ruïnes van de Frauenkirche in 1945

Het geheim van Dresden [ groningermuseum.nl ]

magdeburgisieren

gekocht in Duitsland: GEO epoche: Der Dreißigjährige Krieg

GEO epocheTot de Tweede Wereldoorlog gold de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) als de Urkatastrophe in de Duitse geschiedenis. Het Duitse grondgebied werd het oorlogstoneel waar de Europese grootmachten Habsburg, Frankrijk en Zweden hun belangen uitvochten. Aanvankelijk ging het om religieuze verschillen. Hoe langer de oorlog duurde hoe duidelijker het werd dat er een pure machtsstrijd aan de gang was. Habsburg, Frankrijk en Zweden vochten om de hegemonie in Europa. Staande legers bestonden in de eerste helft van de zeventiende eeuw nog niet. De strijd werd door huurlingen uitgevochten. In de praktijk waren dit bandieten die plunderend en brandschattend door het land trokken. De meeste slachtoffers vielen dan ook onder de boeren die zich niet konden weren. Grote delen van Duitsland vielen terug in wetteloosheid.

De meeste slachtoffers vielen onder de boeren die zich niet konden weren. Grote delen van Duitsland vielen terug in wetteloosheid.

Der SpiegelExemplarisch voor de gruwelen van de Dertigjarige Oorlog is de verwoesting van Maagdenburg in 1631. Tussen vijfentwintig en dertigduizend bewoners werden genadeloos afgeslacht. Sindsdien spreekt men in de volksmond over magdeburgisieren. In totaal stierven in Duitsland vier miljoen mensen. Procentueel zijn dat meer slachtoffers onder de Duitse bevolking dan tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog, die de Dertigjarige Oorlog tegenwoordig in de schaduw hebben gesteld. Sommige historici beschouwen de beide wereldoorlogen als een tweede Dertigjarige Oorlog (1914-1945). Sinds 14 november 1940 is coventrieren voor magdeburgisieren in de plaats gekomen. Alle grote Duitse steden hebben in de jaren 1943-1945 dat lot ondergaan.

GEO epoche
inhoudsopgave van GEO epoche

Historici onderscheiden vier fasen in de Dertigjarige Oorlog:
 
Boheemse-Paltische fase (1618-1625)
Deense fase (1625-1629)
Zweedse fase (1630-1635)
Franse fase (1635-1648)

de linies van Torres Vedras

gezien op Eerste Kerstdag: Linhas de Wellington (2012)

Linhas de WellingtonOp 27 september 1810 werden de Franse troepen van maarschalk André Masséna (1758-1817) in de Serra do Buçaco verslagen door het Anglo-Portugese leger onder het opperbevel van Arthur Wellesley, eerste hertog van Wellington. Ondanks deze overwinning was het Anglo-Portugese leger toch gedwongen zich terug te trekken voor de overmacht van het revolutionaire Franse leger. Wellington trok daarna zijn troepen samen bij Torres Vedras ten noorden van Lissabon achter een reeks versterkte linies. Deze grootschalige militaire operatie had grote gevolgen voor de bevolking van de hele regio rond Torres Vedras. Tienduizenden Portugezen moesten hun huizen verlaten waarna Wellintong in de geëvacueerde regio de tactiek van de verschroeide aarde toepaste. De Fransen konden zich daardoor niet meer bevoorraden wanneer ze de Portugese hoofdstad wilden innemen.

De Linies van Torres Vedras waren een reeks forten die tijdens de napoleontische oorlogen in het geheim werden aangelegd om de Portugese hoofdstad Lissabon te beschermen tegen de Fransen. De linies werden tussen november 1809 en september 1810 aangelegd door duizenden Portugese arbeiders. Drie linies werden ten noorden van Lissabon gebouwd. De honderden forten werden verdedigd door zo’n 65.000 Britse en Portugese troepen en meer dan 1000 stuks artillerie, en een leger van zo’n 50.000 geallieerde troepen stond klaar achter de linies. Ten noorden van deze linies werd de tactiek van de verschroeide aarde toegepast, waarbij alles dat de Fransen van hulp zou kunnen zijn werd weggehaald, verborgen of verbrand. Ook werden zo’n 200.000 inwoners van het gebied achter de linies geëvacueerd.
 
Toen het werk klaar was, stonden er 600 kanonnen en 152 forten langs twee linies tussen de zee en de rivier de Taag. De ene was 46 km lang en liep van de monding van de Sizandra, ten westen van Torres Vedras, naar Alhandra, ten zuiden van Vila Franca de Xira, De tweede liep achter de eerste tot aan de zee en was 39 km lang. Een korte derde linie was bedoeld voor het geval men zich op schepen zou moeten terugtrekken. Een vierde linie werd ten zuiden van de stad aangelegd om bescherming te bieden tegen een invasie van zee.
 
Bron: wikipedia.org

Deze situatie vormt het toneel van het Portugese drama Linhas de Wellington (2012). In Nederland is deze verschrikkelijke episode uit de Napoleontische oorlogen nauwelijks bekend, maar op de Portugese geschiedenis heeft deze strijd die op eigen grondgebied uitgevochten werd, dezelfde impact als de Tweede Wereldoorlog of Tachtigjarige Oorlog op onze vaderlandse geschiedenis.

lines of wellington
website linesofwellington.com

Linhas de Wellington was in 2014 de Portugese inzending voor de oscar voor de beste buitenlandse film maar werd niet genomineerd. De film duurt lang en is daardoor meer geschikt als miniserie. De fotografie van art director André Szankowski en het product design zijn fenomenaal.

Linhas de Wellington [ imdb.com ] | linesofwellington.com