Categorie archief: boeken

vervreemding

gisteren begonnen aan Vreemdgang
Filosoferen aan de grens, door Jan van Riessen

Van RiessenVorige week overleed de man die ons het iLife heeft ‘geschonken’. Als James Watts, de uitvinder van de stoommachine, de vader van de industriële revolutie is, dan maakt Steve Jobs een goede kans om definitief de geschiedenis in te gaan als de vader van de digitale revolutie. De bijna bovenmenselijke status die Jobs krijgt toegedicht, toont aan dat het vooruitgangsgeloof in de postmoderne tijd nog altijd springlevend is en dat zeer velen nog altijd hun hoop gevestigd hebben op een technologische utopie, die de visionaire en pragmatische Jobs voor Apple geclaimd heeft onder de naam iLife. In Vreemdgang. Filosoferen aan de grens betoogt Jan van Riessen o.a. dat Utopia in onze postmoderne tijd niet door een religie of politieke ideologie wordt gepredikt maar door de technocratie.

In dit boek staat de vraag centraal hoe de dreigende dehumanisering en vervreemding langs filosofische weg opgeheven kunnen worden. Dit begint met de terugkeer naar de grenzen die we in onze vooruitgangsdrift overschreden hebben. Die grenzen worden bepaald door de eindigheid als het wezenskenmerk van de gegeven werkelijkheid. Alleen in de bedding van die werkelijkheid is het scheppen van een eigen, humane leefwereld weer mogelijk.
 
Bron: filosofiemagazine.nl

boekbespreking [ wapenveldonline.nl ]

bordkartonnen Middeleeuwen

De ontdekking van de Middeleeuwen
geschiedenis van een illusie door Peter Raedts

de ontdekking van de MiddeleeuwenOp de omslag van De ontdekking van de Middeleeuwen staat een bekend schilderij van de Duitse romantische schilder Caspar David Friedrich afgebeeld. Het past uitstekend bij de ondertitel “geschiedenis van een illusie”. De ruïne van de kathedraal lijkt op een theaterdecor, plat en aan één kant betoverend. Zo zijn we sinds de Romantiek ook tegen de Middeleeuwen aan gaan kijken.

Vooral in Duitsland kwamen na 1800 de fantasierijke Middeleeuwen weer tot leven als een reactie op de rationele Verlichting. Men verlangde natuurlijk niet terug naar de barbaarsheid van de duistere eeuwen, maar wéll naar verbeelding, kleinschaligheid, handwerk, universeel geloof en supranationale gemeenschap. Toch zouden de Middeleeuwen ook gebruikt worden voor nationalistische ideeën. Zo werd in het verbrokkelde Duitsland in de eerste helft van de negentiende eeuw keizer Barbarossa een inspirerende figuur voor Duitse nationale eenheid.

Tot aan het einde van de achttiende eeuw werden de Middeleeuwen afgedaan als een duister, barbaars tijdperk tussen de klassieke Oudheid en de Verlichting. Petrarca vond het een diepe afgrond. Erasmus verafschuwde de steriele geleerdheid van de Middeleeuwen. Voltaire haatte de middeleeuwse kerk, die het leven van mensen vergiftigde. En Adam Smith betreurde de macht van de gilden, die een vrije markt van vraag en aanbod in de weg stonden. Rond 1800 veranderde dat ineens. De Middeleeuwen waren nu een voorbeeld van authentieke menselijkheid, onderlinge verbondenheid en wederzijdse verantwoordelijkheid in hechte volksgemeenschappen. De Duitse dichter Novalis sprak van „schone schitterende tijden, toen Europa één christelijk land was„, Walter Scott verheerlijkte in Ivanhoe de belangeloze trouw van de ridder, Karl Marx en William Morris zagen in de middeleeuwse gilden een voorafspiegeling van de solidariteit van de arbeidende klasse.
 
Bron: vanstockum.nl

De ontdekking van de Middeleeuwen [ nrclux.nl ]

bezeten wereld

In de schaduwen van morgen (1935) van Johan Huizinga

Johan Huizinga“Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het.” Zo begint In de schaduwen van morgen een diagnose van het geestelijk lijden van onze tijd van Johan Huizinga. Het boekje is een uitwerking van een voordracht die hij op 8 maart 1935 in Brussel gaf. Ik heb de derde druk uit november 1935 in mijn bezit. Huizinga zag zich genoodzaakt door ‘de gebeurtenissen die sinds de zomer van 1935 de wereld in spanning houden’ deze druk in het najaar ingrijpend te herzien en beschouwde de derde druk als de definitieve.

Die gebeurtenissen in 1935 waren overigens de vaststelling van de Neurenberger Rassenwetten op 15 juli en de versterking van de Italiaanse troepen in Italiaans-Somaliland en de daarop volgende inval in Abessinië. Met deze inval werd de Volkenbond voor schut gezet. Haile Selassie en zijn volk moesten aan hun lot worden overgelaten. De oude koloniale grootmachten Engeland en Frankrijk waren niet in staat tot een militaire interventie. Nadat in 1933 Japan al op pijnlijke wijze de machteloosheid van de Volkenbond had aangetoond, durfden de fascistische dictators Mussolini, Hitler en Franco in Europa de Japanse agressie wel te volgen. De wereld stond erbij en keek ernaar.

In deze dreiging waarin de democratie en de wereldvrede op het spel stonden, hield Huizinga zijn voordracht in Brussel. Zijn sombere visie staat in de traditie van het cultuurpessimisme dat na de Eerste Wereldoorlog de kop heeft opgestoken. Toch zag Huizinga zichzelf niet als een pessimist, maar als een optimist. Cultuurpessimisme en optimisme hoeven elkaar niet uit te sluiten.

In de schaduwen van morgen
uit het voorwoord bij eerste en tweede druk
In de schaduwen van morgen
uit het voorwoord bij de derde druk
De crisis in onze cultuur, zo is Huizinga van mening, ontstaat door een conflict tussen ‘kennen’ en ‘bestaan’ en niet door sociaal-economische problemen. Daar de moderne wetenschap niet zuiver objectief blijkt te zijn, is er wantrouwen ten aanzien van de rede ontstaan. Dit wantrouwen geeft ruimte voor het ‘beneden-redelijke’, de driften en instincten. Ook voor de moraal is dan geen plaats meer.
 
Bron: bol.com/nl
In de schaduwen van morgen
In de schaduwen van morgen titelblad