Eindelijk zag ik dan de veelgeprezen Duitse serie Babylon Berlin (2017). Voordat volgende week het tweede seizoen van start gaat, herhaalt de ARD op dit moment de eerste serie. Babylon Berlin is rauw realistisch historisch drama, eigenlijk meer een Weimar Krimi. Het is een uitstekend medicijn tegen nostalgie. De ‘goeie ouwe tijd’ van voor de oorlog, blijkt helemaal niet zo gemoedelijk, vriendelijk en hartelijk. Zeker niet in de metropool Berlijn. Door de Groß-Berlin-Gesetz van 1920 was Berlijn met vier miljoen inwoners na New York en Londen de grootste stad op de wereld. En in de tweede helft van de jaren twintig was Berlijn het onbetwiste centrum van de Goldene Zwanziger. Alles wat hip was kwam uit Berlijn of trok naar Berlijn.

In 1929 kwam er een einde aan de vijf gouden jaren en werd de sfeer weer net zo grimmig als in 1919, toen Berlijn op het randje balanceerde. Het had een haar gescheeld of de stad was communistisch geworden. Om het rode gevaar te weerstaan werd door vrijkorpsen een keiharde strijd gevoerd die grensde aan een burgeroorlog. Deze maand is het precies honderd jaar geleden dat in Berlijn de Spartacusopstand losbrak. Daarbij werden de twee kopstukken van de revolutie in Duitsland, Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht door een vrijkorps vermoord. Rosa Luxemburg werd in het Landwehrkanal gegooid en pas vier maanden later zwaar verminktteruggevonden. Het Landwehrkanal zou een dumpplek worden voor tientallen om het leven gebrachte Spartakisten. De rauwheid van dit gegeven lijkt bepalend te zijn geweest voor de esthetische standaard van Babylon Berlin.

Babylon Berlin heeft in esthetisch opzicht veel meer te bieden dan rauw realisme. In 1929 culmineren de jaren twintig met art deco en expressionisme en krijgen we al een voorschot op de nieuwe zakelijkheid van de jaren dertig. De vernieuwende grafische vormgeving van na de Eerste Wereldoorlog krijgt in deze serie ook een plekje in de begingeneriek. De titel Bablyon Berlin is vormgegeven als een logo en in de animatie worden stijlfiguren uit het Duits expressionisme gebruikt. Ook zullen de makers veel gekeken hebben naar M – Eine Stadt sucht einen Mörder van Fritz Lang. Zo zitten er subtiel en effectief allerlei cinematografische effecten verwerkt in deze peperdure Weimar Krimi.

De set decorators van Babylon Berlin hebben het tijdsbeeld bijzonder zorgvuldig geconstrueerd. Ik deed een check bij een straatbeeld in de vierde aflevering. Daarin zien we een demonstratie van de communisten op 1 mei 1929 in de buurt van de Hermannplatz. Op de achtergrond herkende ik de ‘art deco tempel’ van Karstadt in aanbouw, waar ik vier jaar geleden iets over schreef.

Deze hypermoderne Karstadt werd op 16 juni 1929 geopend. De 1mei-demonstratie is dus zes weken voor de opening. In de straatopname zien we dat de steigers rond een van de torens al half is afgebroken. Zo nauwkeurig reconstrueert Babylon Berlin dus het tijdsbeeld. Vor dem Warenhaus am Hermannplatz beschrijft de reconstructie van dit stukje Berlijn waar op 21 april 1945 een tragedie plaatsvond. Vier dagen later werd de nauwelijks 16 jaar jonge ‘art deco tempel’ door de nazi’s opgeblazen.

Nog meer over de filmische reconstructie van het Berlijnse straatbeeld in 1929 is te lezen op deze blog. Op de website van producent Sky1 staat een interactieve kaart van het vooroorlogse Berlijn met verschillende filmlocaties uit de serie. Alle filmlocaties in Babylon Berlin staan op deze pagina. Het is waarschijnlijk aan Man Men te denken dat art directors en set decorators tegenwoordig zo hun best doen om heel precies het verleden te reconstrueren. De kijker heeft met Babylon Berlin echt het gevoel in een tijdmachine gestapt te zijn en weer uit te stappen op straat in Berlijn anno 1929. Alles is er weer. Dag opa, dag oma, wat zien jullie er jong uit!

