Vorig jaar bezochten we in La Saline Royale in Arc-et-Senans de tentoonstelling Les Panoramas de 2100 met werk van de Brusselse architect Luc Schuiten. Het maakte veel indruk op ons. Luc is de twaalf jaar oudere broer van de striptekenaar François Schuiten die beroemd is geworden door zijn reeks De duistere steden. Beide broers kregen architectuur met de paplepel ingegoten want hun ouders waren allebei architect. Bovendien groeiden ze op in het wonderlijke Brussel: een stad waar de architectuur in de jaren zestig vermoord werd maar ondertussen nog altijd een schatkamer van Art Nouveau architectuur.

In Les panoramas de 2100 geeft Luc Schuiten letterlijk zijn visie op het stadsbeeld over 80 jaar. Wanneer je geen production designer bent die beelden voor een rampenfilm ontwerpt, ben je als futuristisch tekenaar of visionair architect veroordeeld tot utopieën. De laatste vijftig jaar is daar een interessante verschuiving in gekomen. In de jaren vijftig en zestig waren technologische utopieën het meest gangbaar. Nu is daar de ecologische utopie voor in de plaats gekomen. Sinds het rapport De grenzen aan de groei (1972) van de Club van Rome, zure regen en global warming is er een omslag gekomen in ons denken: niet de natuur maar de cultuur bedreigt ons. En de natuur zal zich tenslotte op die cultuur wreken met de apocalyps van de stijgende zeespiegel en andere rampen die voortkomen uit de opwarming van de aarde.

Elk architectenbureau is zich ervan bewust dat de toekomst aan duurzaam bouwen is. Wil je als architect overleven, dan zul je ecologisch verantwoord moeten ontwerpen. Dat is niet altijd aan de buitenkant te zien. Maar sommige architecten hechten zo aan duurzaamheid en natuurlijke materialen dat hun futuristische en vaak utopische ontwerpen reclamezuilen voor duurzaam bouwen worden. Luc Schuiten is zo’n architect. Hij tekende een aantal grote steden (Strasbourg, Metz, Shanghai) zoals deze er rond 2100 in zijn visie uit zouden kunnen zien: wolkenkrabbers vol groen en organische hoogbouw hebben de Internationale Stijl als planten weggedrukt. Het is mooi om naar te kijken. Je zou bijna de nucleaire vernietigingskracht vergeten die de mens vanuit zijn niet duurzame visie op technologie heeft opgebouwd.

vegetalcity.net

Eind juni liep ik in een boekhandel in het Franse stadje Avallon voor het eerst tegen een exemplaar van le dernier pharaon aan en ik was zeer verbaasd een Blake en Mortimer getekend te zien in een a-typische stijl, namelijk die van François Schuiten, bekend van de cyclus De duistere steden.

Vanuit de stripwereld werd er al lange tijd uitgekeken naar dit album en dat verklaart ook waarom ik begin juli in Franse boekhandels er telkens stapels van zag liggen. Ook in Nederland is het raak. In een doodgewoon Bruna-filiaal ergens in een winkelcentrum in een buitenwijk ligt een stapeltje. Het verschijnen van een nieuwe Blake en Mortimer is een happening die zelfs tot in de supermarkt doordringt. Toen een half jaar geleden De vallei der onsterfelijken verscheen, werden er in de eerste week al grote aantallen van verkocht. Meestal door grijze heren als ik die het inwendige jongetje weer willen opgraven en terugverlangen naar de rode oortjes.

Dat François Schuiten (samen met Jaco van Dormael, Thomas Gunzig en Laurent Durieux) zich ooit zou voegen in het rijtje “Blake en Mortimer tribute tekenaars” had ik nooit kunnen bedenken. De stijl die hij in de loop der decennia is gaan hanteren, met zijn vele arceringen, staat haaks op de klare lijn van de Brussels meesters Hergé en Jacobs. Het doet eerder negentiende eeuws aan. Schuiten heeft dan ook een voorliefde voor het einde van de negentiende eeuw, de periode waarin de Brusselse architect Victor Horta (1861-1947) zijn belangrijkste werk schiep.

De laatste farao is niet alleen een verhaal van Blake en Mortimer maar dompelt ons ook onder in een Schuiten-universum. Daaronder verstaan we een wereld waarin de stad Brussel een belangrijke rol speelt waarbij vooral de architectuur uit de negentiende eeuw naar voren komt. Vaak in combinaties met luchtschepen en steampunk. In De Laatste Farao lichten Schuiten en zijn scenaristen Van Dormael en Guzig er één gebouw letterlijk uit: het Justitiepaleis (1866-1883), een monsterlijk groot gebouw dat als een berg het centrum van Brussel beheerst.

Schuiten, zoon van twee architecten, is al zijn hele leven gefascineerd door deze kolos, waarover Victor Horta ooit zei: “Cyclopische architectuur ontsproten aan de verbeelding van een dwerg, zonder kennis van de menselijke schaal.” Toen Schuiten in de nagelaten notities van Edgar P.Jacobs ontdekte dat deze ook een verhaal rond dit gebouw wilde maken, stond het voor hem vast: hij zou dat verhaal maken. Het kostte hem bijna vier jaar.

De Brusselse striptekenaar Edgar P. Jacobs publiceert zijn eerste avontuur van Blake en Mortimer in 1946, in het weekblad Kuifje. Het Mysterie van de Grote Piramide volgt in 1950. De uitgeverijen Blake en Mortimer en Dargaud Benelux, eigenaars van de beroemde Britse helden, dachten al lang aan een apart deel in de rand van de traditionele reeks. Dit album zou geënt worden op de persoonlijke kijk van een auteur met een grote bewondering voor het werk van Jacobs. De keuze van de uitgever ging als vanzelf naar een andere Brusselaar, François Schuiten. Dat is ook de man die, samen met Benoît Peeters, nieuw leven blies in het Autrique Huis. Onze vereniging moest dus wel de originele platen van De Laatste Farao huisvesten. François Schuiten werkte niet alleen. Hij omringde zich met cineast Jaco Van Dormael en romanschrijver Thomas Gunzig om het scenario van dit uitzonderlijk avontuur van Blake en Mortimer uit te werken en fijn te stellen. Laurent Durieux zorgde voor de prachtige inkleuring. Het is geen eerbetoon, geen nostalgische terugblik, ergens tussen de Gizeh-vlakte en de heuvels van Brussel, maar De Laatste Farao geeft wel een andere zienswijze op de mythe die Edgar P. Jacobs creëerde. (Bron: autrique.be)

De Laatste Farao – persbericht [ PDF ]
interview met Francois Schuiten door Thijs Demeulemeester [ tijd.be ]
Poelaerts, de Schieven Architek [ W&V ]