Eindelijk zag ik Fargo (1996). Veel over gehoord. Het was een film die ik moest gaan zien, dus was het wachten welke zender deze film zou gaan uitzenden. Gisterenavond was Fargo op Canvas te zien, gelukkig zonder reclameblokken. De kritieken die ik gelezen had, waren net zo lovend als de reacties op Pulp Fiction. Fargo zou een film zijn die je knock out zou slaan. “Het is een vlijmscherp verhaal dat de kijker naar lucht doet happen van bewondering en shock en hem daverend laat lachen.” (Angelica Errico in 1001 movies you must see before you die). De VPRO gids noemt het een meesterwerk en deelt vijf sterren uit. Ik kon eigenlijk niet om Fargo heen.

Nu ik Fargo eindelijk gezien heb, weet ik wat voor vlees ik hier in de kuip heb. Het is een sarcastische film die ondanks het lege witte landschap van Minnesota en North-Dakota waar het verhaal zich afspeelt, gitzwart blijft. Wat de film blijkbaar zo succesvol maakt, is de humor. Maar over wat voor humor gaat het? De bewoners van de midwest lijken zonder uitzondering sukkels. De twee criminelen spelen een Snuf en Snuitje voor volwassenen. Dus daarom gaan ze vreselijk tekeer: Ze vloeken en schelden. Ze moorden. En ze zijn net zo zielig als de rest. Maar wat hebben we om al die zielige mensen moeten lachen!

Toen ik in 1990 Wild at heart van David Lynch zag, keerde ik mij af van een nieuwe en harde “humor” die in de jaren negentig met films als Pulp Fiction (1993) en Natural Born Killers (1994) ingeburgerd raakte. “Humor” die combineert en contrasteert met overdreven en overdadig geweld. Fargo (1996) is er een van. Het is zieke soldatenhumor, waarbij geweld en wreedheid een onmisbaar ingrediënt van het vermaak zijn geworden.

Overigens zijn de gebroeders Coen met Fargo veel verschuldigd aan Twin Peaks (1990/91) van David Lynch. Ook deze film (en tv-serie) speelt zich af in het andere Amerika, een kleine gemeenschap in een van de noordelijkste staten, en zit vol lugubere details.

True/False
The “this is a true story” opening is not true, but was included by Joel and Ethan Coen to set a tone for the story. After all, at the end of the credits, one can see the standard “This movie is fictional…” legal clause.

Fargo [ imdb.com ]

Eerder schreef ik over mijn stadswandelingen met Michaela door Brussel. Michaela, die “veldwerk” heeft gedaan met Lucius Burckhardt (1925-2003), de grondlegger van de promenadologie, leerde mij tijdens deze stadswandelingen de kunsthistorische blik even los te laten en anders naar de stad te kijken. Een stad is geen openluchtmuseum maar een sociale structuur. Al die gebouwen staan er om door de mens gebruikt te worden.

Brussel blijkt een ideale stad voor Spaziergangswissenschaft. In de jaren zestig werd het centrum van Brussel door rigoureuze stadsvernieuwing zodanig verminkt dat planologen over de hele wereld van Brusselization (“verbrusseling”) spreken wanneer het historische hart uit steden vervangen worden door een onpersoonlijk CBD (central business district) met hoogbouw en spiegelglas.

De eerste die signaleerde welke verwoesting modernistische stadsvernieuwing kon aanrichten, was de Amerikaans-Canadese journalist en activist Jane Jacobs (1916-2006). In 1961 publiceerde ze The Death and Life of Great American Cities dat een klassieker is geworden. In dit boek heeft ze scherpe kritiek op “rationalistische” stadsplanners uit de jaren 1950 en 1960, zoals Robert Moses (1888-1981). Modernistische stedenbouw zou volgens haar de stad doden. De mens leeft namelijk binnen een gemeenschap en deze wordt gekenmerkt door gelaagdheid, complexiteit en schijnbare chaos.

Modernistische stadsontwikkelaars plannen van bovenaf. Hun stedenbouwkundige principes vormen ze uit deductie; van het algemene gaan ze naar het bijzondere (top down). Jacobs ziet stedelijke vernieuwing als de meest gewelddadige en scheiding van het gebruik (residentieel, industrieel, commercieel) als de meest voorkomende vorm van modernistische stedenbouw. Dit beleid zou gemeenschappen vernietigen door het scheppen van geïsoleerde, onnatuurlijke stedelijke ruimten.

Jane Jacobs pleitte voor diversiteit en presenteerde als alternatief voor modernistische stadsplanning een model met four generators of diversity:
 
• gemengd primaire gebruik: het stimuleren van activiteit in de straat op verschillende tijdstippen van de dag.
• korte blokken zodat er een hoge doordringbaarheid voor voetgangers is.
• gebouwen uit verschillende perioden en staat van onderhoud naast elkaar.
• dichtheid.

Voor Jane Jacobs was de wijk Greenwich Village in New York het schoolvoorbeeld van een levendige stedelijke gemeenschap. Dat The Village, net als andere soortgelijke gemeenschappen, goed bewaard is gebleven, is mede te danken aan haar activisme.

Helaas heeft The Death and Life of Great American Cities in de jaren zestig en zeventig niet de verwoesting van het centrum van Brussel kunnen voorkomen. Het boek heeft wel bewust gemaakt voor de negatieve kanten van het modernisme: monotonie en vervreemding. Planologen en architecten kennen nu het gevaar van verbrusseling en zijn de menselijke maat beter gaan bewaken.

The Death and Life of Great American Cities [ en.wikipedia.org ]

Veertig jaar geleden! Vroeger hoorde ik dat mijn vader zeggen. De verwondering dat hij al zover terug kon kijken in zijn eigen verleden ging meestal samen met een zucht van weemoed. Waar, o waar blijft de tijd? In dergelijke verzuchtingen weet je dat je écht ouder geworden bent. Maar ben je ook al oud geworden? Ja en nee. In de herinnering kun je de jonge jaren terugvinden, en daarmee het jonge ik dat er ook nog steeds is zou moeten zijn.

Misschien is het terugvinden van de jeugd ook het geheim van de Top 2000 die elk jaar tussen kerst en nieuwjaar wordt uitgezonden. We krijgen er maar geen genoeg van. Dat geldt in het bijzonder voor de vijftigplussers die hun “thuisland” in de jaren zestig en zeventig hebben.

gebeurtenissen uit augustus/september 1974
De Amerikaanse president Richard Nixon treedt af na Watergateschandaal – Wapenstilstand op Cyprus waarbij Turkije het bestuur over een derde van het eiland behoudt – De piratenzenders Radio Veronica en Radio Noordzee Internationaal zenden voor het laatst uit – Haile Selassie, de keizer van Ethiopië, wordt afgezet

Top 40 van 7 september 1974 [ top40.nl ]