Babylon Berlin Graphic Novel
Fans of political satire, world history, and crime thrillers rejoice – Babylon Berlin is a graphic novel adaptation of the book that inspired the award-winning show available on Netflix! A tale of corruption, trafficking and scandal in 1920s Germany, as the birth of the Weimar Republic sends the world scurrying into economic and political turmoil. As Germany faces radical change, an unfortunate manslaughter sends detective inspector Gereon Rath away to Berlin. Faced with Russians, Mafia, and even his fellow police officers, the detective soon realized he can trust no-one – as he stumbles into an ever-growing criminal investigation surrounding drugs, pornography, and an illegal sex ring. (Bron: titan-comics.com)

babylon-berlin.com

De Frans-Duitse zender heeft zich op de tweede dag van het nieuwe jaar alweer bewezen als een van de zeldzame zenders met een warm hart voor film. Vaak is de film onderdeel van een thema-avond. Gisterenavond stond in het teken van de zwijgende film, voor mij een reden om de hele avond aan Arte te blijven plakken. Eerst keek ik voor de vierde keer naar The Artist (2011), daarna naar de documentaire Douglas Fairbanks, je suis une légende van Clara en Julia Kuperberg. Een prima combinatie want de hoofdpersoon uit The Artist is losjes gebaseerd op een van de eerste superstars van Hollywood: Douglas Fairbanks (1883-1939). De charmante lach en het schavuitensnorretje van George Valentin (gespeeld door Jean Dujardin) zijn zelfs een replica van het handelsmerk van Fairbanks. Hij oogste er zoveel succes mee, dat het schavuitensnorretje en de charmante lach in de jaren dertig nagevolgd werd door acteurs als Clark Gable, Errol Flynn en Robert Donat.

Dit jaar is het honderd jaar geleden dat Fairbanks samen met regisseur D.W. Griffith en de sterren Mary Pickford en Charlie Chaplin de productiemaatschappij United Artists oprichtte. Hierdoor konden ze onafhankelijk van producenten hun eigen films gaan maken. United Artists staat ook aan het begin van het klassieke Hollywood dat kort na de Eerste Wereldoorlog de filmhoofdstad van de wereld werd. Fairbanks is niet alleen ‘de star avant les stars’ maar ook een van de vaders van het moderne Hollywood en zelfs de uitvinder van de storyboard. Toch is zijn naam honderd jaar later veel minder bekend dan die van Charles Chaplin of Laurel en Hardy.

In documentaire Douglas Fairbanks, je suis une légende (I, Douglas Fairbanks) vertelt Fairbanks zijn eigen levensverhaal. Het wordt geïllustreerd met schitterend beeldmateriaal, niet alleen uit zijn avonturenfilms, maar er zijn ook veel beelden uit zijn privéleven en van het klassieke Hollywood aan het begin van de jaren twintig. Zo komen er unieke opnamen voorbij van reusachtige filmsets, die buiten de opnamen vaak als pretpark dienden, en van de filmproductie. De opnamen laten zien hoe de filmproductie er concreet uitziet: de kilometers films worden op grote spoelen gewikkeld en vaak in een kleurbad gedompeld: indigo voor scènes buiten en in de nacht, oker voor scènes binnen, groen voor scènes in het bos, sepia voor scènes in de bergen en de woestijn en magenta voor romantische scènes.

De film die Douglas Fairbanks in één klap beroemd maakte, was The Mark of Zorro uit 1920. Het was zijn eerste swashbuckler. Het publiek kon er geen genoeg van krijgen. Toen Fairbanks het jaar daarop een heel andere rol speelde in The Nut werd dat een flop. Hij begreep dat het publiek hem het liefste in een actiefilm wilde zien. Fairbanks was niet alleen acteur maar ook een atletische figuur en kon al zijn capriolen en stunts zelf uitvoeren. Dat maakte hem tot een rolmodel. De eerste ideale man van het witte doek was geboren. De magie werkte twee kanten op. Fairbanks trouwde in 1920 met ‘America’s Sweetheart’ Mary Pickford. Het droompaar ging wonen in een droomhuis dat door de media Pickfair genoemd werd. Daarmee werd een van de eerste Hollywoodsprookjes geschreven.

In de eerste helft van de jaren twintig maakte Douglas Fairbanks de ene na de andere avonturenfilm: The Three Musketeers (1921), Robin Hood (1922) en The Thief of Baghdad (1924) werden grote successen. Fairbanks was niet alleen de hoofdrolspeler in deze films, maar ook de scenarist en producent. Er werden op het terrein van United Artists gigantische decors gebouwd. Voor The Three Musketeers verrees het Frankrijk van de zeventiende eeuw tot in de details, voor Robin Hood (1922) werd het kasteel van Richard Leeuwenhart nagebouwd, groter dan in werkelijkheid en voor The Thief of Bagdad werd een soort oriëntaalse Efteling gebouwd. Het publiek werd voor een kwartje per persoon in een open trein door de filmset gereden. Dat hielp weer een beetje om de enorme productiekosten te dekken. D.W. Griffith had tijdens de Eerste Wereldoorlog voor Intolerance al eens een gigantische filmset gebouwd en voor de avonturenfilms van Douglas Fairbanks leek het een standaard geworden. Hollywood was definitief een droomwereld geworden.

Douglas Fairbanks, je suis une légende [ arte.tv ]